IV SA/Wa 1804/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony postanawia: odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 18 czerwca 2013 r. M. A. wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] odmawiającą M. A., urodzonemu [...] stycznia 1968 r., obywatelowi [...], udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. odrzucił niniejszą skargę wobec nieuiszczenia przez skarżącego należnego wpisu sądowego w kwocie 300,-zł, przyjmując, że doręczenie wezwania nastąpiło w dniu 27 sierpnia 2013 r. w trybie zastępczym na podstawie art. 73 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na skutek dwukrotnego bezskutecznego zawiadamiania skarżącego przez placówkę pocztową o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym (awizo z dnia 13 sierpnia 2013 r. i awizo powtórne z dnia 21 sierpnia 2013 r.). Skarżący pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. – osobiście złożonym w tymże dniu w Biurze Podawczym Sądu, wniósł o zwolnienie go z opłaty sądowej oraz przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżący argumentował, że od czerwca 2013 r. do 3 grudnia 2013 r. przebywał w areszcie śledczym i nie miał możliwości podjęcia jakiejkolwiek korespondencji, zaś informację o "pozostawieniu skargi bez rozpatrzenia" uzyskał dopiero w dniu 10 grudnia 2013 r. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie z dnia 3 grudnia 2013 r. wydane przez Sąd Rejonowy [...] [...] Wydział Karny, sygn. akt [...], z którego wynika, że skarżący był tymczasowo aresztowany od dnia 20 sierpnia 2013 r. do dnia 3 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W świetle postanowień zawartych w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), uchybiony termin należy przywrócić na wniosek strony, jeżeli zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu powołuje się na okoliczność przebywania w areszcie śledczym od dnia 20 sierpnia 2013 r. do dnia 3 grudnia 2013 r. i z uwagi na to nie z własnej winy nie mógł odbierać korespondencji w sprawie, wysyłanej do niego na adres wskazany w skardze. Nie kwestionując okoliczności tymczasowego aresztowania skarżącego wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie uchybienie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy powstało z przyczyn, które nie sposób uznać za niezawinione. Z podanych we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności wynika bowiem, że skarżący nie dochował należytej staranności w prowadzeniu swojej sprawy przed sądem, bowiem tymczasowe aresztowanie skarżącego nie jest przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu. Podniesiony argument w istocie nie uprawdopodabnia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Należy bowiem podkreślić, że niedotrzymanie ustawowego terminu w pełni obciąża stronę skarżącą. Brak zaś spełnienia jednej z wymienionych przesłanek, wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku. Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi należy rozumieć wskazanie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jego woli i uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie, inaczej mówiąc – wskazanie przeszkody, której strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2001 r., sygn. akt II SA/Wr 1744/00, LEX nr 656218). W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że zawarta w dyspozycji art. 86 § 1 powołanej ustawy przesłanka braku winy, warunkująca pozytywne rozpoznanie wniosku, oznacza wykazanie okoliczności, które przy zachowaniu należytej staranności uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności i jednocześnie były przez niego nie do przewidzenia i nie do usunięcia. Kierunek wykładni sądowej tego przepisu wskazuje, że winę wykluczają przeszkody, których wnioskodawca nie był w stanie przewidzieć, ani im zapobiec. A contrario, negatywnej przesłanki zawinienia, która wyłącza możliwość przywrócenia terminu, należy upatrywać w zaniechaniu przez wnioskodawcę tym wszystkim czynnościom, które przy dołożeniu przez niego należytej staranności, zapobiegłyby konsekwencjom, jakie ustawodawca wiąże z upływem terminów do dokonania określonych czynności procesowych. Oceniając wystąpienie tej przesłanki należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07, LEX nr 501183). W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że to brak winy strony jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Oznacza to, że dla przyjęcia winy wystarczy nawet lekka postać niedbalstwa w trosce o swoje sprawy, co z kolei stoi na przeszkodzie przywróceniu terminu do jej dokonania. Teoretycy prawa administracyjnego, definiując pojęcie braku winy przy niedochowaniu terminu procesowego i mówiąc o przeszkodzie nie do przezwyciężenia, identyfikują ją wręcz poprzez stan siły wyższej. