IV SA/Wa 1842/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2014 r. wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 28-30) i regulaminu (k. 17) wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym oraz że każdy członek stowarzyszenia ze swoich prywatnych zasobów przeznacza 25 zł miesięcznie tylko na opłaty sądowe. Postanowieniem z dnia 10 września 2013 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że: 1. prosi o wzięcie pod uwagę wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy działań mających na celu zwiększenie środków finansowych na działalność statutową stowarzyszenia, 2. w ostatnim okresie stowarzyszenie nie było w stanie uzyskać środków na wniesienie opłaty sądowej w pięciu sprawach, w których w związku z tym odrzucono jego skargi. W wykonaniu zarządzenia z dnia 23 października 2013 r. wnioskodawca został wezwany m. in. do nadesłania w terminie 7 dni: 1. dokumentu wskazującego liczbę członków stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2011 r., na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz na dzień przedłożenia dokumentu, 2. dokumentu wskazującego wysokość składki członkowskiej stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2011 r., na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz na dzień przedłożenia dokumentu, W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca podniósł, że: 1. stowarzyszenie na dzień 31 grudnia 2012 r. i na dzień złożenia skargi liczy 13 członków, wspieranych od 1 stycznia 2013 r. przy różnych konkretnych sprawach przez 6 osób nie będących członkami stowarzyszenia, 2. składka członkowska została ustalona w 2008 r. w wysokości 10 zł miesięcznie. Niedobory finansowe były niwelowane przez bardziej majętnych członków. Rośnie przeciętne obciążenie finansowe członka stowarzyszenia: w 2012 r. wynosiło 20 zł miesięcznie, od 1 stycznia do dnia złożenia skargi wynosiło 34 miesięcznie, a od 1 listopada 2013 r. wynosi już 48 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (np. stowarzyszeniu zwykłemu, którym jest wnioskodawca - art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.; Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm., zwanej dalej "ustawą o stowarzyszeniach"), gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu badając zasadność wniosku należy jednak brać pod uwagę również okoliczność, że prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest w związku z tym wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych kroków, aby je uzyskać (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W świetle powyższego należy uznać, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo pomocy, ponieważ nie podjął on wszelkich niezbędnych kroków, aby uzyskać środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenia zwykłe zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu wnioskodawcy, działa on m. in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się on więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Aby ocenić, czy wnioskodawca podjął wszelkie niezbędne kroki do uzyskania środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania wezwano go m. in. do nadesłania: 1. dokumentu wskazującego liczbę członków stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2011 r., na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz na dzień przedłożenia dokumentu, 2. dokumentu wskazującego wysokość składki członkowskiej stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2011 r., na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz na dzień przedłożenia dokumentu, W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentu dotyczącego: 1. liczby członków stowarzyszenia - wnioskodawca nie podał żądanych danych, ponieważ nie wskazał, ilu członków stowarzyszenie liczyło w dniu 31 grudnia 2011 r. Informacja dotycząca liczby członków stowarzyszenia w dniu 31 grudnia 2012 r. i w dniu złożenia skargi jest o tyle niewystarczająca, że nie pokazuje dynamiki przyrostu albo spadku liczby członków stowarzyszenia. W zależności od tego stowarzyszenie powinno skalkulować, jakie obciążenia powinni ponosić członkowie, aby finansować działania stowarzyszenia w zakładanym zakresie; 2. wysokości składki członkowskiej - wnioskodawca podał, że została ona ustalona w 2008 r. w wysokości 10 zł miesięcznie. Z tego należy wnosić, że mimo upływu pięciu lat wysokość składki członkowskiej utrzymuje się nadal na tym samym poziomie. Oznacza to, że stowarzyszenie przez pięć lat nie podjęło skutecznych działań zmierzających do podniesienia wysokości składki członkowskiej. W związku natomiast z brakiem skutecznych działań mających na celu pozyskanie nowych członków stowarzyszenia, nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczność, że na jednego członka stowarzyszenia średnie miesięczne obciążenie finansowe ciągle rośnie i na dzień 1 listopada 2013 r. wynosi 48 zł. Gdy pozyskiwane środki są niewystarczające do realizacji zadań w zamierzonym zakresie, ich koszty nie mogą być przeniesione na Skarb Państwa. Ponadto wnioskodawca - będąc stowarzyszeniem zwykłym mogącym uzyskiwać środki finansowe wyłącznie ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach) - nie podjął działań zmierzających do przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków, np. z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej. W związku z brakiem podjęcia skutecznych czynności zmierzających do podniesienia wysokości składki członkowskiej lub przekształcenia stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze formy pozyskiwania środków ze źródeł pozabudżetowych, przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadnione. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.