IV SA/Wa 1803/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania Stowarzyszenia P. oraz [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...], od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. z dnia [...] marca 2011 r., znak: [...], ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na "Dostosowaniu drogi krajowej [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku [...] " uchylił pkt III decyzji w brzmieniu "Nakładam obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę/ zezwolenia na realizację inwestycji drogowej" i w tym zakresie orzekł "Nakładam obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę/zezwolenia na realizację inwestycji drogowej w szczególności w zakresie analizy zasadności realizacji przejść dla zwierząt (parametry, usytuowanie, zagęszczenie) na odcinku od km [...]- stanowiącym korytarz migracyjny o znaczeniu europejskim, pod kątem jego zachowania i zapewnienia drożności, wraz z uwzględnieniem lokalizacji przejścia dla zwierząt dużych w km [...]", w pozostałej zaś części utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Do jej wydania doszło w następującym stanie faktycznym. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] marca 2011 r., działając na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. , określił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Określając rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż przedsięwzięcie polega na dostosowaniu istniejącej drogi krajowej [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku od km [...] do km [...] ([...]) z wyłączeniem odcinka od km [...] do km [...] (obwodnica [...]), dla którego jest wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach i odcinek ten jest w trakcie realizacji. Określając natomiast w pkt 3 ww. decyzji wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt. 1-13 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.) Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w S. uznał, iż należy zaprojektować 40 przejść dla zwierząt w podanych w tej decyzji lokalizacjach i parametrach. Stwierdzając z kolei w pkt II decyzji konieczność zapobiegania ograniczeniom oraz monitorowania oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko organ pierwszej instancji wskazał, iż przed przystąpieniem do realizacji planowanej inwestycji należy zlecić uprawnionemu przyrodnikowi prowadzenie monitoringu przyrodniczego. Monitoring powinien obejmować m.in.: monitoring migracji zwierząt w otoczeniu planowanej lokalizacji przejść dla zwierząt. Wskazano, iż monitoring ma na celu weryfikację proponowanej lokalizacji każdego przejścia i powinien określić: gatunki zwierząt występujące lokalnie i ich sposób bytowania, szlaki migracyjne zwierząt, poprawność lokalizacji przejścia, poprawność wyboru typu przejścia, czy słusznie zaproponowano ogrodzenie trasy na całej długości. Stwierdzono, iż po zrealizowaniu inwestycji należy prowadzić monitoring przyrodniczy przez 5 lat. W przypadku natomiast niekorzystnych zmian należy zaproponować działania mające na celu zlikwidowanie negatywnego wpływu na siedliska przyrodnicze oraz na gatunki ptaków będących przedmiotem ochrony na obszarach Natura 2000. Podkreślono, iż należy prowadzić monitoring skuteczności zastosowanych metod i środków ochrony dziko żyjącej fauny w rejonie wybudowanych przejść. Monitoring porealizacyjny powinien określić: czy przejścia wykonano prawidłowo, czy przejścia są wykorzystywane przez zwierzęta oraz czy droga została prawidłowo ogrodzona. W pkt III decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w S. nałożył na inwestora obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę / zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż aby zapewnić swobodne przemieszczanie się zwierząt oraz zapewnić bezpieczeństwo użytkownikom drogi zaproponowano (po przeprowadzeniu konsultacji z Nadleśnictwem G., Nadleśnictwem K., Nadleśnictwem R. oraz Stowarzyszeniem P.): - budowę bezkolizyjnych przejść dla zwierząt, - budowę przepustów do swobodnego przepływu wód, które będą służyły również dla migracji drobnej fauny, - ogrodzenie