IV SA/Wa 1839/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński, Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi O. K na decyzję Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rady do Spraw Polaków na Wschodzie (dalej: organ II instancji, Rada) z [...] czerwca 2014 r., znak:[...]wydana na podstawie art. 9 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. Nr 180, poz. 1280 oraz z 2008 r. Nr 52, poz. 305, Nr 214, poz. 1348 i Nr 216, poz. 1367, dalej: ustawa o Karcie Polaka) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania O.K. (wnioskodawczyni, skarżąca) od decyzji Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konsul, Konsul Generalny RP w [...], organ I instancji) w [...] z [...] czerwca 2014 r. o unieważnieniu Karty Polaka. W decyzji z [...] czerwca 2014 r. Rada utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Konsula Generalnego RP w [...]. Stan sprawy przestawiał się następująco: Na podstawie decyzji Konsula Generalnego RP w [...] nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. O.K. otrzymała Kartę Polaka nr [...]. Do wniosku o przyznanie Karty Polaka O. K. dołączyła dokument nr [...] z [...] sierpnia 1954 r. - Świadectwo Urodzenia spersonalizowany na nazwisko V.K. ur. [...] września 1938 r. Treść przedmiotowego dokumentu potwierdzała, że prababka wnioskodawczyni była narodowości polskiej, co posłużyło w toku postępowania przed Konsulem do wykazania, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki konieczne dla otrzymania Karty Polaka, o których mowa w art. 2 ustawy o Karcie Polaka. W 2013 r. w postępowaniu administracyjnym przed Wojewodą [...] w sprawie udzielenia zezwolenia na osiedlenie się w Polsce ze względu na polskie pochodzenie wnioskodawczyni ponownie posłużyła się ww. dokumentem nr [...] z [...] sierpnia 1954 r. w celu wykazania swojego polskiego pochodzenia. W ramach przedmiotowego postępowania Wojewoda [....] zlecił poddanie ww. dokumentu ekspertyzie kryminalistycznej w celu zweryfikowania jego autentyczności. W opinii nr [...] z [...] lutego 2014 r. sporządzonej przez [...] Oddział Straży Granicznej stwierdzono, że dokument nr [...] z [...] sierpnia 1954 r. został sfałszowany poprzez zmianę pierwotnych zapisów odręcznych i zastąpienie ich wtórnymi - aktualnie widocznymi. W dniu [...] kwietnia 2014 r. Wojewoda [...] poinformował Konsula Generalnego RP w [...], że wyniki zleconej przez niego ekspertyzy dotyczącej autentyczności dokumentu nr [...] potwierdzają, że przedmiotowy dokument należy uznać za przerobiony. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia przekazane przez Wojewodę [...] oraz uwzględniając art. 20 ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 19 pkt. 2 ustawy o Karcie Polaka, Konsul Generalny RP w [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r. unieważnił Kartę Polaka nr [...]. W dniu [...]maja 2014 r. O.K. złożyła za pośrednictwem Konsula Generalnego RP w [...] odwołanie od ww. decyzji do Rady do Spraw Polaków na Wschodzie. W odwołaniu wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji Konsula Generalnego RP w [...]. Z uzasadnienia odwołania wynika, że postępowanie przed Wojewodą [...] w jej sprawie jest nadal w toku i do czasu jego zakończenia decyzja Konsula o unieważnieniu Karty Polaka jest przedwczesna. Ponadto odwołująca się podniosła, że pismo informacyjne Wojewody skierowane do Konsula Generalnego RP w [...] nie stanowi dostatecznej przesłanki dla podjęcia przez Konsula decyzji o unieważnieniu Karty Polaka. W decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. Rada utrzymała w mocy zaskarżoną decyzje Konsula. