IV SA/Wa 1878/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S., R. S. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku z dnia 15 marca 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) R. S. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie dotyczącej jego skargi na postanowienie Ministra Infrastruktury w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2008 r. ustalającej lokalizację drogi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (ur. 1973 r.) i dwunastoletnią córką i utrzymuje się z emerytury w wysokości 3346 zł brutto (2747,48 netto). Żona skarżącego pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 451 zł. Według oświadczenia skarżącego, jest on właścicielem domu o powierzchni 30 m2, mieszkania (52 m2), nieruchomości rolnej – 0,57 ha – na której stoi bar, a także garażu (14,40 m2) oraz mieszkania o powierzchni 42 m2, w którym zameldowany jest jego 43- letni syn. Skarżący wyjaśnił, że na stałe zamieszkuje w domu w J., natomiast jego żona z córką mieszkają w L., gdzie obecnie – ze względu na pogarszający się stan zdrowia i związaną z tym potrzebę zapewnienia mu opieki – skarżący również przebywa. Skarżący wskazał ponadto, że posiada "akcje na martwym koncie od 1997 r." w wysokości ok. 900 zł, a także gromadzi oszczędności w [...] (wpłaca po 200 zł miesięcznie, obecnie stan oszczędności wynosi 2045 zł), które na wypadek jego śmierci mają stanowić zabezpieczenie finansowe dla żony i córki. Uzasadniając złożony wniosek skarżący powołał się na brak wykształcenia prawniczego oraz dostatecznych środków finansowych na zatrudnienie adwokata oraz poniesienie kosztów opłat sądowych. Wnioskodawca podał, że ma 70 lat i cierpi na wiele schorzeń, w związku z czym nie może osobiście zająć się sprawą. Wyjaśnił, że ponosi znaczne wydatki na leczenie i rehabilitację (w tym zakup sprzętu do rehabilitacji), zaś jego sytuacja finansowa jest niestabilna z uwagi na to, że przysługujące jego żonie prawo do zasiłku wygasa w kwietniu 2009 r. Żona skarżącego zamierzała od czerwca 2009 r. rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej – prowadzenie baru, ale w związku z decyzją Wojewody [...], której skutkiem będzie "odcięcie" baru od drogi szybkiego ruchu, realizacja tych planów staje pod znakiem zapytania. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że obecny dzierżawca baru, wiedząc o problemach zdrowotnych skarżącego, od czerwca ubiegłego roku nie płaci czynszu dzierżawnego. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika więc, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadność przyznania prawa pomocy musi zaś wynikać z oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Ocena okoliczności przedstawionych w złożonym wniosku prowadzi do stwierdzenia, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze skargą złożoną na zaskarżone postanowienie Ministra Infrastruktury, jak też ustanowieniem w postępowaniu sądowym profesjonalnego pełnomocnika, nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ujawniony przez skarżącego miesięczny dochód jego rodziny składającej się z dwóch dorosłych osób oraz 12-letniego dziecka, wynosi ok. 3200 zł. Kwota ponad 1000 zł przypadająca miesięcznie na członka rodziny nie pozwala przyjąć, że z posiadanych środków skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów opłat sądowych w sprawie, tym bardziej, że ich uiszczenie jest rozłożone w czasie, a także kosztów– jeśli dostrzega taką konieczność –działania profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania nie występują żadne wymagalne opłaty sądowe, skarżący uiścił bowiem wpis należy od skargi w kwocie 100 zł. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty opłat kancelaryjnych) również każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Oceniając zaś zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego należy mieć na względzie, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru określana jest, zgodnie zasadą swobody umów (art. 3531 Kodeksu cywilnego), w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Należy też zaznaczyć, że uznanie przez Sąd zasadności wniesionej skargi skutkuje zwrotem na rzecz strony poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego (tj. opłat sądowych oraz kosztów działania pełnomocnika w sprawie). Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego w świetle przesłanek z art. 246 § 1 konieczne jest ponadto skonfrontowanie wysokości osiąganych dochodów z koniecznymi kosztami utrzymania, przy czym koszty te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, nie zaś do kosztów, które ponosi dana rodzina. Oceniając w tym kontekście oświadczenie skarżącego, że na stałe zamieszkuje w domu w J., zaś jego żona z córką przebywają na stałe w L., należało stwierdzić, że nie można w sposób uprawniony przyjmować, że osoba, która utrzymuje w istocie dwa gospodarstwa domowe, tj. w budżecie domowym musi uwzględnić np. wydatki na media ponoszone z tytułu użytkowania dwóch nieruchomości, zaliczać się może do osób na tyle ubogich, że nie mogłaby podołać konieczności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy złożony wniosek o prawo pomocy. Ponadto, nie negując potrzeby zabezpieczenia przez skarżącego środków finansowych na potrzeby jego leczenia i rehabilitacji, stwierdzić jednak należy, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających rodzaj oraz kwoty ponoszonych na ten cel wydatków. Nie wykazał zatem w żaden sposób, że jego niewątpliwie zły stan zdrowia (udokumentowany poprzez załączone do skargi zaświadczenia lekarskie, skierowania do poradni specjalistycznej i szpitala, karty leczenia szpitalnego oraz wyniki badań), który rodził potrzebę korzystania w latach 2007 i 2008 z świadczeń opieki zdrowotnej, wiąże się z wykorzystaniem własnych środków finansowych w celu poratowania zdrowia, zaś wydatki te stanowią znaczące obciążenie budżetu domowego i ponoszone są regularnie, w sposób uniemożliwiający poczynienie oszczędności na poczet uiszczenia kosztów postępowania w sprawie. Należy też stwierdzić, że skarżący – oprócz domu i mieszkania, w których zamieszkuje z żoną i córką - jest również właścicielem mieszkania o pow. 42 m2 w którym zameldowany jest jego dorosły, 43-letni syn, a ponadto jest właścicielem baru, który również może przynosić mu dochód. W tych warunkach trudno obiektywnie uznać, że skarżący, jako właściciel kilku nieruchomości, nie ma możliwości polepszenia swojej, jak twierdzi, trudnej, sytuacji finansowej, tak, aby mógł samodzielnie sfinansować koszty swojego udziału w postępowaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przy ocenie zasadności przyznania prawa pomocy nie można bowiem poprzestać na badaniu rzeczywistych dochodów strony, istotna jest również ocena możliwości zarobkowych strony. Przyjmuje się, że strona, która dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć swoje wydatki związane z udziałem w sprawie. W rozważanym przypadku brak jest podstaw do przyjęcia, że majątek, który posiada R. S. nie może przynosić mu korzyści. Podane przez stronę informacje dotyczące zalegania w spłatach czynszu dzierżawnego przez dzierżawcę baru, którego właścicielem jest skarżący, nie mogą być potraktowane jako przyczyniające się do wykazania przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zaniechanie egzekwowania przysługujących stronie należności jest indywidualną decyzją skarżącego, która jednak nie może odnosić tego skutku, że konsekwencją tego zaniechania będzie przerzucanie na budżet państwa ciężaru kosztów postępowania sądowego wszczętego złożoną przez niego skargą. Podobnie należy ocenić podany przez skarżącego fakt posiadania 42 metrowego mieszkania, w którym zameldowany jest dorosły (43 letni) syn skarżącego. Fakt zameldowania syna nie przesądza o rzeczywistym sposobie wykorzystania tej nieruchomości, tj. nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem i prowadzeniem przez syna skarżącego gospodarstwa domowego w tym mieszkaniu. Jednakże nawet w takiej sytuacji należy uznać, że prawo do dysponowania własnym majątkiem sprowadzające się do finansowania kosztów utrzymania dorosłego dziecka i rezygnacji z wykorzystania