IV SA/Wa 1864/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty (472,17 zł miesięcznie), jest beneficjentem także innych okresowych świadczeń - czynszu dzierżawy, zwrotu akcyzy, zapłaty za sprzedane zboże i dopłat unijnych. Skarżący cierpi na poważne dolegliwości układu krążenia. Jest czasowo niezdolny do pracy, wobec czego znacząco ograniczył działalność rolniczą w posiadanym przez niego gospodarstwie rolnym o powierzchni 16 ha (powierzchnia wskazana na formularzu wniosku, w kolejnych pismach skarżący wskazywał powierzchnię 17 ha, jednak twierdził, że jest to powierzchnia nie odpowiadająca faktycznej wielkości gospodarstwa). Wartość maszyn rolniczych w gospodarstwie skarżącego wynosi według jego oświadczenia około 70-80 tys. zł. Skarżący posiada także stary dom drewniany, nienadający się do zamieszkania o powierzchni 60 m2. E. S. jest zadłużony, czego dowodem są przedstawione przez niego tytuły wykonawcze, pisma komornika potwierdzające zajęcie wierzytelności oraz przedsądowe wezwania do zapłaty. Z dniem 3 czerwca 2014 r. [...] S.A. wypowiedział skarżącemu umowę rachunku bankowego. Dostawca energii elektrycznej w dniu 18 listopada 2014 r. zawiadomił skarżącego o zamiarze wstrzymania dostawy energii elektrycznej. Jak wynika z pisma Dyrektora Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 lutego 2015 r. z depozytów złożonych przez T. M. w łącznej kwocie 117 779,25 zł w sprawie [...] nie były dotąd wypłacane żadne środki na rzecz E. S. Skarżący poinformował, że nie wypłacał środków z depozytu, ponieważ oczekuje na rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W rozpatrywanej sprawie stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącej E. S. wskazują, że jest on w stanie ponieść zarówno koszty sądowe, jak i ponieść koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tytułu okresowych świadczeń skarżący posiada środki na zaspokajanie bieżących potrzeb życiowych. Jak wynika z oświadczenia skarżącego, posiada on także sprzęt rolniczy o wartości około 70-80 tys. zł. Do dyspozycji skarżącego pozostaje również kwota złożona do depozytu sądowego, o której wypłatę skarżący postanowił nie występować. Przemawia to za stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest szczególnie trudna, ponieważ skarżący zdecydował się nie korzystać z przysługujących mu środków pieniężnych. Do Sądu nie należy ocena motywacji działania skarżącego, jednak dobrowolna rezygnacja z tych środków oraz generowanie zadłużenia dowodzi, że skarżący nie dochowuje należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, nawet gdy brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem, co nie ma jednak miejsca w przedmiotowej sprawie. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Właśnie w ten sposób kształtuje się sytuacja skarżącego E. S., który niezależnie od środków w depozycie sądowym oraz ruchomości ma również możliwość podjęcia kroków zmierzających do uzyskania środków pieniężnych pod zabezpieczenie, jakim jest własność nieruchomości rolnej. Dodatkowo należy zauważyć, że przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości rolnej, stanowi składnik jego majątku i świadczy o tym, że dysponuje on zasobami majątkowymi pozwalającymi na zgromadzenie, w drodze gospodarczego wykorzystania lub sprzedaży, środków pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego ograniczenie lub niedochodowość prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej nie przesądza o braku możliwości wygospodarowania środków finansowych ponad kwoty konieczne do ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania strony skarżącego. Skarżący, podejmując kroki mające na celu wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, miał możliwość zaplanowania wydatków na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący mógł skorzystać z przysługujących mu środków pieniężnych znajdujących się w depozycie sądowym lub też podjąć inne działania zmierzające do uzyskania odpowiedniej kwoty. Oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącego, nie zaś czynnikami od niego niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samego skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje on bierny, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania go w sposób uprzywilejowany. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sytuacji trudno stwierdzić, że skarżący jest osobą, która nie jest w stanie pozyskać kwot umożliwiających udział w sporze sądowym. Reasumując, skarżący nie wykazał, by zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala również stwierdzić, by poniesienie kosztu skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przekraczało jego możliwości finansowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.