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (vide: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 399). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu [por. postanowienie SN z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Natomiast zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., OZ 809/04 (LEX nr 837881)], kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Chodziło więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącej, a uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w terminie. Przedstawiona argumentacja i okoliczności podnoszone w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu nie spełniają warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw determinuje zasadność wniosku o przywrócenie terminu, bowiem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zgodnie bowiem z treścią art. 70 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego miejsca zamieszkania czy adresu do doręczeń. Przepis ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Oczywistym jest, że umieszczenie w zakładzie karnym czy areszcie śledczym nie jest jednoznaczne ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego, gdyż zmiana miejsca pobytu skarżącego miała charakter przymusowy, a nie dobrowolny. Niewątpliwie jednak taka zmiana miejsca pobytu obliguje stronę postępowania do poinformowania sądu o zmianie adresu do doręczeń – o ile domownicy nie zobowiązali się doręczania przesyłek osadzonemu bądź tymczasowo aresztowanemu – a czego skarżący zaniechał. Nie sposób również uznać, że skarżący przebywając w areszcie śledczym miał utrudniony dostęp do korespondencji. W tym miejscu należy odwołać się do stosownych przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz Kodeksu karnego wykonawczy regulujących sytuację osób tymczasowo aresztowanych. Stosownie do art. 258 § 1 Kodeksu postępowania karnego tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli: 1) zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu; 2) zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne. Natomiast w świetle art. 207 Kodeksu karnego wykonawczego, wykonanie tymczasowego aresztowania służy realizacji celów, dla których ten środek zastosowano, a w szczególności zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego. W stosunku do osób tymczasowo aresztowanych stosuje się zasady postępowania z korespondencją określone w Rozdziale 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 października 2012 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności (Dz. U. z 2012 r., poz. 1153). Natomiast realne możliwości komunikowania się tymczasowo aresztowanego np. z organem wymiaru sprawiedliwości zapewnia § 16 i § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. Nr 152, poz. 1494). Przesyłki mogą być bowiem doręczane za pośrednictwem administracji aresztu śledczego. Przewidują one między innymi, że korespondencję tymczasowo aresztowanego administracja aresztu przyjmuje w każdym dniu roboczym, a korespondencję urzędową – codziennie. Osoby nieposiadające środków pieniężnych na prowadzenie korespondencji, otrzymują od administracji aresztu śledczego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiącu, o masie do 20 g, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach także na dalszą korespondencję. Oznacza to, że skarżący mógł poinformować Sąd o zmianie adresu do korespondencji, niezależnie od tego czy wiedział jak długo będzie przebywał w jednostce penitencjarnej. Jeżeli skarżący nie wykonał obowiązku ciążącego na nim w tym zakresie, to Sąd prawidłowo dokonywał doręczeń na ostatni wskazany przez skarżącego adres do korespondencji, tj. na adres wskazany w skardze, a awizowaną przesyłkę uznał za prawidłowo doręczoną. Jednocześnie wyjaśnić należy, że Sąd nie był władny prowadzić z urzędu postępowania w celu ustalenia obecnego miejsca pobytu skarżącego, w szczególności nie mógł na podstawie informacji o doręczeniu przesyłki w trybie art. 73 § 1–4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustalać, czy brak odbioru przesyłki wiązał się z przebywaniem przez skarżącego w areszcie śledczym. W świetle