IV SA/Wa 1804/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. L., J. L., P. Z., J. G., A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2007 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących M. L., J. L., P. Z., J. G., A. J. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wyniku rozpoznania odwołania M. L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2007 r., umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku M. L. oraz pozostałych spadkobierców S. M. o wydanie decyzji dotyczącej zwrotu domu mieszkalnego wraz z otaczającym go parkiem, stanowiącego część przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej pn. "[...]" i "[...]." W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podał, iż rozpatrując ponownie sprawę, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2005 r., Wojewoda [...], mając na uwadze zalecenia Sądu wezwał strony postępowania do sprecyzowania wniosku w zakresie określenia granic nieruchomości. Wnioskodawcy w piśmie z dnia 8 maja 2006 r. precyzując zakres swojego żądania wnieśli o zwrot nieruchomości objętej wnioskiem poprzez "przeniesienie praw w stosownej formie, według przepisów o przenoszeniu praw do nieruchomości". Odpowiadając na wezwanie organu do jednoznacznego sprecyzowania wniosku M. L. w pismach z dnia 17 sierpnia 2006 r. oraz z dnia 2 października 2006 r. stwierdziła, że domaga się przeniesienia prawa własności spornej nieruchomości w formie aktu notarialnego. Mając na uwadze treść oraz zakres żądania stron Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe wskazując, iż nie ma podstaw prawnych do orzekania przez organ o zwrocie spornej nieruchomości. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wbrew twierdzeniom odwołującej, zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanych wyrokach nie traktowały o tym, że będący przedmiotem niniejszego postępowania budynek mieszkalny nie podlega przejęciu, lecz wskazywały że istotnie mógł nie być funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Podkreślając, iż organy administracji publicznej związane są żądaniem strony, stwierdził, że skoro strony jednoznacznie określiły, że domagają się przeniesienia prawa własności spornej nieruchomości, to nie ma podstaw prawnych by organy administracji orzekały o zwrocie nieruchomości, przejętych w trybie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dlatego przedmiotowe postępowanie należało umorzyć. 1 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył pełnomocnik M. L., J. L., P. Z., J. G. oraz A. J., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ), jak również art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez niezastosowanie się przez organ do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2002 r. i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2005 r. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt IVSA/Wa 1176/05 wskazał, że organ zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 10 września 2002 r. dopełnił jedynie obowiązku wezwania do sprecyzowania przedmiotu żądania, natomiast nie wypełnił pozostałych wskazań tego sądu, nakazujących przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy dom mieszkalny był funkcjonalnie związany z pozostałą nieruchomością ziemską. Powyższe, w ocenie pełnomocnika skarżących potwierdza, że treść żądania skarżących była jasna i nie budziła wątpliwości. Ewentualne wątpliwości jakie mógł budzić wniosek skarżących dotyczyły zakresu wniosku, zostały natomiast usunięte w toku postępowania, kiedy to wnioskodawcy wskazali granice nieruchomości, która ich zdaniem nie miała charakteru rolnego i nie podlegała reformie rolnej. Zdaniem pełnomocnika stron nie było zatem podstaw do kolejnego wezwania organu skierowanego do wnioskodawców o sprecyzowanie żądania. W konsekwencji nieuzasadnione było umorzenie przedmiotowego postępowania jako bezprzedmiotowego wobec odpowiedzi wnioskodawcy, iż żądanie dotyczy zwrotu nieruchomości. Jak podkreślono owo sformułowanie wynikało jedynie z braku dokładnej znajomości przez wnioskodawcę terminologii prawniczej i nie powinno w ocenie pełnomocnika stanowić podstawy do umorzenia postępowania ze względów czysto formalnych. Ponadto podkreślenia w ocenie pełnomocnika wymaga, że w piśmie z dnia 10 lipca 2006 r. wnioskodawczyni wyraźnie wskazała, iż jej intencje były 2 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 identyczne z tymi, o których mowa w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2002 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2005 r. Zatem treść żądania stron, zdaniem pełnomocnika, nie budziła żadnej wątpliwości. Organ administracji zobligowany był do zbadania jedynie związku funkcjonalnego domu mieszkalnego z resztą nieruchomości, zaś przeprowadził postępowanie w zupełnie innym kierunku, wbrew wytycznym zawartych w wyroku Sądu. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu trafnie podniesiono w skardze, że organ naruszył art. 105 § 1 kpa poprzez niezasadne umorzenie postępowania. W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu toczyło się postępowanie sądowoadministracyjne zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2002r. uchylającym decyzję organu odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska pn. hip. "[...]" i "[...]" wraz z zespołem dworsko- pałacowym położone na terenie Gm. O., stanowiąca byłą własność S. M. podlegała przepisom art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W wyroku tym Sąd ocenił postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonych decyzji jako niepełne, prowadzone bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia treści żądania strony, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że decyzja organu pierwszej instancji wykraczała poza żądanie wniosku, gdyż zakres żądania objętego wnioskiem stron ograniczał się do budynku mieszkalnego jednorodzinnego, określonego jako dwór. We wskazaniach co do dalszego postępowania, Sąd zalecił wyjaśnienie, co jest przedmiotem sprawy przez wezwanie wnioskodawcy do złożenia oświadczenia w sprawie. Poza tym Sąd wskazał, że błędne było stanowisko organów, że sam fakt posiadania przez S. M. nieruchomości ziemskiej o powierzchni przekraczającej 50 ha przesądził o przejęciu na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej także innych należących do niego nieruchomości w tym budynków mieszkalnych. Kontrolując następnie legalność wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. 