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji podniósł, że w świetle treści zawiadomienia Wojewody [...]z [...] kwietnia 2014 r. informującego o ustaleniach w opinii nr [...] z [...] lutego 2014 r. sporządzonej przez [...] Oddział Straży Granicznej należy uznać, że w postępowaniu przed Konsulem zaistniała przesłanka wynikająca z art. 19 pkt. 2 ustawy o Karcie Polaka, tj. w postępowaniu o przyznanie Karty Polaka zakończonej prawomocną decyzją o przyznaniu Karty Polaka nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. odwołująca się dołączyła do wniosku dokument przerobiony i takiego dokumentu użyła jako autentyczny. Zdaniem Rady, zważywszy na powyższe oraz mając na względzie dyspozycję wynikającą z art. 20 ust. 1 pkt. 2 ustawy o Karcie Polaka Konsul zasadnie wszczął z urzędu postępowanie i unieważnił Kartę Polaka przyznaną O. K. W ocenie Rady, w przedmiotowej sprawie na uwagę zasługuję także fakt, że odwołująca nie zakwestionowała prawidłowości i zasadności ustaleń ekspertów [...]o Oddziału Straży Granicznej. Wskazała jedynie, że decyzja Konsula w sprawie unieważnienia Karty Polaka jest przedwczesna, albowiem została wydana przed prawomocnym zakończeniem postępowania prowadzonego w jej sprawie przez Wojewodę. Według Rady, decyzja organu I instancji jest zasadna, poparta materiałem dowodowym i jest zgodna z obowiązującym prawem. Zdaniem Rady, przywołane przez odwołującą się okoliczności tj. fakt braku prawomocnego zakończenia wszczętego postępowania administracyjnego przed Wojewodą [...] pozostają bez związku z przedmiotowym postępowaniem. W postanowieniu z [...] sierpnia 2014 r. Rada działając z urzędu na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka sprostowała oczywiste omyłki w decyzji Rady nr [...] z [...] czerwca 2014 r. utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję Konsula Generalnego RP w [...] z [...] kwietnia 2014 r. W skardze skarżąca wniosła o: uchylenie decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie otrzymała żadnej decyzji jak i pisma w przedmiotowej sprawie jak i nie została poinformowana przez Konsulat Generalny w [...] jak i [...] Urząd Wojewódzki o przyczynach unieważnienia Karty Polaka. Skarżąca wskazała, że nie dawała żadnego pełnomocnictwa do odbioru jej korespondencji na terenie Polski, natomiast podała adres do korespondencji w Polsce i w [...]. W skardze podniesiono, że Rada, ani Konsul nie wskazali żadnych faktów, ani powodów merytorycznych na jakiej podstawie wydano decyzje o unieważnieniu przyznanej skarżącej Karcie Polaka. Zdaniem skarżącej, nie jest jej znana treść pisma Wojewody [...], na które powołuje się Konsul Generalny w [...] jak i Rada do Spraw Polaków na Wschodzie. Według skarżącej, przedstawione wobec niej zarzuty nie są poparte żadnymi dowodami. Skarżąca uważa, że są one absurdalne i krzywdzące. Skarżąca wskazała, że Konsul Generalny RP w [...] jak i Rada do Spraw Polaków na Wschodzie powołują się w sposób blankietowy na pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w R. i nie wskazują argumentów jak i dowodów, które takie pismo winno zawierać, tym samym decyzje te nie zawierają uzasadnienia faktycznego i naruszają art. 10 oraz 107 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z [...] czerwca 2015 r. skarżąca przesłała do Sądu kopię postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z [...] maja 2015 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko skarżącej. Prokuratura Rejonowa dla Miasta R. w piśmie z [...] czerwca 2015 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przesłała uwierzytelnioną kserokopię postanowienia o umorzeniu dochodzenia [...] dotyczącego m.in. skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1) lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z [...] czerwca 2014 r., w której utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji o unieważnieniu Karty Polaka nr [...]. W ocenie Sądu, na podstawie zawiadomienia Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. skierowanego do Konsula Generalnego RP w [...] informującego o ustaleniach poczynionych w opinii nr [...] z [...] lutego 2014 r. sporządzonej przez [...] Oddział Straży Granicznej organy obu instancji słusznie uznały, że w sprawie skarżącej zaistniała przesłanka określona w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka. Według tego przepisu, konsul, w drodze decyzji administracyjnej, z urzędu unieważnia Kartę Polaka w przypadku: gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 19 pkt 2 i 4-6. W literaturze wyrażono pogląd, według którego "Unieważnienie Karty Polaka wynika z kilku różnych przesłanek, w większości stanowiących okoliczności, w których należy również odmówić przyznania Karty. I tak Kartę trzeba unieważnić, gdy w postępowaniu o jej przyznanie wnioskodawca przedstawił nieprawdziwe