składnika majątku, który może potencjalnie generować dochód, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Rezygnacja z możliwości czerpnia dodatkowego dochodu, np. z wynajmu mieszania, związana, jak można przypuszczać, z wolą skarżącego przyczyniania się w ten sposób do zmniejszania kosztów utrzymania dorosłego syna nie może skutkować przyjęciem, że sytuacja finansowa skarżącego jest rzeczywiście trudna z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy, co uzasadniałoby przerzucenie kosztów wszczętego sporu na Skarb Państwa. Innymi słowy, dobrowolna pomoc finansowa świadczona przez stronę na rzecz jej dorosłego syna (do czego w istocie sprowadza się zabezpieczenie mu warunków mieszkaniowych) ma istotne znacznie dla oceny szeroko rozumianych możliwości finansowych wnioskodawcy w tym sensie, że nie można uznać, że pomniejszanie własnych dochodów poprzez pozbawienie się możliwości zarobkowania na jednym ze składników majątku rodzi w pierwszym rzędzie po stronie państwa obowiązek dofinansowania skarżącego w jego sporze z organami administracji publicznej. Mając zatem na względzie wszystkie okoliczności faktyczne wynikające z informacji przedstawionych przez wnioskodawcę w złożonym wniosku należy domniemywać, że ujawnione przez skarżącego kwoty osiąganych stałych miesięcznych dochodów (z tytułu emerytury skarżącego oraz zasiłku z urzędu pracy wypłacanego jego żonie - łącznie ok. 3200 zł), z których skarżący opłaca koszty funkcjonowania w istocie dwóch gospodarstw domowych – w J., gdzie na stałe przebywa skarżący i L., gdzie mieszkają jego żona i córka – zostały przez skarżącego zaniżone poprzez nieujawnienie wszystkich osiąganych dochodów, ewentualnie, że dochody te strona uznaje za wystarczające do zabezpieczenia jej potrzeb życiowych i utrzymania się, o czym świadczy też rezygnacja z możliwości czerpania dochodu z posiadanych składników majątku oraz niepodjęcie działań zmierzających do egzekwowania wielomiesięcznych należności z tytułu dzierżawy za bar. Obie te sytuacje dyskwalifikują jednakże wnioskodawcę jako beneficjenta systemu prawa pomocy, który w zamiarze ustawodawcy służyć ma zabezpieczeniu w postępowaniu przed Sądem interesów osób ubogich, które z powodu zdarzeń losowych, sytuacji życiowej, czy niezaradności, nie są w stanie samodzielnie wywiązać się z obowiązku ponoszenia kosztów swojego udziału w sprawie. Argumenty skarżącego dotyczące możliwości utraty w przyszłości przez jego żonę prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych i niemożności podjęcia przez nią jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej poza tą potencjalnie wykonywaną w ramach działalności gospodarczej polegającej na prowadzenie baru przy drodze szybkiego ruchu, jako odnoszące się do zdarzeń przyszłych i niepewnych, a ponadto niemożliwych obecnie do zweryfikowania, również nie mogą przyczynić się do uwzględnienia żądania zawartego w rozpoznawanym wniosku. O zasadności przyznania stronie prawa pomocy rozstrzyga się na podstawie bieżącej sytuacji materialnej strony, a nie na podstawie subiektywnych obaw strony do jej przyszłej sytuacji życiowej. Niezależnie od powyższego warto również podkreślić, że w odniesieniu do wysokości oraz jednorazowego charakteru kosztów postępowania w sprawie wniesionej skargi, fakt pozostawiania bez pracy osoby dorosłej, zdolnej do zarobkowania, jaką jest żona skarżącego, w przedstawionej powyżej sytuacji wnioskodawcy posiadającego oszczędności (900 zł), stałe dochody w znacznej wysokości oraz majątek, który generuje (bar) lub może generować dochód (mieszkanie), nie stanowi okoliczności uzasadniającej pozytywne rozpoznanie wniosku. W tych okolicznościach należało uznać, że skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów postępowania przekracza jego możliwości finansowe, a ponadto, że sprowadzi zagrożenie o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniałoby przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skoro zatem przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa nie wypełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.