IV SA/Wa 1863/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.),, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejścia mienia na rzecz Państwa - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. mocą której stwierdzono, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w P. nr [...] z dnia [...] października 1976r. wydana została z naruszeniem prawa odmawiając jednocześnie stwierdzenia jej nieważności z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. W uzasadnieniu decyzji organu II - ej instancji wskazano, że sprawa dotyczy przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w postaci działki nr [...] o powierzchni 0,2397 ha należącej pierwotnie do E. K., a znajdującej się w miejscowości G. gm. P. Nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3 poz. 14 ze zm.), oraz § 10 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 59 ze zm.) Początkowo Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P., jednakże w następstwie wniesionego odwołania jego decyzja została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Po uzupełnieniu dokumentacji i przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w P. została wydana z naruszeniem prawa, jednocześnie odmówił stwierdzenia jej nieważności z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja organu I - ej instancji jest prawidłowa i znajduje uzasadnienie w zebranych dowodach. Z akt sprawy wynika bowiem, że sporządzony w wyniku lustracji gospodarstwa komisyjny protokół w następstwie, którego doszło do przejęcia gospodarstwa przez Państwo był niekompletny. Nie zawiera bowiem zapisów co do wykorzystania gruntów rolnych, oraz nie umieszczono w nim informacji o osiąganych plonach i obsadzie zwierząt hodowlanych. To zgodnie z ustaleniami zawartymi w w/w rozporządzeniu przesądzało o istnieniu braku podstawy prawnej do wykupu na rzecz Skarbu Państwa spornej nieruchomości. Organ podniósł również, że po przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość została nabyta na własność przez osobę fizyczną, przy czym nabycie to było w dobrej wierze. Fakt ten wywołał nieodwracalny skutek prawny co oznacza, iż nieruchomości nie można zwrócić spadkobiercom. W uzasadnieniu tego stanowiska organ powołał się na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 28 maja 1992r. - III AZP 4/92, w której uznano, że skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie jej skutków prawnych wymaga takich działań, do których organ administracji państwowej nie ma umocowania ustawowego czyli nie może stosować formy aktu administracyjnego. W uchwale tej (którą organ aprobuje w pełni) Sąd stoi na stanowisku, że decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe stanowiące podstawę działania organu administracji nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Powyższe oznacza, iż w sytuacji z jaką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie strona może jedynie złożyć wniosek o odszkodowanie za poniesioną szkodę. Skargę na decyzję organu II - ej instancji wniósł Z. K. (następca prawny byłej właścicielki spornej nieruchomości). W skardze podniósł m.in., że jego zdaniem ostatni nabywca nieruchomości T. B. nabył ją w złej wierze. Był on bowiem Prezesem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w D., która pierwotnie nabyła sporną nieruchomość od Skarbu Państwa. Znał więc jej stan prawny. Poza tym przygotowania do przejęcia spornej nieruchomości przez rodzinę B. miały miejsce już w 1988r. tj. wtedy kiedy została ona nabyta przez RSP w D. W owym czasie Prezesem Spółdzielni był teść T. B., N. A. Skarżący nie zgodził się również z tezą organu jakoby odwrócenie stosunków prawnych było niemożliwe w następstwie ewentualnej decyzji administracyjnej. Stwierdził również, że naruszenie prawa przy przejmowaniu nieruchomości przez administrację państwową winno być naprawione przez organ który tego dokonał, a forma zgodna z prawem. Z treści skargi wynika, iż skarżący zmierza w istocie do uchylenia zaskarżonej decyzji i uznania, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna i jako taka została oddalona. W sprawie nie budzi wątpliwości to, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w P. Nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Fakt ten potwierdzają organy obu instancji. Akceptuje go również skarżący. Problemem jest natomiast to czy odmowa stwierdzenia jej nieważności była uzasadniona z uwagi na nieodwracalne skutki prawne i czy skutki takie wogóle nastąpiły. Odnosząc się do tej kwestii należy stwierdzić iż Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawą podziela pogląd wyrażony w przywołanej przez organ uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992r. - III AZP 4/92, oraz tą linię orzecznictwa SN i NSA, w której stawia się tezę, że przeniesienie prawa własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej, której dotyczyła wcześniej wydana decyzja ( wydana z naruszeniem prawa) stanowi podstawę do zarzutu nieodwracalności skutków prawnych, a w konsekwencji rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 156 § 2 kpa in fine. Takie rozumienie art. 156 § 2 kpa znalazło wyraz w szeregu orzeczeniach SN i NSA. I tak: 1. w wyroku z dnia 21 grudnia 1999r. IV SA 2311/97 - LEX nr 48738 uznano, że decyzja wywoła skutek prawny nieodwracalny wtedy gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Skutki prawne decyzji obarczonej wadą powodującą jej nieważność będą zatem miały znamię nieodwracalnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, jeżeli ich "odwrócenie" mogłoby nastąpić na podstawie orzeczenia sądowego, a nie w drodze administracyjnej, 2. w wyroku NSA z dnia 8 października 1999r. I SA 119/99 - LEX nr 48619 stwierdzono, że organ administracji działając w granicach swojej właściwości nie ma możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek zawarcia umowy sprzedaży. Z tych względów skutek prawny decyzji dotkniętej wadą nieważności będzie miał cechę skutku nieodwracalnego z punktu widzenia kompetencji organu administracji publicznej, 3. w wyroku NSA z dnia 6 września 1999r. IV SA 2708/98 - LEX nr 48632 zaprezentowano pogląd, że skutki prawne wskazane w przepisie art. 156 § 2 kpa oznaczają, faktyczną niemożliwość odwrócenia następstw spowodowanych przez taką decyzję, a w szczególności przywrócenia stanu poprzedniego. Istotne jest więc to czy organ administracyjny na podstawie przepisów kpa, oraz przepisów prawa materialnego przy zastosowaniu indywidualnych aktów administracyjnych może odwrócić, cofnąć, czy znieść skutki prawne wadliwej decyzji, 4. w wyroku NSA z dnia 26 lutego 1999r. IV SA/Wa 1114/97 - LEX nr 45849 podkreślono, że nieodwracalność skutków prawnych przy dokonywanym obrocie nieruchomości względem osób trzecich odnosi się do ochrony tych osób zgodnie z ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, 5. w wyroku NSA z dnia 3 lutego 1999r. IV SA 1170/97 - LEX nr 47262 uznano, że decyzja wywoła skutek prawny nieodwracalny wtedy gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji, 6. w wyroku z dnia 4 czerwca 1998r. IV SA 1395/97 - LEX nr 45679 NSA stwierdził, że kompetencja organów administracji nie pozwalają na rozwiązywanie czy unieważnienie aktów notarialnych, 7. w wyroku z dnia 22 stycznia 1998r. I SA 1226/96 - LEX nr 44529 NSA wykazał, że jeżeli w wyniku wydania wadliwej decyzji administracyjnej dotyczącej nieruchomości nastąpiło później zawarcie umowy notarialnej przenoszącej jej właściwość to można mówić o nieodwracalności skutków prawnych wywołanych tą decyzją, Powyższe jednoznacznie przesądza o konieczności oddalenia skargi, co też Wojewódzki Sąd Administracyjny uczynił na podstawie art. 151 ppsa.