dane osobowe i fałszywe informacje, zeznał nieprawdę, sfałszował dokument bądź posługiwał się sfałszowanym dokumentem. Unieważnienie Karty jest tu zrozumiałe, ponieważ okoliczności wskazują, że jej przyznanie zostało wyłudzone przez wnioskodawcę poprzez wprowadzenie organu w błąd i organ ten powinien zareagować i przerwać nienależne posługiwanie się Kartą oraz korzystanie z płynących z niej uprawnień" (zob. J. Jagielski, D. Pudzianowska, Komentarz do art. 20 ustawy o Karcie Polaka, [w:] Ustawa o Karcie Polaka. Komentarz, ABC, 2008, LEX nr 41438). Zgodnie z art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka, konsul wydaje decyzję o odmowie przyznania Karty Polaka w przypadku, gdy: w postępowaniu o przyznanie Karty Polaka wnioskodawca złożył wniosek lub dołączył do niego dokumenty zawierające nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, jak również gdy zeznał nieprawdę lub zataił prawdę albo, w celu użycia jako autentycznego, podrobił lub przerobił dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego użył. W postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2011 r., skarżąca dołączyła do wniosku dokument przerobiony i takiego dokumentu użyła jako autentyczny. Zaistniały stan faktyczny spowodował wszczęcie przez Konsula Generalnego RP w [...] z urzędu postępowania i unieważnienia Karty Polaka przyznanej skarżącej. Konsul skupia uprawnienia oraz funkcje konsularne, które w warunkach organizacji państwowej są przyznane licznym organom, urzędom oraz instytucjom publicznym i sądom. Funkcje konsularne obejmują zespół czynności urzędowych obejmujących ochronę w państwie przyjmującym szeroko rozumianych interesów państwa wysyłającego i jego obywateli w granicach określonych przez prawo (zob. S. Sawicki, Funkcje konsula, Wrocław, Warszawa, Kraków 1982, s. 8). Należy podkreślić, że w toku postępowania odwoławczego skarżąca nie podnosiła, że nie są jej znane faktyczne powody, które przemawiały za tym, że organ I instancji uznał, że w postępowaniu w sprawie przyznania Karty skarżąca dołączyła do wniosku przerobiony dokument stanu cywilnego i takiego dokumentu użyła jako autentyczny. Skarżąca ponadto nie zakwestionowała na żadnym etapie postępowania w sprawie unieważnienia Karty Polaka prawidłowości i zasadności ustaleń [...] Oddziału Straży Granicznej. Skarżąca podnosiła jedynie, że decyzja Konsula w sprawie unieważnienia Karty Polaka jest przedwczesna, ponieważ została wydana przed prawomocnym zakończeniem postępowania prowadzonego w tej sprawie przez Wojewodę. Należy uznać, jako bezprzedmiotowy zarzut skarżącej, że organy obu instancji nie oparły swoich decyzji na przesłankach merytorycznych, tzn., że brak było podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka. Skarżąca nie wskazała w toku postępowania przed organami obu instancji, że nieprawidłowe są ustalenia ekspertów [...] Oddziału Straży Granicznej, stwierdzające, że dokument stanu cywilnego nr [...] z [...] sierpnia 1954 r. został sfałszowany poprzez zmianę pierwotnych zapisów odręcznych i zastąpienie ich wtórnymi – aktualnie widocznymi. Ustawodawca w art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka określił przesłanki, których wystąpienie obliguje konsula do wydania decyzji z urzędu o unieważnieniu Karty Polaka. Przesłanki te mają charakter obligatoryjny. Ze względu na obligatoryjny sposób sformułowania przyczyn unieważnienia Karty Polaka, konsul nie dysponuje tutaj uznaniem administracyjnym. Decyzja wydawana na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka jest decyzją związaną. Konsul w przypadku stwierdzenia przesłanek określonych w art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka ma obowiązek wydania decyzji o unieważnieniu Karty Polaka. Konsul nie może zatem odstąpić od wydania takiej decyzji, uzasadniając to np. brakiem świadomości w posługiwaniu się sfałszowanym świadectwem urodzenia. Konsul może oczywiście błędnie ustalić, że istnieją przewidziane podstawy do unieważnienia Karty Polaka, jednakże nie zmienia to sytuacji, że wydana przez ten organ decyzja jest decyzją związaną. Przy wydawaniu decyzji o unieważnieniu Karty Polaka Konsul jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należy wskazać także na