IV SA/Wa 1798/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania okresowej pomocy pieniężnej oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2019 roku nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił własną decyzję z dnia [...] marca 2019 roku nr [...] odmowie przyznania B. P. przyznania pomocy pieniężnej i orzekł o przyznaniu stronie pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na okres 6 miesięcy (styczeń 2019 r. - czerwiec 2019 r.) w łącznej wysokości 1800 złotych, tj. 300 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu organ podał, że ustalił, iż B. P. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jedynym jego dochodem jest świadczenie pieniężne przyznane na podstawie ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może działać tylko na zasadzie wsparcia, a nie zastępowania organów pomocy opieki społecznej. Zatem w przypadku, gdy wnioskodawca nie chce korzystać z takiej pomocy, może zachodzić podejrzenie, że nie jest mu ona niezbędna, bądź jego sytuacja materialna jest inna, niż deklarowana. Podał, że zgodnie z art. 10 ust. 1, ust. 3, ust. 7 i ust. 8 ustawy o działaczach opozycji okresowa pomoc pieniężna jest przyznawana na okres do 6 miesięcy nie częściej niż raz na 12 miesięcy do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie (do 28 lutego 2019 roku była to kwota 1029,80 zł, a od 1 marca 2019 r. jest to kwota 1100 zł), w szczególności na zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne, usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia. Wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] listopada 2017 roku przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości 2000zł z uwagi na trudną sytuację materialną, konieczność dofinansowania kosztów bieżącego utrzymania oraz zakupu opału. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 roku przyznano pomoc pieniężną na okres 6 miesięcy w łącznej wysokości 6000 zł (1000 zł miesięcznie) począwszy od grudnia 2017 roku z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz konieczność kontynuowania leczenia specjalistycznego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 roku przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości 1890 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie planowanego leczenia uzdrowiskowego. Decyzją z dnia [...] października 2018 przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości 1900 zł z uwagi na trudną sytuację materialną z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu opału. Oprócz powyższego B. P. ma przyznane bezterminowo świadczenie pieniężne. W oparciu o instytucję zasiłku celowego, zdaniem organu, nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Organ wskazał, że B. P. objęty był wsparciem od 2017 roku. Istotą pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Oznacza to, że pomoc nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby w pierwszej kolejności tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wszystkich wniosków i udzielenie każdemu wnioskodawcy pomocy zgodnie z oczekiwaniami, zwłaszcza, że zainteresowany decyzjami wydanymi w latach 2017 -2018 roku otrzymał pomoc pieniężną w łącznej ponadstandardowej kwocie 11790 zł. Pomoc przyznawana przez Szefa Urzędu stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego dla osób uprawnionych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Ponadto pomoc ta jest świadczeniem fakultatywnym, a nie obowiązkowym co oznacza, że Szef Urzędu może udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego, ale nie jest do tego zobowiązany. Organ wskazał, że dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego także pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 10 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej. Dlatego w niniejszej sprawie znalazły zastosowanie przepisy art. 10 ust. 1- 9 ustawy. Szef Urzędu podał również, że wpływają do niego kolejne wnioski o potwierdzenie statusu, a w konsekwencji przyznawania uprawnień nowym osobom, liczne wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej i świadczenia pieniężnego od nowych podopiecznych Urzędu. Na tym etapie nie ma możliwości określenia docelowej liczby osób uprawnionych - działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych, co pozwoliłoby na oszacowanie poziomu budżetu niezbędnego zarówno do wypłaty świadczeń pieniężnych jak i pomocy pieniężnej. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może zatem pozytywnie rozpatrzyć wszystkich wniosków, i przyznać pomocy pieniężnej każdej osobie, która się po nią zwróci oraz zgodnie z jej żądaniem także z powodu konieczności zapewnienia środków na świadczenia pieniężne i pomoc pieniężną dla nowych podopiecznych, których docelowej liczby nie można określić. Musi brać pod uwagę potrzeby tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy dbając o zapewnienie sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych, a posiadane fundusze rozdzielić pomiędzy stale rosnącą liczbę osób uprawnionych wymagających wsparcia. Pomoc przyznawana przez Szefa Urzędu stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego dla osób uprawnionych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł B. P. podnosząc, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, na którą powołuje się w każdej swojej decyzji Urząd powinna zapewniać działaczom opozycji i osobom represjonowanym należyty szacunek, honor, pomoc i szczególną opiekę. Skarżący, jak podał, od wielu lat jest osobą bezrobotną i bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt. 8 zdanie ostatnie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zamieszkuje na działce w pomieszczeniu gospodarczym w warunkach zbliżonych do przyczepy kempingowej bez dostępu do energii elektrycznej i bez wody bieżącej a ujęcie wody ma w sposób hydrantowy. Z uwagi na to że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest zapomoga w wysokości 426 złotych i 58 groszy przyznana przez UdSKiOR. W jego ocenie treść artykułu 11 punkt 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych z dnia 20 marca 2015 r. jednoznacznie określa iż do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, kwoty dodatku pielęgnacyjnego, kwoty świadczenia pieniężnego lub pomocy pieniężnej a zatem wymogi jakie stawiał skarżącemu Urząd w kwestii uzyskanej pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej były bezcelowe dla określenia wysokości dochodu jakie uzyskuje skarżący. Uznanie oświadczenia skarżącego, złożone w przedmiocie prawidłowego przeznaczenia otrzymanych środków finansowych, za niewiarygodne wręcz obraża skarżącego. W ocenie skarżącego decyzja zawiera wiele niedorzeczności, oderwane od rzeczywistości stwierdzenia czy insynuacje. Jak wskazał Skarżący budżet państwa zdolny jest udźwignąć znacznie większy ciężar finansowy niż pomoc 11 835 osobom ponieważ kilka milionów rencistów i emerytów otrzymało dodatkowe świadczenie w postaci tak zwanej " trzynastki " o wartości kilku miliardów złotych. Skarżona decyzja UdSKiOR nie mieści się w najmniejszym stopniu w ramach misji i wizji deklarowanej przez Urząd, przeciwnie, treść decyzji wręcz obraża skarżącego traktując jego osobę jak oszusta, złodzieja próbującego kolejny raz wyłudzić od Urzędu pieniądze które marnotrawi. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.). Zgodnie z art. 7 tej ustawy, prawo do świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przysługuje działaczowi opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Osobom uprawnionym, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych, może być przyznana pomoc pieniężna - jednorazowa lub okresowa (art. 10 ust. 1 ww. ustawy). Zgodnie z art. 10 ust. 3 cyt. ustawy pomoc pieniężna okresowa może być przyznana w szczególności na: 1) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne; 2) opłacenie pomocy pielęgnacyjnej niezbędnej z uwagi na wiek oraz stan zdrowia. Stosowanie do art. 10 ust. 4 ustawy pomoc pieniężna jednorazowa może być przyznana, jeżeli: 1) dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury, ogłaszanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53), 2) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 150% najniższej emerytury; 3) dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 300% najniższej emerytury, w przypadku gdy wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji. Pomoc pieniężna jednorazowa jest przyznawana do wysokości 150% najniższej emerytury, przy czym pomoc przeznaczona na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych lub dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności jest przyznawana do wysokości 300% najniższej emerytury (art. 10 ust. 6), zaś pomoc pieniężna okresowa jest przyznawana do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie (ust. 7). Pomoc pieniężna okresowa jest przyznawana na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 12 miesięcy (ust.8). Natomiast w szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 4-7 i ust. 9 (art. 10 ust. 10). Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc pieniężna przyznawana jest osobom posiadającym potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, które znalazły się "w trudnej sytuacji materialnej lub w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych". Niekwestionowane jest, że B. P. posiada status działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej. Wobec tego rolą organów było rozważenie, czy zaistniały przesłanki do przyznania pomocy pieniężnej. Nie budzi wątpliwości, że decyzja dotycząca przyznania pomocy pieniężnej ma charakter uznaniowy. Sąd bada decyzje uznaniowe jedynie pod kątem ich zgodność z prawem, a nie ingeruje w celowość ich wydania. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji powinna zmierzać do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 494 - 495). Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że B. P. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wsparcie z Urzędu ds. Kombatantów otrzymywał od 2017 roku. W listopadzie 2017 roku przyznano mu pomoc pieniężną w kwocie 2000 zł, w styczniu 2018 roku przyznano stronie pomoc pieniężną na okres 6 miesięcy w kwocie 1000 zł miesięcznie, w kwietniu 2018 roku przyznano pomoc pieniężną w wysokości 1890 zł (na leczenie uzdrowiskowe), w październiku 2018 roku przyznano pomoc pieniężną w wysokości 1900 zł. Jak podał organ, w latach 2017-2018 roku otrzymał pomoc pieniężną w łącznej kwocie 11 790 zł. Zaskarżoną decyzją również przyznano skarżącemu pomoc w łącznej kwocie 1800 zł. Skarżący, jak wynika ze skargi uważa, że powyższa kwota jest za niska i winna zostać przyznana w wysokości najniższej emerytury. W świetle przywołanego wyżej stanowiska o uznaniowości zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że wskazany zarzut dotyczący wysokości świadczenia nie może zostać uwzględniony. Organ wyjaśnił bowiem, że dysponuje ograniczonym budżetem, wobec tego otrzymywane środki musi dysponować proporcjonalnie, z uwzględnieniem potrzeb także innych uprawnionych do świadczeń osób. Z akt sprawy oraz oświadczeń strony wynika, że należy on do osób ubogich, nie mających żadnego (poza zapomogą w kwicie niewiele przekraczającej 420 zł) stałego źródła dochodu, nie dysponującego żadnym majątkiem. Nie można zarzucać organowi naruszenia prawa w sytuacji, gdy odnosząc się do sytuacji majątkowej skarżącego wyjaśnił także, iż może działać tylko na zasadzie wsparcia a nie zastępowania ośrodków pomocy społecznej. Wskazał także skarżącemu gdzie powinien się zwrócić w celu uzyskania dodatkowego wsparcia (ośrodka pomocy społecznej). Prawidłowo zastosował powołane wyżej przepisu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W ocenie Sądu organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego również pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 10 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Skoro do spraw związanych z przyznawaniem pomocy pieniężnej i świadczenia pieniężnego działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z powodów politycznych stosuje się także przepisy stawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wskazać należy, że w orzecznictwie dotyczącym pomocy społecznej wskazuje się, że "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która nie da się w żaden racjonalny sposób przewidzieć w normalnych warunkach życia. Za taką sytuację można przykładowo uznać nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach zdarzenie życiowe. Przykładowo może to być wypadek, klęska żywiołowa lub też inne niecodzienne lub nadzwyczajne zdarzenia. Chodzi bowiem o zdarzenia wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, czy przezorności (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1083/11). W nieniniejszej sprawie taki przypadek nie zaistniał, co wynika z zebranego materiału dowodowego, także rozstrzygnięcie w tym zakresie jest prawidłowe. Odnosząc się do twierdzenia strony, że "budżet państwa zdolny jest udźwignąć znacznie większy ciężar finansowy niż pomoc 11 835 osobom" należy wskazać, że jest to zarzut pozaprawny i tym samym nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie ustala sobie budżetu na dany rok i jak podkreślił w zaskarżonej decyzji, musi racjonalne dysponować przyznanymi środkami. Dlatego, w ocenie Sądu, nie można było uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd działając z urzędu nie dostrzegł również takiego naruszenia prawa. które wskazywałyby na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.