IV SA/Wa 1886/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Michał Majcher po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 26 września 2017 r. M. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. o ustaleniu odszkodowania w wysokości 10401 zł za nieruchomość nr [...], która z mocy prawa przeszła na własność Województwa [...]. W dniu 24 października 2017 r. Skarżąca usunęła brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożyła go na urzędowym formularzu. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2017 r. wezwano pełnomocnika Skarżącej do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez poprawne jego wypełnienie m.in. w zakresie określenia zakresu wniosku oraz jego podpisanie. Ponadto wezwano pełnomocnika do nadesłania, w terminie 7 dni, m.in. wyciągów z rachunków posiadanych przez Skarżącą, wyjaśnienia, czy zostało jej wypłacone odszkodowanie ustalone decyzją organu I. instancji, wyjaśnienia zawartego w formularzu oświadczenia, że nie zatrudnia nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca oświadczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Oświadczyła również, że nie posiada konta bankowego, wyliczona kwota odszkodowanie jest nieadekwatna więc jej nie przyjęła (pieniądze znajdują się na koncie sądowym), Skarżąca wskazała również, że umówiła się z reprezentującym ją radcą prawnym na zapłatę wynagrodzenia po zakończeniu postępowania, jednak z uwagi na to, że nie odebrała odszkodowania wniosła, by był jej pełnomocnikiem z urzędu. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego nie może zostać uwzględniony. Stosownie do art. 246 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – zwaną dalej Ppsa) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wynika z akt sprawy Skarżącą w niniejszym postępowaniu reprezentuje pełnomocnik z wyboru - radca prawny W. N. Przedłożone pełnomocnictwo z dnia 5 czerwca 2017 r. upoważnia do reprezentowania Skarżącej M. M. w niniejszej sprawie zarówno przed sądem I. instancji jak również przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wobec tego pozostawanie przez Stronę, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z pochodzącym z wyboru radcą prawnym stanowi przesłankę wyłączającą możliwość przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. W świetle zatem zaistnienia przesłanki wyłączającej możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu Referendarz nie badał sytuacji majątkowej Skarżącej pod kątem możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Również kwestia dotycząca sposobu rozliczenia się za wykonaną usługę między pełnomocnikiem a jego mocodawcą nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dlatego na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 i art. 246 § 3 Ppsa należało orzec jak w pkt 1 sentencji. W ocenie Referendarza sądowego również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 246 § 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Z przedłożonego formularza PPF, nadesłanych dokumentów oraz oświadczeń Skarżącej wynika, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1216,18 zł, jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 720 zł. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła również, że nie przyjęła przyznanego jej odszkodowania w kwocie 10 401 zł – uznając je za rażąco zaniżone. W ocenie Referendarza decydujące znaczenie dla odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ma okoliczność, że Skarżąca może odebrać przyznane jej odszkodowanie w kwocie wielokrotnie przekraczające wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie została określona na podstawie oświadczenia pełnomocnika Skarżącej – który wskazał wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 289599 zł. Od tej wartości ustalono wpis stosunkowy od skargi na kwotę 2896 zł. Skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Sądu kwestionując wysokość odszkodowania i żądając jego ustalenia w wysokości niemal 28 razy większej niż w zaskarżonej decyzji. Wobec tego Skarżąca wszczynając postępowanie sądowe, którego wartość przedmiotu zaskarżenia jest znaczna, winna liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w wysokości proporcjonalnej do wartości przedmiotu sporu - zwłaszcza, że jest reprezentowana przez radcę prawnego – i podjąć działania zmierzające do zgromadzenia środków umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Skarżąca odmawiając przyjęcia przyznanego jej odszkodowania sama pozbawiła się środków finansowych, z których mogłaby ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Brak jest podstaw do przyjęcia, by istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody, które uniemożliwiają odebranie odszkodowania. Sama Skarżąca wskazała, że z uwagi na to, że nie chce odebrać przyznanego odszkodowania zostało one złożone w depozycie sądowym. Nie można zatem przyjąć, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niej niezależnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane są poglądy, zgodnie z którymi skoro skarżący nie korzysta z własnych środków na koszty postępowania, nie może ubiegać się o pomoc publiczną w tym zakresie, natomiast motywacja, którą się kieruje odmawiając przyjęcia należnego mu świadczenia nie ma na tym etapie postępowania znaczenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. I OZ 608/08). W postanowieniu z dnia 25 października 2017 r., sygn. I SA/Wa 926/17 (niepubl.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że "instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które celowo nie przyjmują przysługujących im kwot. Sytuacji uprawnionego do odebrania odszkodowania (...) nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego, wynikających z jego subiektywnej opinii". Biorąc pod uwagę powyższe stanowiska judykatury oraz oświadczenia Skarżącej Referendarz sądowy uznał, że M. M. nie wykazała, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.