istnienie związku przyczynowego między dowodami, które okazały się fałszywe, a przyznaniem Karty Polaka w kontrolowanym postępowaniu. Ten związek przyczynowy musi wystąpić w sprawie administracyjnej, której przedmiotem jest przyznanie Karty Polaka. Przedmiotem dowodu są fakty mające znaczenie dla sprawy, zatem dowody fałszywe to takie, które są nieprawdziwe, niezgodne z obiektywnie istniejącą rzeczywistością. Organ, opierając się na takich dowodach, uzyskał niezgodny z prawdą obraz rzeczywistości, określonego stanu faktycznego, zatem decyzja wydana w oparciu o takie dowody również jest dotknięta kwalifikowaną wadą. Należy przypomnieć, że na podstawie art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, pod warunkiem że uzyskane tak dowody nie są sprzeczne z prawem. Przepis ten wyraźnie wskazuje na bardzo szerokie ujęcie środków dowodowych. Szeroki zatem może być także zakres wykorzystywanych w postępowaniu, którego przedmiotem jest wydanie lub unieważnienie Karty Polaka, dowodów dotkniętych wadą fałszerstwa. Z uwagi na szerokie pojęcie dowodu, wynikające z art. 75 § 1 k.p.a, fałsz dowodu może przejawiać się w sfałszowaniu dokumentu stanu cywilnego. Jak wynika z treści art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka, konsul, w drodze decyzji administracyjnej, z urzędu unieważnia Kartę Polaka w przypadku: gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 19 pkt 2 i 4-6. Fałsz dokumentu może przybierać przy tym zarówno formę fałszu materialnego, a więc co do formy dokumentu, jak i intelektualnego, co do treści dokumentu, gdy jego forma jest autentyczna (por. B. Graczyk, Postępowanie administracyjne, Warszawa 1953, s. 113, czy wyrok WSA w Szczecinie z dnia 24 września 2008 r., II SA/Sz 1203/07, LEX nr 515333). Należy się też zgodzić z Z. Janowiczem, że dla istnienia tej przesłanki nie ma znaczenia to, czy fałszywość zeznania ma charakter świadomy, czy nieświadomy. To może bowiem wpłynąć jedynie na karalność (por. Z. Janowicz, Komentarz, 1999, s. 383). Konieczne jest również, aby na podstawie tych fałszywych dowodów ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Cechę istotności będą miały te okoliczności, które dotyczą faktów prawotwórczych, tj. wpływają na określenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (por. J. Borkowski (w:) Komentarz, 1985, s. 219). W niniejszej sprawie sfałszowanie dowodu zostało potwierdzone w opinii nr [...] z [...] lutego 2014 r. sporządzonej przez [...] Oddział Straży Granicznej. Skarżąca bowiem dołączyła do wniosku dokument przerobiony i takiego dokumentu użyła jako autentyczny. Ponadto jak wynika z uzasadnienia postanowienia o umorzeniu dochodzenia sygn. [...], "w toku dochodzenia ustalono, że świadectwo urodzenia, wystawione na dane (fonetycznie) K.V. zostało sfałszowane poprzez zmianę pierwotnych zapisów odręcznych i zastąpienie ich wtórnymi". Treść art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka dotyczy sytuacji, w której organ prowadzący postępowanie został wprowadzony w błąd poprzez przedstawienie fałszywych informacji i danych osobowych, zatajenie prawdy czy dokonanie fałszerstwa dokumentów bądź posługiwanie się fałszywymi dokumentami. Odmowa przyznania Karty wiąże się w tych okolicznościach z brakiem rzeczywistych podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca odpowiada ustawowym wymogom niezbędnym do jej przyznania. Stosowanie normy wynikającej z art. 19 pkt 2 ww. ustawy nie jest zależne od istnienie świadomości wnioskodawcy posługującego się sfałszowanym dokumentem. Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że nie była jej znana treść dokumentów, stanowiących podstawę faktyczną uruchomienia przez Konsula z urzędu postępowania w sprawie unieważnienia Karty Polaka. W toku postępowania odwoławczego skarżąca nie podnosiła, że nie jest jej znana treść dokumentów, będących faktyczną podstawą wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia Karty. Na podstawie odwołania skarżącej z 5 maja 2014 r. organ odwoławczy nie miał podstaw, aby przyjąć, że wydana przez Konsula decyzja o unieważnieniu Karty Polaka była bezzasadna. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w jej uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.