IV SA/Wa 180/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej "skarżącej") od decyzji Prezydenta W. (dalej "Prezydenta") z dnia [...] października 2010 r. nr [...], orzekającej o odmowie wymeldowania K. M. (dalej "uczestnika") z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w W. (dalej "spornego lokalu"), utrzymał decyzję Prezydenta w mocy. II. Zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 2010 r. zapadła w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca wniosła do Prezydenta o wymeldowanie uczestnika ze spornego lokalu w związku z faktem, że od trzech lat zamieszkuje on na stałe w lokalu przy ulicy [...] (dalej "nowy lokal") w związku ze sprawowaniem opieki prawnej nad ubezwłasnowolnioną siostrzenicą. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Prezydent orzekł o odmowie wymeldowania uczestnika ze spornego lokalu, uznając że pomimo czasowego zamieszkiwania w nowym lokalu nie opuścił on – w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), dalej "ustawy meldunkowej" - lokalu spornego. Skarżąca wniosła do Wojewody odwołanie od decyzji Prezydenta. III. Rozpatrzywszy odwołanie decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., Wojewoda nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Prezydenta, w związku z czym utrzymał tę decyzję w mocy. Uzasadniając własne rozstrzygnięcie, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje: Z uwagi na zasadnicze sprzeczności pomiędzy wyjaśnieniami uczestnika oraz skarżącej zasadnie organ I instancji przesłuchał świadków w osobach: A. W. (przyjaciółki skarżącej) oraz B. Z. (siostry skarżącej), obu zeznających, że uczestnik postępowania nie zamieszkuje w spornym lokalu, a także B. B. (gospodarza bloku, w którym znajduje się sporny lokal), M. Z. (sąsiada oraz osoby pracującej z uczestnikiem w jednej firmie), M. G. i A. P. Fakt nieopuszczenia spornego lokalu przez uczestnika potwierdzają wyjaśnienia uczestnika oraz zeznania świadków: B. B., M. G. i A. P. Zeznania tych osób są wiarygodne, albowiem wyżej wymienieni są za wyjątkiem M. G. osobami obcymi dla uczestnika, nie zainteresowanymi osobiście w wyniku sprawy. Posiadają oni jednocześnie istotną wiedzę na temat okoliczności faktycznych istotnych w sprawie, albowiem zamieszkują w sąsiedztwie spornego lokalu. Należało natomiast odmówić wiarygodności zeznaniom A. W. i B. Z., albowiem są to osoby bliskie skarżącej (przyjaciółka oraz siostra), a ponadto pojawiają się w spornym lokalu rzadko. Należało również odstąpić od przeprowadzenia kontroli meldunkowej w spornym lokalu, albowiem trwa w nim remont. Przebywanie przez uczestnika w nowym lokalu, związane ze sprawowaniem opieki nad chorą siostrzenicą nie oznacza automatycznie, że miejsce to stało się dla uczestnika nowym centrum interesów życiowych. Uczestnik wykazuje przywiązanie do spornego lokalu. Do chwili rozpoczęcia remontu posiadał w nim rzeczy osobiste, bezstronni świadkowie widywali go w pobliżu lokalu, łoży on ponadto na koszty jego utrzymania. IV. Skarżąca wniosła do Sądu skargę na decyzję Wojewody, zarzucając orzeczeniu naruszenie art.7 k.p.a., art.15 ust.2 ustawy meldunkowej oraz nieprawidłową ocenę dowodów i błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących postawę orzeczenia. V. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu 12 lipca 2011 r. skarżąca podniosła w szczególności, że: - opłacanie przez uczestnika opłat za mieszkanie następowało w wyniku wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki i syna, - uczestnik wyprowadził się ze spornego lokalu na długo przed tym (2005 -2006), jak podjął opiekę nad siostrzenicą, Uczestnik podniósł w szczególności, że: - nie wyprowadził się ze spornego lokalu, - jego siostra zmarła w kwietniu 2008 r. i od tego czasu przebywa w nowym lokalu wyłącznie w celu opieki nad ubezwłasnowolnioną siostrzenicą, - w 2009 r. ze spornego lokalu usunięto jego rzeczy pod pozorem przeprowadzenia remontu, - po rozwodzie między byłymi małżonkami nie został dokonany podział majątku dorobkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. I. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Wojewody [...] na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). II. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art.15 ust.2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez odmowę wymeldowania uczestnika z pobytu stałego w spornym lokalu w sytuacji, w której uczestnik lokal ten opuścił. Wspomniane wyżej naruszenie przepisów miało oczywisty wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe zastosowanie przywołanego wyżej przepisu ustawy meldunkowej winno było prowadzić do orzeczenia o wymeldowaniu uczestnika ze spornego lokalu. Z powyższych przyczyn decyzję Wojewody oraz decyzję Prezydenta należało wyeliminować z obrotu prawnego. III. Zgodnie z art.9 ust.2b ustawy meldunkowej zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Kształt rozwiązań ustawowych w przedmiocie zameldowania wskazuje na to, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim (wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK-A2002/3/34). Meldunek jest zatem instytucją rejestrującą konkretną okoliczność faktyczną, tj. przebywanie zameldowanego w danym lokalu. Z art.15 ust.2 ustawy wynika, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten służy eliminowaniu fikcji meldunkowej, tj. stanu, w którym ewidencja meldunkowa potwierdza zameldowanie w danym lokalu osoby, która faktycznie miejsce to opuściła. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1496/00, publ. LEX nr 54454). Miejscem koncentracji życiowych interesów zameldowanego jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. Nie spełnia tych kryteriów jedynie posiadanie kluczy do lokalu, czy też okazjonalne jego odwiedzanie. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż o opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu art.15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym uprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., V SA 1496/00, LEX nr 54454). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00). O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nieopuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem. IV. Oceniając w świetle powyższych przesłanek stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać na następujące niesporne kwestie: - skarżąca oraz uczestnik byli małżeństwem do 1997 r., w którym to roku małżeństwo to zostało rozwiązane przez rozwód, - tytuł prawny do lokalu w postaci spółdzielczego prawa lokatorskiego posiada skarżąca, - w 2008 r., po śmierci swojej siostry skarżący zamieszkał w nowym lokalu, - w nowym lokalu uczestnik zamieszkuje wraz ze swoją siostrzenicą, będącą osobą ubezwłasnowolnioną oraz objętą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji, - uczestnik jest opiekunem prawnym swojej siostrzenicy, - uczestnik czyni starania o umieszczenie siostrzenicy w perspektywie kilku lat w specjalistycznej placówce opiekuńczej, będącej dopiero w budowie, - w toku postępowania o wymeldowanie trwał remont spornego lokalu, w związku z czym było ono czasowo niezamieszkałe, - uczestnik utrzymuje okazjonalny kontakt ze spornym lokalem, w tym wnosi opłaty z tytułu jego eksploatacji. W ocenie Sądu, mając na uwadze w pierwszej kolejności omówiony na wstępie cel instytucji meldunku, którym jest poświadczenie faktycznego przebywania danej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym, fakt wyprowadzenia się przez uczestnika do nowego lokalu w 2008 r. upoważnia do przyjęcia, że uczestnik opuścił sporny lokal w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy meldunkowej. Należy stwierdzić, że w dacie orzekania w sprawie przez Wojewodę w dniu [...] listopada 2010 r. okres niezamieszkiwania przez uczestnika w spornym lokalu wynosił ponad dwa lata, miał więc charakter długotrwały. Materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, że chodzi w niej jedynie o czasowe opuszczenie spornego lokalu, tj. opuszczenie, które ma się kończyć dającym się przewidzieć bliskim terminem. Za termin tego rodzaju nie można uznać terminu planowanego umieszczenia siostrzenicy uczestnika w placówce opiekuńczej, w sytuacji w której przyjęcia do tej placówki przewidywane są dopiero za kilka lat. Deklaracje uczestnika w przedmiocie zamiaru ponownego zamieszkania w spornym lokalu dotyczą zatem nieokreślonej przyszłości, w związku z czym nie mogą być traktowane jako przeszkoda do wymeldowania. Deklaracje tego rodzaju można było wziąć w niniejszej sprawie pod uwagę tylko wtedy, gdyby nie dotyczyły powrotu do lokalu w odległej przyszłości, a powrotu do tego lokalu w chwili obecnej, a ponadto gdyby działaniom tym towarzyszyły realne działania skarżącego, zmierzające bezpośrednio do ponownego wprowadzenia się do spornego lokalu, ewentualnie działania zmierzające do wyegzekwowania tej możliwości na drodze prawnej w razie czynienia przeszkód do takiego powrotu przez osoby trzecie. Całokształt tych okoliczności daje podstawę do stwierdzenia, że skarżący świadomie zadecydował o zaprzestaniu zamieszkiwania w spornym lokalu, który to stan trwa od kliku lat, w związku z czym brak jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że lokal ten w dalszym ciągu stanowi centrum jego spraw życiowych. W toku postępowania zostało wprawdzie wykazane, że uczestnik w dalszym ciągu wykazuje pewnego rodzaju związki ze spornym lokalem, w tym odwiedza go i łoży na jego utrzymanie (w ramach wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki i syna), jednakże okoliczności te nie wystarczają do uznania, że uczestnik przebywa w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Mając na uwadze wskazane na wstępie stanowisko orzecznictwa w kwestii wyjaśnienia pojęć "pobyt stały w lokalu" oraz "miejsce koncentracji życiowych interesów" przebywaniem w lokalu nie jest fakt utrzymywania jakichkolwiek, nawet regularnych kontaktów z lokalem, ale kontaktów o określonym charakterze. O ile motywacja uczestnika do utrzymania stałego zameldowania w spornym lokalu, mogąca wynikać w szczególności z chęci uniknięcia uciążliwości związanych z brakiem stałego zameldowania, jest z życiowego punktu widzenia zrozumiała, o tyle nie może ona stanowić przeszkody do wymeldowania skarżącego w sytuacji, w której skarżący z lokalu się wyprowadził. Byłby to bowiem klasyczny przykład utrzymywania fikcji meldunkowej, tj. niezgodności pomiędzy stanem ewidencyjnym a stanem rzeczywistym, którą to fikcję organy meldunkowe mają obowiązek usuwać w trybie wskazanym w art.15 ust.2 ustawy. Podkreślić należy, iż kwestia wymeldowania uczestnika ze spornego lokalu nie wpływa na kwestię podziału majątku dorobkowego byłych małżonków. Kwestia ta winna być (w razie sporu między stronami) przedmiotem osobnego postępowania przed sądem powszechnym. Ponadto wskazać należy, iż skarżący może rozważyć ewentualność wystąpienia o ponowne zameldowanie go w spornym lokalu, pod tym jednakże warunkiem, iż uprzednio rzeczywiście w tym lokalu zamieszka. W świetle powyższych okoliczności przyjęcie przez organy orzekające w niniejszej sprawie, że uczestnik nie opuścił spornego lokalu jest wadliwe. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia decyzji Wojewody i Prezydenta przez Sąd. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia Prezydent ponownie rozpatrzy sprawę wymeldowania uczestnika ze spornego lokalu z uwzględnieniem uwag wskazanych powyżej. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 §1 ust.1 lit.a i art.200 p.p.s.a.