drogi, wysokość ogrodzenia powinna wynosić 2,2 - 2,4 m, dla zabezpieczenia przed wejściem na jezdnię zarówno płazów, gadów, jak i małych ssaków istotne jest, aby odpowiednio dobrać rozmiary oczek siatki, -budowę przepustów dla płazów wraz z ogrodzeniem naprowadzającym po obu stronach drogi. Ponadto wskazano, iż nie uwzględniono w Raporcie dwóch górnych przejść dla zwierząt typu "zielony most", zaproponowanych przez Stowarzyszenie P. , ze względu na: a) przejście od km [...] do km [...]: - w odległości ok. 1 km projektowane jest duże przejście górne typu "zielony most" o szerokości 80 m, czyli będzie dwukrotnie szersze w stosunku do pozostałych przejść, - w miejscu proponowanej lokalizacji znajduje się cenny starodrzew (Nadleśnictwo R. nie wyraziło zgody na wycinkę drzew konieczną dla realizacji przejścia w tym miejscu), - proponowana lokalizacja przejścia znajduje się w odległości ok. 400 m od zabudowań P. , co może powodować, że 4 duże zwierzęta nie będą z niego korzystały; b) przejście od km [...] do km [...]: - przejście zlokalizowane jest ok. 400 m od [...] Parku Przemysłowego i ok. 550 m od drogi dojazdowej do Parku, - przejście zlokalizowane blisko istniejącej i planowanej zabudowy mieszkaniowej miasta G. , - teren w pobliżu proponowanego przejścia będzie zurbanizowany, w takim obszarze należy ograniczyć wędrówkę zwierząt, - uzyskano opinie Nadleśnictwa K. , że przejście w takiej lokalizacji nie będzie wykorzystywane przez duże zwierzęta. Dodatkowo podkreślono, iż szczegółowa analiza ilości przejść przeprowadzona w Raporcie wykazała, że zaproponowana liczba przejść umożliwi zwierzętom przekraczanie drogi oraz zapewni drożność korytarzy ekologicznych. Do przemieszczania się dużych zwierząt będą służyły 4 przejścia górne i 2 poszerzone mosty nad rzeka [...] i [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Stowarzyszenie P. oraz [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...]. Stowarzyszenie P. wnosząc o uchylenie decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. z dnia [...] marca 2011 r. w całości bądź w części wskazało, iż decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 7 i 77 Kpa poprzez niewłaściwe przeprowadzenie analizy dowodowej w zakresie zasadności lokalizacji dwóch przejść górnych przeznaczonych dla dużych ssaków na trasie przebiegu planowanej drogi [...] w km [...] oraz w km [...]. Stowarzyszenie wskazało, iż projektowany odcinek drogi [...] koliduje z trzema korytarzami ekologicznymi (migracyjnymi): w km [...] z korytarzem o znaczeniu europejskim (kontynentalnym), w km [...] oraz w km [...] z korytarzami o znaczeniu krajowym uzupełniającym. W ocenie Stowarzyszenia brak ww. przejść dla zwierząt spowoduje znaczące negatywne oddziaływanie na spójność i integralność obszarów Natura 2000 oraz pogorszy stan ochrony gatunków wędrownych podlegających ochronie prawnej. Odwołujący zarzucił, iż organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie wziął pod uwagę zaleceń wynikających z "Prognozy oddziaływania na środowisko dla Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011 -2015". W ww. dokumencie wskazano, iż "liczba, parametry oraz rozwiązania projektowe przejść dla zwierząt powinny być zgodne z zaleceniami "Podręcznika dobrych praktyk wykonywania opracowań środowiskowych dla dróg krajowych (publikacja Biura Ekspertyz i Projektów Budownictwa Komunikacyjnego [...], wydana w 2008 r. na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.)". Zgodnie z tą publikacją, na obszarach przecinanych przez drogę, przez które przebiega korytarz migracyjny zwierząt o znaczeniu kontynentalnym lub krajowym przejścia powinny być oddalone od siebie maksymalnie o 1-2 km. Stowarzyszenie podkreśliło, iż podobne wskazania znajdują się również w innych publikacjach mających charakter wytycznych. Odwołujące się Stowarzyszenie nie zgodziło się również z argumentacją przedstawioną przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. w kwestii odstąpienia od lokalizacji wnioskowanych przez Stowarzyszenie dwóch przejść dla zwierząt. Wskazano, iż uzasadnienie organu pierwszej instancji