3 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt IVSA/WA 1176/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji podkreślając, że zgodnie ze wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartymi w wyroku z dnia 10 września 2002r., orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dopełniły jedynie obowiązku wystąpienia do wnioskodawców o sprecyzowanie przedmiotu żądania. W ocenie orzekającego Sądu organy nie zastosowały się natomiast do pozostałych wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego, nakazujących przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia funkcjonalnego powiązania domu mieszkalnego ( dworu) z pozostałą nieruchomością ziemską, przy uwzględnieniu dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny wykładni przepisów dekretu o reformie rolnej. Mając powyższe na uwadze należy podzielić argumentację podniesioną przez skarżących, iż czynione przez organ ustalenia dotyczące sprecyzowania treści ich żądania było nieuzasadnione, w tym bowiem zakresie wniosek został już sprecyzowany, na co zwrócił również uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2005 r. Jedyne wątpliwości jakie mógł budzić przedmiotowy wniosek dotyczyły określenia granic nieruchomości (jej areału) i tylko w tym zakresie istniały podstawy do dalszego doprecyzowania wniosku skarżących. Należy jednak podkreślić, iż wnioskodawcy w toku postępowania sprecyzowali wniosek również i w tym zakresie. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy pisma z dnia 8 maja 2006 r. wynika, iż wnioskodawcy dołączyli mapę, przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, na której zaznaczyli numery działek (działka nr [...] oraz [...]), jednoznacznie zakreślając obszar przedmiotowej nieruchomości. Należy jednocześnie zauważyć, iż z treści powyższego pisma wynika, iż jakkolwiek wniosek ich w konsekwencji sprowadza się do wydania orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, jednak jak określili- "jako niepodlegającej przejęciu na rzecz Skarbu Państwa". Sformułowanie zawarte w powyższym piśmie, w ocenie Sądu, dodatkowo potwierdza, iż intencją wnioskodawców było żądanie od organu wydaniu stosownego orzeczenia o niepodpadaniu spornej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Pomimo jednoznacznej treści wniosku, rozpatrując ponownie sprawę organ pierwszej instancji wezwał ponownie skarżących do sprecyzowania wniosku, przyjmując następnie, iż odpowiedź wnioskodawców na powyższe wezwanie jednoznacznie 4 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 wskazuje, iż domagają się oni przeniesienia prawa własności spornej nieruchomości w formie aktu notarialnego, co czyni niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. W tak przedstawiających się okolicznościach sprawy w ocenie Sądu umorzenie postępowania przez orzekające w niniejszej sprawi organy administracyjne, naruszyło treść art. 105 § 1 kpa. Należy mieć bowiem na uwadze, iż stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 kpa organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996 r., nr 11, poz. 150, sformułowano fundamentalną tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzające. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż organ pierwszej instancji, a następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie uznał, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku stron należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, gdyż dotyczyło ono zwrotu nieruchomości, a organy nie mają podstaw prawnych do orzekania w tym zakresie. Argumentacji organu mającej uzasadniać umorzenie postępowania nie można podzielić. Wnioskodawcy żądali stwierdzenia, że część nieruchomości ziemskiej pn. hip. "[...]" i "[...]" wraz z zespołem dworsko-pałacowym położone na terenie Gm. O., stanowiąca byłą własność S. M. nie podlegała przepisom art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Treść powyższego żądania została sprecyzowana w toku postępowania prowadzonego przez organ po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2002 r., co potwierdził następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w cytowanym powyżej wyroku z dnia 19 października 2005 r. Przyjęcie zatem przez organ, iż przedmiotowy wniosek, w myśl oświadczeń skarżących złożonych w piśmie z 5 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 dnia 8 maja 2006 r. , a następnie w piśmie z dnia 31 sierpnia 2006 r. dotyczy zwrotu spornej nieruchomości, jest niezasadne. Podkreślić ponadto należy, iż ocena zakresu przedmiotowego wniosku dokonana została przez organ na podstawie wybiórczo wybranych pism skarżących, pomimo, iż w trakcie całego postępowania wnioskodawcy kilkakrotnie określali zakres i treść przedmiotowego żądania. Ocena treści wniosku dokonana została również wbrew ocenie zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. Powyższe okoliczności wskazują, iż zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 10 5 § 1 kpa, 153 P.p.s.a oraz art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy wskazać, iż odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniosła M. L. działając w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców S. M. Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznał natomiast jedynie odwołanie M. L., pomijając fakt, iż odwołanie złożyli również pozostali spadkobiercy. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe okoliczności. Dodatkową podstawą uchylenia powyższych decyzji jest zaistnienie w niniejszej sprawie przesłanek wznowieniowych. Należy bowiem mieć na uwadze, iż pismem z dnia 21 stycznia 2009 r. Agencja Nieruchomości Rolnych poinformowała Sąd, iż nieruchomość, której dotyczy przedmiotowa skarga nie znajduje się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Od 1944 r. jest ona własnością spółki działającej pod firmą H., Sp. z o.o. z siedzibą w B. Powyższe ustalenia potwierdzają, iż prowadząc przedmiotowe postępowanie organy administracyjne nie uwzględniły faktu, iż właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest nowy podmiot. Rozpoznając sprawę ponownie organ w pierwszej kolejności prawidłowo ustali krąg stron postępowania, uwzględniając zmiany stosunków własnościowych przedmiotowej nieruchomości, a następnie rozpozna sprawę kierując się wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku oraz oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2005 r. 6 Sygn. akt IVSA/Wa 1804/08 Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 §2 w/w ustawy.