IV SA/Wa 1836/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku [...] Towarzystwa [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi [...] Towarzystwa [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1836/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę [...] Towarzystwa [...] z siedzibą w [...] (zwane dalej: "skarżącym", "Towarzystwem") i uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. – po doręczeniu skarżącemu odpisu skargi kasacyjnej, Towarzystwo zwróciło się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w celu profesjonalnej analizy skargi kasacyjnej organu. W uzasadnieniu wnioski Towarzystwo podniosło, że przedmiotowa sprawa jest niezwykle ważna z uwagi na jej systemowy charakter (Towarzystwo nie zostało uznane za stronę postępowania, pomimo że wniosło do sprawy merytoryczne uwagi). Sytuacja finansowa skarżącego aktualnie uniemożliwia zasięgniecie komercyjnej porady prawnej. Towarzystwo podjęło działania mające na celu pozyskanie wsparcia ze strony innej organizacji pozarządowej i z dużym prawdopodobieństwem pomoc tę uzyska i wtedy wycofa wniosek o prawo pomocy. O złożeniu wniosku przesądził 14-dniowy termin wynikający z art. 179 p.p.s.a oraz obawa, że stanowisko Towarzystwa dosłane w terminie późniejszym zostanie przez Sąd pomięte. Towarzystwo wskazało, że nie posiada kapitału zakładowego, nie posiada też majątku ani środków trwałych. W 2017 r. poniosło stratę [...], a od początku działalności wynosi [...] zł. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. Towarzystwo poinformowało, że: - finansuje swoją działalność głównie ze składek członkowskich; Towarzystwo podejmowało próby pozyskiwania środków od podmiotów prywatnych, ale zawsze kończyło się to odmową udzielenia wsparcia finansowego; W ubiegłym roku podjęło działania o uzyskanie grantu, zyskując [...] zł; aktualnie złożyło wniosek o przyznanie pomocy w ramach działań koalicji [...]; - Towarzystwo liczy [...] członków zwyczajnych i [...] wspierających – teoretyczny roczny budżet ze składek wynosi [...] – [...]zł. Do pisma załączono uchwałę z [...] stycznia 2018 r. w sprawie określenia wysokości składek, wyciąg z konta za okres od stycznia do sierpnia 2018 r. (saldo końcowe wynosi [...] zł), sprawozdania finansowe z działalności Towarzystwa za 2016 r. i 2017. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie, co należy podkreślić, na obecnym etapie postępowania skarżący nie ma obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Towarzystwo wystąpiło z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem reprezentowania go w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wskazując, że nie ma środków na sfinansowanie profesjonalnej pomocy prawnej z własnych środków. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że Towarzystwo w statucie (znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy) wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Cele te są realizowane m. in. poprzez "występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 8 pkt 8 statutu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym również kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli uważa, że jego udział w sprawie jest konieczny. W § 25 pkt 2 statutu określono, że źródłami powstania majątku Towarzystwa są składki członkowskie, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały, lokaty. Natomiast według oświadczenia zawartego w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. Towarzystwo utrzymuje głownie się ze składek członkowskich. Zgodnie z uchwałą z dnia [...] stycznia 2018 r. składki członkowskie wynoszą rocznie: [...] zł (w przypadku osób pracujących), [...] zł (studenci, uczniowie), [...] zł (składki rodzinne, mogą obejmować maksymalnie 4 osoby spokrewnione w pierwszej linii). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Towarzystwo uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Towarzystwo pobiera niskie składki członkowskie, nie można wywodzić, że wniosek o przyznanie pomocy prawnej zasługuje na uwzględnienie. Według Towarzystwa "teoretyczny roczny budżet Towarzystwa ze składek wynosi [...]-[...] zł". Jak wynika z oświadczeń skarżącego i dokumentów księgowych, Towarzystwo deklaruje, że w 2017 r. [...] zł, zaś od początku działalności strata wynosi [...]zł. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Towarzystwo określiło wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewniło środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. Stwierdzić zatem trzeba, że Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, że stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów postępowania, skoro przewiduje swój udział w procesie sądowym. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z uczestnictwem w tych postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie zapewniło środków na ponoszenie kosztów postępowania, stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. To natomiast prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). W tej sytuacji uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.