jest jedynie powtórzeniem argumentacji autorów raportu. Zdaniem Stowarzyszenia rezygnacja z budowy dwóch wnioskowanych przejść dla zwierząt jest podyktowana przede wszystkim opiniami Nadleśnictw: K. i R. W ocenie odwołującego opinie te nie odnoszą się do funkcjonowania korytarza ekologicznego, a tym bardziej do przesłanek wynikających z biologii dużych ssaków i kwestii ochrony spójności i integralności obszarów Natura 2000, którym to celom ma służyć m.in. ochrona korytarzy ekologicznych. Stowarzyszenie wskazało, iż konieczność rezygnacji z budowy górnego przejścia dla zwierząt w km [...] ze względu na lokalizację w tym miejscu "cennego starodrzewu" jest bezpodstawna. Na dowód powyższego odwołujący przedstawił fragment ortofotomapy, z którego wynika, iż wspomniany starodrzew nie koliduje bezpośrednio z lokalizacją zaproponowanego przejścia. Stowarzyszenie P. nie zgodziło się także z wyjaśnieniem organu pierwszej instancji w kwestii odstąpienia od lokalizacji przejścia górnego w km [...]. [...]Towarzystwo Przyrodnicze [...] podniosło z kolei, iż wydana przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. decyzja z dnia [...] marca 2011 r. oparta jest na fragmentarycznej wiedzy przyrodniczej, przez co nie określa ustawowych wymogów w zakresie sposobów zapobiegania, ograniczania oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Stowarzyszenie wskazało, iż w toku postępowania zakończonego wydaniem przedmiotowej decyzji, pismem z dnia 28 stycznia 2011 r. zwróciło się do organu pierwszej instancji z prośbą o wskazanie lokalizacji wszystkich stanowisk płazów znajdujących się w sąsiedztwie drogi krajowej [...] na odcinku [...], w odniesieniu do kilometraża inwestycji oraz ich odległości od pasa drogowego. Towarzystwo wnioskowało o udzielenie informacji o populacji płazów występujących w buforze 2x1000 m od pasa inwestycji. W odpowiedzi, organ pismem z dnia 3 marca 2011 r. stwierdził, iż "nie jest w posiadaniu tak szczegółowych danych jak oczekiwana forma udostępnienia informacji (m.in. kilometraż występowania gatunku płazów oraz odległość od pasa drogi)". W związku z powyższym Stowarzyszenie uważa, iż decyzja wydana w dniu [...] marca 2011 r. jest przedwczesna, bowiem nie można przyjąć, iż wobec braku pełnej informacji dotyczącej występowania prawnie chronionych gatunków batrachofauny, zapisy decyzji w sposób kompletny wskażą wszystkie możliwe środki i sposoby zapobiegania, ograniczania oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Dodatkowo wskazano, iż zgodnie ze Strategiczną Oceną Oddziaływania na Środowisko dla Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011-2015, inwestor powinien dokonać szczegółowej inwentaryzacji batrachofauny w buforze 2x1000 m od pasa inwestycji. Zatem skoro Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w S. nie posiada informacji o występowaniu batrachofauny we wskazanym buforze, można uznać, iż dotychczasowa dokumentacja nie spełnia warunków ustalonych na poziomie dokumentu strategicznego. W wyniku rozpatrzenia powyższych odwołań Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając ponowne sprawę oparł się na materiale dowodowym zebranym w trakcie postępowania organu pierwszej instancji, materiałach dołączonych przez inwestora do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz stosownych opiniach organów, wnioskach i informacjach przedstawionych przez strony postępowania, a także materiałach zebranych w wyniku procedury udziału społeczeństwa. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Stowarzyszenie P. , organ odwoławczy wyjaśnia, iż w ogólnodostępnych publikacjach na temat projektowania urządzeń ochrony środowiska przy budowie inwestycji liniowych, w tym m.in. w "Poradniku projektowania przejść dla zwierząt i działań ograniczających śmiertelność fauny przy drogach" wydanym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska przy współpracy ze Stowarzyszeniem P. w 2010 r. wskazano, iż maksymalna odległość pomiędzy przejściami dla ssaków o dużych i średnich areałach osobniczych wynosi 1-2 km w przypadku występowania korytarza migracyjnego o znaczeniu kontynentalnym lub krajowym, co jest zgodne z informacjami przedstawionym przez Stowarzyszenie w odwołaniu. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zwrócił jednak uwagę, iż podane w tego typu publikacjach parametry zagęszczenia przejść dla zwierząt wynikają z analiz teoretycznych i dlatego w przypadku konkretnej inwestycji należy w jego ocenie każdorazowo i indywidualnie ustalać ich zagęszczenie, uwzględniając przy tym istniejące uwarunkowania przyrodnicze i techniczne występujące na obszarach, na których będzie realizowane dane przedsięwzięcie. Pokreślono, iż w rozpatrywanej sprawie planowana trasa [...] na odcinku od km [...] do km [...] przecina korytarz ekologiczny o znaczeniu kontynentalnym. Wskazano, iż z analizy zgromadzonej dokumentacji, w tym załączników mapowych do raportu, wynika, iż na odcinku od km ok. [...] do km [...] będzie realizowanych 5 przejść dla zwierząt dużych, w tym 4 tzw. zielone mosty (km [...], km [...], km [...], km [...]) oraz 1 poszerzony most na rzece G. w km [...]. W ocenie organu taka ilość przejść jest wystarczająca aby zapewnić drożność korytarza migracyjnego na odcinku od km [...]do km [...]. W związku z powyższym Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uznał, iż nie ma potrzeby budowy przejścia górnego w km [...]. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji co do kwestii odstąpienia od konieczności budowy przejścia, zawiera liczne niejasności. Organ pierwszej instancji wskazał, iż rezygnacja z ww. przejścia jest podyktowana m.in. zachowaniem cennego drzewostanu występującego w miejscu lokalizacji ww. przejścia. Pokreślono, iż Nadleśnictwo R. , zarządzające obszarami leśnymi na tym terenie, nie wyraziło zgody na wycinkę drzew konieczną dla realizacji przejścia. Z analizy załącznika mapowego dołączonego do odwołania Stowarzyszenia P. wynika, iż starodrzew ten znajduje się w odległości co najmniej kilkuset metrów od miejsca, w którym j proponowane było przejście. W związku z zaistniałymi nieścisłościami, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska pismem z dnia 10 czerwca 2011 r. zwrócił się do Nadleśnictwa R. z prośbą m.in. o wskazanie poprawnej lokalizacji przedmiotowego starodrzewu względem planowanej drogi [...] oraz wyjaśnienie dlaczego nie jest możliwa jego wycinka. W piśmie z dnia 21 czerwca 2011 r. Nadleśnictwo R. poinformowało, iż nie neguje potrzeby budowy przejścia w proponowanym przez Stowarzyszenie kilometrażu, a jedynie wskazuje na możliwy brak jego skuteczności. Ponadto wyjaśniono, iż cenny starodrzew znajduje się w odległości ok. 200-300 m od proponowanego przejścia. Organ odwoławczy, w związku z zaistniałymi niejasnościami w zakresie odległości spornego przejścia od cennego drzewostanu oraz zasadności jego realizacji w kilometrażu przedstawionym przez skarżące Stowarzyszenie, uznał, iż kwestie te należy powtórnie przeanalizować na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko. Fakt ten znalazł odzwierciedlenie w sentencji zaskarżonej decyzji, gdzie uchylono pkt. III decyzji organu pierwszej instancji iw tym zakresie orzeczono co do istoty sprawy. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zaznaczył, iż na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko należy powtórnie rozważyć zasadność realizacji przejść dla zwierząt (parametry, usytuowanie, zagęszczenie) na odcinku od km [...], stanowiącym korytarz migracyjny o znaczeniu europejskim, pod kątem jego zachowania i zapewnienia drożności wraz z uwzględnieniem lokalizacji przejścia dla zwierząt dużych w km [...]