IV SA/Wa 1803/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), sędzia WSA Zbigniew Rudnicki, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi I. S.A. z siedzibą w I. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzenie ścieków - skargę oddala - Decyzją z dnia [...] października 2002r. Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu za 2001r., dla I. S.A. opłaty w wysokości 13.772.508,83 zł. za wprowadzanie ścieków. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jej podstawę stanowią przepisy art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne w związku z art. 9 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100 poz. 1085, a także rozporządzenia Rady Ministrów z lat 1993 – 2000 w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych oraz art. 104 kpa). Nadmieniono również, że wysokość opłat ustalono w oparciu o dane przesłane przez zakład, a wyniki obliczeń przedstawiono na załącznikach. Po rozpatrzeniu odwołania I. Minister Środowiska decyzję organu I-ej instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że zaskarżoną decyzją organ I – ej instancji ustalił tylko opłatę za wprowadzenie ścieków w 2001r. i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli organu odwoławczego. Z tego powodu odwołanie strony w zakresie umorzenia części opłaty za pobór wód w 2001r. nie może być uwzględnione. Przepisy prawa nie zawierają bowiem regulacji dotyczących możliwości umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności. Przepisy art. 56 i 56a Prawa wodnego mają charakter zupełny, co oznacza, iż w sprawach opłat za szczególne korzystanie z wód nie mają zastosowania żadne inne przepisy materialno – prawne. Prawo wodne ustala szczegółowe zasady, co do wymierzania opłat, terminu przedawnienia obowiązku ich uiszczenia, wysokości naliczania odsetek oraz trybu ściągania tych należności. Nie ma jednak mowy o możliwości stosowania jakichkolwiek ulg w spłacie należności z tytułu tych opłat. Brak odesłania do stosowania w tym zakresie przepisów innych aktów prawnych czyni niedopuszczalnym zastosowanie innych przepisów np. Ustawy ordynacja podatkowa czy też ustawy Prawo ochrony środowiska. Skoro, więc brak jest przepisów prawa materialnego w omawianym zakresie to tym samym brak jest przesłanek do orzekania, co do meritum sprawy, a w konsekwencji wniosek skarżącej, co do umorzenia nie może być w ogóle rozważany, zaś postępowanie administracyjne w tej kwestii jest bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy nie ma też kompetencji do podejmowania rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia opłat należnych za korzystanie ze środowiska w roku 2002r. albowiem od 1 stycznia 2002r. orzekanie o powyższych kwestiach należy do właściwości Marszałka Województwa. Podstawą decyzji organu I –ej instancji był art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne w związku, z art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz. U. Nr 100 poz. 1085/, w którym wskazano, że za szczególne korzystanie z wód, także za korzystanie ze stanowiących własność Państwa urządzeń wodnych pobiera się opłaty. Natomiast art. 56a ustawy reguluje kwestię poboru odsetek od nieterminowo wnoszonych opłat. Przepisy prawa wodnego definiują też szczególne korzystanie z wód (art.53). Ustawodawca wskazał, więc podmioty zobowiązane do ponoszenia opłat jako te, które w sposób szczególny korzystają z wód, w tym przypadku poprzez wprowadzanie ścieków do wód. Decyzję organu II – ej instancji zaskarżyły I. S.A. w I. zarzucając jej: 1. brak podstawy prawnej nałożenia na stronę skarżącą opłaty za odprowadzenie ścieków, ponieważ przepisy stanowiące / do dnia wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r./ podstawę takiej decyzji tj. art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38 poz. 230 z późn. zm.) i Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń / Dz. U. Nr 133 poz. 637 z późn. zm.) w tym § 7 ust. 9, 11, i 15 tego Rozporządzenia po wejściu w życie Konstytucji przestały obowiązywać jako sprzeczne z jej postanowieniami ( z art. 217), 2. rażące naruszenie prawa to jest: a) brak w załącznikach nr 1 i 2 do decyzji organu I – ej instancji istotnych elementów decyzji – art. 107 § 1 kpa, b) brak uzasadnienia prawnego decyzji organu I - ej instancji – art. 107 § 1 kpa, c) brak w decyzji organu I – ej instancji w przywołanej podstawie prawnej wskazania konkretnych przepisów "opłatowych" Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń – art. 107 § 1 kpa, d) ustalenie w uzasadnieniu zamiast w sentencji decyzji Wojewody terminu 14 dni na uiszczenie opłaty za odprowadzenie ścieków liczonego od uprawomocnienia się decyzji - art. 56 a ust 1 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne i art. 269 kpa, e) stwierdzenie w uzasadnieniu zamiast w sentencji decyzji organu II – ej instancji, z którego można uznać, że art. 56 a ustawy Prawo wodne reguluje tylko kwestie poboru odsetek od nieterminowo wnoszonych opłat, f) brak uzasadnienia prawnego powołanej podstawy prawnej w decyzji organu II – ej instancji, tj. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych – art. 107 § 1 kpa. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Środowiska oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I – ej instancji, a nadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i jako taka została oddalona. Pierwszy z zarzutów skarżącego sprowadza się do uznania braku istnienia podstawy prawnej nałożenia opłaty za odprowadzanie ścieków, a to ze względu na to, iż przywołane przez organy przepisy Prawa wodnego oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r. o sprawie opłat na szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych przestały obowiązywać po dniu wejścia w życie Konstytucji RP jako sprzeczne z jej art. 217. W ocenie Sądu powyższy zarzut nie jest trafny. Wprawdzie unormowania art. 84 i 217 Konstytucji RP wskazują, że ingerencja ustawodawcy w sferę majątkową obywatela może odbyć się jedynie w formie ustawy, która musi spełnić określone w Konstytucji wymogi, co do treści, jednakże autorytatywnym stwierdzeniem takiego stanu jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego zawierający orzeczenie o niezgodności danego aktu prawnego z Konstytucją. Jeśli tenże akt prawny nie jest ustawą i nie spełnia określonych w Konstytucji wymogów, co do treści to dopiero spełnienie obu wymienionych przesłanek stanowi z reguły podstawę wydania przez Trybunał orzeczenia stwierdzającego ową niezgodność. Brak orzeczenia Trybunału nie pozwala na skuteczne kwestionowanie przytoczonych przez organy przepisów prawa stanowiących materialną podstawę wydanych decyzji (por. wyrok NSA z dnia 5.05.2004 FSK 22/04 – Lex Nr 134009). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że brak jest orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niezgodność z Konstytucją RP jakiegokolwiek przepisu powołanego przez skarżącego w punkcie pierwszym skargi. Trzeba poza tym zauważyć, iż Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r., które przywołuje skarżący nie jest sprzeczne z postanowieniami ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne, a stanowi jedynie swoistą konkretyzację jej przepisów. Tylko wtedy gdyby rozporządzenie to kształtowało obowiązki jego adresatów inaczej niż ustawa sąd miałby prawo ocenić je jako wadliwe i uchylić decyzje wydane na jego podstawie. Rozważania skarżącego dotyczące naruszenia przepisu art. 217 Konstytucji RP zawarte w uzasadnieniu skargi nie mogą zyskać aprobaty także, dlatego iż odnoszą się one de facto do sfery określonej przez przepisy prawa podatkowego. Opłata orzeczona na podstawie decyzji organu I – ej instancji nie jest podatkiem tj.: należnością przysługującą określonemu podmiotowi w oparciu o przepisy prawa podatkowego. Twierdzenie, że jest ona daniną publiczną, a więc podatkiem sensu largo czy wręcz podatkiem środowiskowym jest bezpodstawne i stanowi w istocie niedopuszczalną w prawie podatkowym analogię. Poprzez tą analogię skarżący zmierza do postawienia tezy, że wszystko to, co nie zostało poddane opodatkowaniu na mocy ustawy jest wolne od podatku. W realiach przedmiotowej sprawy teza taka jest nieuprawniona. Sąd nie akceptuje również tego jakoby organy obu instancji przy wydawaniu kwestionowanych decyzji: naruszyły przepis art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38 poz.230) oraz przywołane przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych (Dz. U. Nr 133 poz. 637 z późn. zm.). Zarzuty skargi nie znajdują oparcia tak w wykładni gramatycznej jak i celowościowej w/w przepisów. Wszystkie one przewidują obowiązek pobierania od podmiotów gospodarczych opłat za sam fakt poboru wody. Kategoryczne sformułowanie art. 56 ust. 1 Prawa wodnego nie może budzić wątpliwości, co do tego, że każde szczególne korzystanie z wód podlega opłacie, a więc wymierzenie opłaty nie ma charakteru uznaniowego, ani nawet nie jest uzależnione od udzielenia pozwolenia, wodnoprawnego. Oznacza również brak możliwości odroczenia terminu płatności opłat oraz rozłożenia ich na raty, o co skarżący zabiegał zanim skarga trafiła do sądu. Trzeba także podkreślić, że opłata za szczególne korzystanie z wód jest w swej istocie – opłatą tego samego rodzaju, co opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian przewidziane w ustawie z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 49 z 194r., poz. 196 ze zm.). Podmiot wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi oddziaływa, bowiem na środowisko przez emisję zanieczyszczeń w tychże ściekach. Opłaty te mają, więc na celu rekompensowanie negatywnych skutków owych zanieczyszczeń. Nie są one ani karą ani podatkiem, lecz swojego rodzaju ekwiwalentem za korzystanie z wód. (por. m.in. wyrok SN z dnia 1 czerwca 2000r. III RN 178/99 oraz jego uzasadnienie, a także uzasadnienie uchwały 7 sędziów NSA do orzeczenia z dnia 11 października 1999r. z aprobującą glosą K. Gruszeckiego – OSP 12/2000 poz.180). Zdaniem Sądu nie są trafne także zarzuty sformułowane w punkcie drugim skargi: Wynika z nich, że skarżący kwestionuje bardziej orzeczenie organu I – ej instancji nie zauważając tego, iż organ II – ej instancji usunął jego mankamenty jak również przedstawił rzeczowe i logiczne uzasadnienie swojej decyzji. Prawdą jest, że decyzja Wojewody [...] była lakoniczna, bowiem zawierała sformułowania, które nie mogą być uznane za uzasadnione w sposób pełny i wyczerpujący. Nie można jednak twierdzić, że wydano ją z naruszeniem art. 107 § 1 kpa – jak chciałby tego skarżący. Decyzja ta zawiera, bowiem wszystkie niezbędne elementy wyszczególnione w w/w przepisie tj.: 1. oznaczenie organu, który ją wydał, 2. datę wydania, 3. oznaczenie strony, 4. powołanie podstawy prawnej, 5. rozstrzygnięcie, 6. uzasadnienie faktyczne – z powołaniem się na dane przedstawione przez skarżącego i obliczenia zawarte w załącznikach, 7. uzasadnienie prawne - czyli przytoczenie przepisów stanowiących podstawę jej wydania, 8. pouczenie o trybie przysługującego odwołania. Jak już nadmieniono wyżej swoista konkretyzacja uzasadnienia decyzji organu I – ej instancji nastąpiła w uzasadnieniu orzeczenia Ministra Środowiska, które wyjaśnia wszelkie wątpliwości skarżącego, oraz usuwa nieścisłości, które eksponuje on w skardze. Podstawą rozstrzygnięcia wyroku jest przepis art. 151 ppsa.