powyższego formułowanie twierdzeń, że możliwość kontaktów tymczasowo aresztowanego z osobami z zewnątrz oraz możliwość korespondencji i łączności jest znacznie ograniczona i uzależniona od decyzji organu, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany, a w konsekwencji zawiadomienie Sądu o zmianie miejsca pobytu przez tymczasowo aresztowanego byłoby znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe, jest nieuprawniona, tym bardziej, że sam skarżący nie wskazał, że czynił jakiekolwiek starania w celu zawiadomienia Sądu o zmianie swojego miejsca pobytu. Skarżący zdaje się sugerować, że tymczasowo aresztowany poddany jest szczególnym rygorom, w tym istotnemu ograniczeniu możliwości kontaktów zewnętrznych, w ocenie Sądu nie jest pozbawione podstaw, lecz samo przez się nie może stanowić wyłącznej przyczyny do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów, o ile sam skarżący nie uprawdopodobni, że czynił starania zmierzające do zawiadomienia Sądu o zmianie miejsca pobytu i złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów. Skarżący jako przesłanki warunkującej przywrócenie terminu nie powołał okoliczności świadczących, że o niezawiadomieniu Sądu o zmianie miejsca pobytu i wobec tego uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zadecydowało tymczasowe aresztowanie z naruszeniem obowiązujących zasad pozbawienia osoby tymczasowo aresztowanej przysługujących jej uprawnień. Tego rodzaju zarzut nie został sformułowany we wniosku o przywrócenie terminu, a sam fakt tymczasowego aresztowania i pobytu w areszcie śledczym nie stanowi przeszkody w podjęciu przez skarżącego właściwych działań w kierunku zawiadomienia Sądu o zmianie miejsca pobytu. Pobyt w zakładzie karnym czy areszcie śledczym nie oznacza zupełnej utraty kontaktu ze światem zewnętrznym, wskazuje na to art. 102 pkt 11 Kodeksu karnego wykonawczego i art. 217b § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, który stanowi, że tymczasowo aresztowany ma prawo w szczególności do prowadzenia korespondencji bez jej cenzurowania m.in. z organami wymiaru sprawiedliwości. Z kolei art. 214 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego stanowi, że (...) tymczasowo aresztowany korzysta co najmniej z takich uprawnień jakie przysługują skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym w zakładzie karnym typu zamkniętego i nie stosuje się do niego ograniczeń innych niż te, które są konieczne do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego (...). Zatem w ocenie Sądu przeszkodą usprawiedliwiającą uchybienie terminu może być tylko okoliczność uniemożliwiająca, a nie tylko utrudniająca dokonanie czynności procesowej w terminie. Nie kwestionując faktu, że tymczasowo aresztowany poddany jest szczególnym rygorom, w tym istotnemu ograniczeniu możliwości kontaktów zewnętrznych, to w ocenie Sądu sam fakt pobytu w areszcie tymczasowym nie stanowi przeszkody w podjęciu przez skarżącego właściwych działań w kierunku zawiadomienia Sądu o zmianie miejsca pobytu i adresu do doręczeń. Skarżący w okresie kiedy przebywał w areszcie śledczym mógł dokonywać czynności, w tym składać stosowne wnioski w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowoadministracyjnym. W powyższym tonie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r., II OSK 1553/12 oraz w wyrokach z dnia 25 listopada 2009 r., II FSK 958/08 i z dnia 18 maja 2012 r., I FSK 1186/11 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. także R. Hauser (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2013, wyd. 2, s. 450 i powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 432/04, również dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, por. też tezę postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2000 r., sygn. akt II AKz 98/99 (LEX nr 40079), że "Osadzenie w zakładzie karnym nie jest żadną istotną przeszkodą dla wnoszenia środków odwoławczych i dotrzymywania terminów procesowych. Korespondencja między osadzonymi i ich obrońcami bądź sądami odbywa się bez przeszkód (art. 102 pkt 7 i 11 k.k,w.)". W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu i brak było podstaw do jego uwzględnienia, gdyż skarżący dopuścił się niedbalstwa, co uzasadnia przypisanie mu winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i czyni niedopuszczalnym przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Z powyższych względów, na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.