. Odnosząc się do kwestii odstąpienia przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska od realizacji przejścia górnego dla zwierząt dużych w km [...], organ odwoławczy podtrzymał w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji. Wskazał, iż z analizy załącznika mapowego do raportu jednoznacznie wynika, iż proponowane przez skarżące Stowarzyszenie przejście w ww. lokalizacji byłoby zlokalizowane w sąsiedztwie [...] Parku Przemysłowego (w odległości ok. 400 m od ww. obiektu oraz w odległości ok. 550 m od drogi dojazdowej do wymienionego obiektu) oraz w sąsiedztwie istniejącej zabudowy, a także byłoby ograniczone drogami lokalnymi, w związku z czym nie spełniałoby swojej funkcji. Podkreślono, iż wszelkie dostępne publikacje na temat poprawnego ustalania lokalizacji przejść dla zwierząt wskazują, by zdecydowanie unikać ich umiejscowienia w sąsiedztwie obszarów zabudowanych oraz obszarów podlegających silnej penetracji ludzi. Mając na uwadze powyższe uznano, iż zaproponowane przez skarżące Stowarzyszenie przejście w km [...] nie będzie spełniało swojej funkcji, a zatem brak jest uzasadnienia dla jego realizacji. Odnosząc się do zarzutów [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] , organ odwoławczy wskazał, iż z informacji zawartych w raporcie wynika, iż badania terenowe, mające na celu zidentyfikowanie składu gatunkowego fauny zasiedlającej obszar oddziaływania planowanej inwestycji, w tym batrachofauny zostały przeprowadzone w okresie kwiecień-czerwiec 2008 r. Swoim zasięgiem obejmowały one obszar ok. 400-500 m po obu stronach planowanej drogi. W wyniku przeprowadzonych badań wskazano, iż w rejonie analizowanych wariantów trasy zanotowano takie płazy jak: traszka zwyczajna, ropuchy: szara i zielona, żaby: moczarowa, trawna, śmieszka i wodna oraz rzekotka drzewna. Natomiast z gadów stwierdzono występowanie: jaszczurki żyworodnej, zaskrońca oraz jaszczurki zwinki. Wyniki przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej, w zakresie m.in. batrachofauny, zostały przedstawione na mapach stanowiących załączniki do raportu (rys. nr 6 ark. 1 i 2). Powyższe w ocenie organu odwoławczego oznacza, iż organ pierwszej instancji był w posiadaniu wystarczających informacji do prawidłowej oceny wpływu planowanej trasy [...] na występujące w jej obrębie gatunki płazów i gadów. Zdaniem organu, odzwierciedleniem przeprowadzonej analizy są warunki nałożone na inwestora przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w S. w decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Podana przez organ pierwszej instancji lokalizacja przejść jest adekwatna do miejsc wzmożonego występowania poszczególnych grup zwierząt i ma na celu zapewnić ich swobodną migrację. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zwrócił uwagę, iż w punkcie II decyzji z dnia [...] marca 2011 r. zawarto szereg warunków dotyczących monitorowania oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko, w tym przede wszystkim zalecono przeprowadzenie monitoringu skuteczności zastosowanych metod i środków ochrony dziko żyjącej fauny w rejonie wybudowanych przejść. Taka forma kontroli, zdaniem organu odwoławczego, pozwoli na zweryfikowanie stopnia wykorzystywania poszczególnych przejść przez zwierzęta oraz oceni prawidłowość ich wykonania. Powyższe potwierdza, iż niezasadny jest zarzut, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanej trasy [...] na odcinku [...] ma charakter przedwczesny. Nawiązując natomiast do kwestii braku wykonania badań inwentaryzacyjnych w buforze 2x1000 m od pasa inwestycji, organ drugiej instancji wyjaśnia, iż w żadnych obowiązujących aktach prawnych nie ma jednoznacznego wskazania, jaka powinna być jego szerokość. Wskazano, iż w przypadku każdej inwestycji kwestia ta powinna być potraktowana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań przyrodniczych i terenowych panujących na i w sąsiedztwie obszaru, na którym będzie realizowane planowane przedsięwzięcie. Analizując przedmiotowa sprawę, organ odwoławczy nie znalazł podstaw, aby uznać, iż sporządzona na potrzeby raportu inwentaryzacja przyrodnicza w odniesieniu do fauny został wykonana w buforze o zbyt małej szerokości. Reasumując, organ odwoławczy po kompleksowej analizie zgromadzonej dokumentacji, nie znalazł podstaw do uwzględnienia podniesionych przez skarżących zarzutów. Skargę na powyższą decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] Towarzystwo Przyrodnicze [...] ; zwane dalej jako Towarzystwo, wskazując, iż uzasadnienie wniesionej skargi stanowią wszystkie zarzuty i argumenty przytoczone przez Stowarzyszenie P. , które rezygnuje ze złożenia odrębnej skargi. Skarżące Towarzystwo podniosło, iż poza zarzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji, zaskarżonej decyzji zarzuca dodatkowo: - rażące naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa z uwagi na niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy; - niezgodność raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z wymaganiami art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku, jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.; zwanej dalej kalo ustawa OOŚ) oraz załącznika IV dyrektywy 85/337/EWG w sprawie oceny skutków niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć dla środowiska; w niniejszym przypadku niezgodność ta wpływa na brak odpowiednich ustaleń; - przełożenie kluczowych ustaleń dotyczących przejść dla zwierząt na etap ponownej oceny oddziaływania na środowisko; - nieuzasadnione merytorycznie odrzucenie wniosków Stowarzyszenia; - nieprawidłową ocena oddziaływania przedsięwzięcia na korytarze ekologiczne oraz na chronione gatunki zwierząt i obszary europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000; - brak zachowania unijnej zasady przezorności i prewencji (art. 191 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska). Podkreślono, iż Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska jak również organ pierwszej instancji nie odniosły się w wyczerpujący sposób do uwag dotyczących budowy dodatkowych przejść dla zwierząt. Tymczasem, w ocenie skarżącego, wszystkie przesłanki merytoryczne zawarte w powszechnie dostępnej literaturze przedmiotu (na które powoływało się Stowarzyszenie w odwołaniu), które zostały opracowane przez uznane w kraju i za granicą autorytety, wskazują jednoznacznie na to, że określona przez orzekające organy liczba przejść dla zwierząt jest zbyt mała. Wskazano ponadto, iż organy obydwu instancji kluczowe aspekty dotyczące budowy przejść dla zwierząt przenoszą na etap ponownej oceny oddziaływania na środowisko. Skarżące Towarzystwo podkreśliło, iż w ustawie OOŚ ponowna ocena oddziaływania na środowisko została przewidziana jako procedura służąca uszczegółowieniu ustaleń oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzonej na etapie decyzji środowiskowej - która to decyzja wciąż pozostaje podstawowym etapem zatwierdzania przedsięwzięcia, na którym przeprowadza się ocenę oddziaływania na środowisko. Jest to konsekwencją orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, które zostało przedstawione w sprawach Crystal Palace/White City. - C-508/03 oraz Barker - C-290/03. Zdaniem skarżącego nieprawidłowe jest sankcjonowanie praktyki dopuszczającej traktowanie ponownej oceny jako narzędzia korygującego uchybienia z etapu oceny wykonywanej na etapie uzyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1848/10 wskazano, iż na etapie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach należy dokonać gruntownej oceny uwarunkowań wiążących się z określoną lokalizacją, projektowanej inwestycji, która powinna wynikać z aktualnego stanu środowiska na danym terenie i oceny zakresu i kierunków oddziaływania przedsięwzięcia na ten stan. W analizowanym przypadku, zdaniem skarżącego Stowarzyszenia, postąpiono całkowicie odwrotnie - na etapie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie dokonano gruntownej oceny uwarunkowań środowiskowych oraz nie dokonano pełnej oceny zakresu i kierunków oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Dodatkowo podkreślono, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach wskazuje, iż zalecenie w ocenie dalszych prac w celu ustalenia oddziaływania oraz brak dokonania wniosków ostatecznych (w tym odłożenie na później doprecyzowania oddziaływań i określenia środków minimalizujących i kompensujących) są przesłankami świadczącymi, że ocena nie jest "odpowiednia" w rozumieniu art. 6 ust 3 dyrektywy siedliskowej. W ocenie skarżącego, braki raportu o oddziaływaniu na środowisko nie dają orzekającym organom pewności co do wielkości i charakteru negatywnego oddziaływania, a kluczowe rozstrzygnięcia w tym zakresie przesuwają na etapy późniejsze. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227, ze zm.), uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Planowane przedsięwzięcie polega na dostosowaniu drogi krajowej [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku [...] . Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte wnioskiem z dnia 15 lipca 2010 r. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397), które weszło w życie z dniem 15 listopada 2010 r., do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. W związku z powyższym zgodnie z art. 173 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, przedsięwzięcia mogące zawsze i potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko wymienione są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 29 w/w rozporządzenia planowane przedsięwzięcie zostało zaliczone do mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. W przypadku przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko sporządzenie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest obligatoryjne – art. 74 ust. 1 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. W ocenie Sądu, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na dostosowaniu drogi krajowej [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku [...] wydana w przedmiotowej sprawie, odpowiada wszystkim wymogom wynikającym z art. 82 ustawy o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko. Również raport o oddziaływaniu na środowisko dołączony do wniosku przez inwestora, spełnia wymogi art. 66 w/w ustawy. W ocenie Sądu, raport o oddziaływaniu na środowisko przedstawiony w niniejszej sprawie nie budzi zastrzeżeń, nie zawiera nieścisłości, nieprawidłowości, nie ma podstaw, aby odmówić mu waloru wiarygodności i przyjąć za podstawę ustaleń faktycznych. Planowane przedsięwzięcie drogowe polegające na dostosowaniu drogi krajowej [...] do parametrów drogi ekspresowej dotyczy odcinka od km [...] do km [...] [...] z wyłączeniem odcinka od km [...] do km [...] (obwodnica M.), dla którego została już wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach oraz został wykonany projekt budowlany. Jak wynika z raportu o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia, projektowany odcinek drogi koliduje z następującymi korytarzami ekologicznymi (migracyjnymi): - od km [...] do km [...] korytarz o znaczeniu europejskim (kontynentalnym); - od km [...] do km [...] korytarz o znaczeniu krajowym uzupełniający; - od km [...] do km [...] korytarz o znaczeniu krajowym uzupełniającym. W decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wskazano na potrzebę zaprojektowania m.in. czterech przejść górnych dla dużych zwierząt (jeleń, łoś, żubr, wilk, sarna, dzik i lis) typu "zielony most": w km [...] o szerokości 80 m, w km [...] o szerokości 50 m, w km [...] o szerokości 50 m, w km [...] o szerokości 50 m oraz poszerzone mosty dla jelenia, sarny, dzika, wilka: w km [...] o szerokości 10 m i wysokości 5 m na rzece G., w km [...] o szerokości 10 m i wysokości 5 m na rzece I. Z powyższego wynika, że na odcinku od km [...] do km [...] przewidziano 5 przejść dla dużych zwierząt, w tym 4 tzw. zielone mosty oraz 1 poszerzony most na rzece G. , które mają zapewnić zwierzętom możliwość migracji. Jak wynika z raportu, w trakcie jego przygotowywania, sprawa lokalizacji przejść dla zwierząt była opiniowana przez Nadleśnictwo G. , Nadleśnictwo R. , Nadleśnictwo K. , zwrócono się również o opinię do organizacji ekologicznej Stowarzyszenia P. Ponadto przeprowadzono obserwacje terenowe przemieszczania się zwierząt w okresie sierpień – wrzesień 2009 r. w proponowanych miejscach usytuowania przejść górnych dla dużych zwierząt. Wyniki obserwacji przedstawiono na str. 114 – 116 raportu. Przeanalizowano również informacje pochodzące z Obwodów Drogowych P. i S. na temat kolizji zwierząt z samochodami na odcinku drogi krajowej [...] w okresie od początku roku 2008 do września 2009 r. celem potwierdzenia poprawności przyjętej lokalizacji przejść dla zwierząt – str. 117-119 raportu. Wyniki analizy danych pochodzących z wszystkich źródeł dowodowych wykazały, że zaproponowane przejścia dla dużych zwierząt są niezbędne i jest to okoliczność bezsporna. Sporną kwestią jest potrzeba zlokalizowania dodatkowych dwóch przejść dla dużych zwierząt w km [...] oraz w km [...]. Odnosząc się do tej kwestii, w ocenie Sądu, organ wykazał, że dane jakimi dysponował pozwalają uznać, że zaplanowane 5 przejść dla dużych zwierząt w korytarzu migracyjnym o znaczeniu europejskim (kontynentalnym) w km [...] jest wystarczająca aby zapewnić drożność tego korytarza migracyjnego na tym odcinku. Brak konieczności budowy przejścia górnego w km [...] wynika z przewidywań, że nie byłoby ono skuteczne. Potwierdza to treść pisma Nadleśnictwa R. z dnia 21 czerwca 2011 r. W piśmie tym Nadleśnictwo wskazuje, że przejście w km [...] znajdować się będzie na skraju kompleksu leśnego, poza głównym ciągiem zwierzyny oraz wskazuje, że odległość pomiędzy przejściem a najbliższymi budynkami wyniesie tylko 400 m. Zasadne jest natomiast ,w ocenie Nadleśnictwa, wybudowanie dodatkowego, dużego, górnego przejścia dla zwierzyny na południe od skrzyżowania drogi [...] z drogą powiatową [...] , w miejscu gdzie występują najliczniejsze migracje zwierzyny. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w analizowanych danych dotyczących kolizji zwierząt z samochodami na drodze krajowej nr [...]. Z danych tych wynika, że w okresie od początku 2008 roku do września 2009 roku w km [...] drogi krajowej [...] nie doszło do kolizji zwierząt z samochodami. Zatem stanowisko organu o odstąpieniu od realizacji przejścia górnego dla zwierząt dużych w km [...] zostało w sposób przekonywujący uzasadnione. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego Towarzystwa, że kluczowe aspekty dotyczące budowy przejść dla zwierząt organy przenoszą na etap ponownej oceny oddziaływania na środowisko. W dacie wydania zaskarżonych decyzji, organy obu instancji uznały, że budowa przejścia w km [...] nie jest uzasadniona. Natomiast na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko, z uwagi na powagę tej kwestii, ma być ono poddane ponownej weryfikacji. Należy zauważyć, że na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko, organ nakazał powtórnie rozważyć zasadność realizacji wszystkich przejść dla zwierząt na odcinku od km [...] do km [...], stanowiącym korytarz migracyjny o znaczeniu europejskim, pod kątem parametrów przejść dla zwierząt, ich usytuowania oraz zagęszczenia. Wynika to z faktu konieczności zachowania tego korytarza oraz zapewnienia jego drożności. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżącego Towarzystwa, uzasadniona została również przez organ kwestia odstąpienia od realizacji przejścia górnego dla zwierząt dużych w km [...] z uwagi na brak jego skuteczności. Przejście dla dużych zwierząt na tym odcinku drogi [...] usytuowane byłoby w bezpośrednim sąsiedztwie terenu [...] Parku Przemysłowego (w odległości ok. 400 m od tego obiektu). Przejście to byłoby zlokalizowane blisko istniejącej i planowanej zabudowy mieszkaniowej G. . Zasadnie organy uznały, że skoro tereny w pobliżu proponowanego przejścia będą zurbanizowane, to w takim obszarze należy ograniczyć wędrówkę zwierząt. Organ zaznaczył jednocześnie, że w km [...] zlokalizowany jest most nad rzeką I., który po poszerzeniu będzie umożliwiał migrację zwierząt, w tym dużych zwierząt, na tym obszarze, co zapewni drożność korytarza ekologicznego. Korytarz migracyjny zwierząt o znaczeniu europejskim zlokalizowany jest pomiędzy km [...] a km [...] drogi krajowej nr [...]. Zatem przecina on drogę na długości 14,300 km. Na odcinku tym zaplanowano do realizacji 5 dużych przejść dla zwierząt. Ustalając rozmieszczenie i zagęszczenie tych przejść, organ uwzględnił występujące na tym odcinku uwarunkowania przyrodnicze i techniczne, które pozwoliły uznać na etapie decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia, że są one wystarczające i zapewnią drożność korytarza migracyjnego. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uznał zasadności zarzutów podniesionych w skardze przez [...] Towarzystwo Przyrodnicze [...] i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.