IV SA/Wa 1892/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2006 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy wymeldowania. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej E.S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. (pismo znak [...]), Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E.S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2003 r. (pismo znak [...]), umorzył postępowanie odwoławcze. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Wojewoda [...] (zwany dalej "Wojewodą", "organem odwoławczym", lub "organem II instancji") wskazał art.138§1 pkt 3 w zw. z art.105§1 kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej "k.p.a."). Referując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego Wojewoda wskazał, co następuje. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2003 r., wydaną z urzędu, odmówiono wymeldowania A.S. z pobytu stałego z budynku przy ulicy [...] w W. (dalej "spornego budynku"). Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E.S.. Wszczęte w powyższy sposób postępowanie odwoławcze zostało umorzone decyzją Wojewody z dnia [...] listopada 2003 r. z uwagi na to, iż w ocenie organu odwołująca się nie posiadała interesu prawnego w sprawie o wymeldowanie A.S.. Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt 2V SA 5301/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, iż organy obu instancji nie wezwały odwołującej do wykazania interesu prawnego w sprawie, tj. do wskazania, jakimi dokumentami, potwierdzającymi jej prawa do spornego budynku, odwołująca się legitymuje. W konsekwencji WSA zobowiązał organy do wezwania odwołującej się do wykazania interesu prawnego, a następnie dokonania oceny prawa materialnego stanowiącego podstawę żądania i przeniesienia tych ustaleń na grunt art.28 i 127§1 k.p.a. W następstwie zapadnięcia orzeczenia WSA organ II instancji wezwał odwołującą się do złożenia stosownych wyjaśnień. W dniu 28 czerwca 2005 r. odwołująca się zeznała do protokołu, iż sąd powszechny odmówił uznania testamentu S.O., ojca odwołującej się, rozporządzającego na jej rzecz spornym budynkiem. Odwołująca się załączyła przy tym kopie następujących dokumentów: 1) postanowienia sądu powszechnego, stwierdzającego nabycie przez ojca odwołującej się spadku po swoich rodzicach, 2) testamentu ojca odwołującej się, 3) postanowienia sądu powszechnego o zawieszeniu postępowania w sprawie o eksmisję państwa S. ze spornego budynku, 5) wyciągu z hipoteki. Zreferowawszy powyższe, Wojewoda dokonał prawnej oceny stanu faktycznego sprawy, ponownie formułując stanowisko, iż odwołująca się nie ma interesu prawnego w sprawie o wymeldowanie A.S. ze spornego budynku. W ocenie organu odwoławczego wyżej wymieniona mogłaby mieć taki interes wtedy, gdyby do spornego budynku posiadała tytuł prawny. Z akt sprawy wynika natomiast, iż tytułu tego nie posiada. Z tego względu należało umorzyć postępowanie odwoławcze. Skargę na powyższą decyzję wniosła E.S., powołując argumentację na rzecz zasadności wymeldowania A.S. ze spornego budynku (skarżąca wskazał, iż prosi Sąd o wymeldowanie wyżej wymienionego wraz z żoną i córką). Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. skarżąca oświadczyła, iż jest w stanie przedłożyć orzeczenie sądu powszechnego, potwierdzające nabycie przez nią oraz przez jej przyrodnią siostrę spadku po ojcu, tj. S.O. oraz decyzję administracyjną przyznającą jej dziadkom prawo własności czasowej do spornego budynku. W celu umożliwienia skarżącej przedłożenia wskazanych wyżej dokumentów, Sąd odroczył rozprawę, nakładając na skarżącą stosowne zobowiązanie. W wykonaniu powyższego zobowiązania skarżąca nadesłała m.in: - kopię decyzji Zarządu Gminy W. Nr [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. (pismo znak [...]), "ustanawiającej na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do gruntu na rzecz S.O., następcy prawnego po J. i L. małżonkach O. położonego przy ulicy [...] w W. o powierzchni 910 metrów kwadratowych, stanowiącego dz. nr ewid. [...] z obrębu [...] uregulowanego w księdze wieczystej Kw nr [...]" oraz stwierdzającej, iż "Na powyższym gruncie znajduje się budynek mieszkalny, murowany, wolnostojący, dwukondygnacyjny, zawierający trzy pokoje, kuchnię, sień, łazienkę, wc, klatkę schodową i werandę o łącznej powierzchni użytkowej 100, 10 metra kwadratowego. Budynek jest własnością S.O., w którym mieszka.". - odpis wyroku zaocznego wydanego przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział Cywilny w dniu [...] lutego 2002 r., sygn. akt [...], oddalającego powództwo skarżącej przeciwko M.S. o uznanie za niegodną dziedziczenia, w uzasadnieniu którego to orzeczenia stwierdza się m.in.: "W dniu 9.09.1998 roku zmarł ojciec stron S.O. Do spadku po nim zostały powołane zgodnie z ustawowym porządkiem dziedziczenia E.S. i M.S. po ½ części każda z nich (...).". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej powierza Konstytucja R.P. Sądowi Najwyższemu, sądom powszechnym, sądom administracyjnym oraz sądom wojskowym (art.175 ust.1). Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne polega w szczególności na kontroli działalności administracji publicznej (art.1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (zgodnie bowiem z art.7 Konstytucji R.P. organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa) i obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.1§2 ustawy Prawo o ustroju ... oraz art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270, zwanej dalej "p.p.s.a."). Regulacje powyższe stanowiły źródło umocowania Sądu do rozpoznania skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r. Skargę tę Sąd uwzględnił, aczkolwiek z powodów innych, niż te, na które powołała się skarżąca. Okoliczności te należało wziąć pod uwagę z urzędu, albowiem zgodnie z art.134§1 p.p.s.a., sąd administracyjny umocowany jest wprawdzie do orzekania wyłącznie w granicach danej sprawy, niemniej nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną w niej podstawą prawną. Rozpatrując skargę strony na decyzję administracyjną sąd ma zatem obowiązek ocenić z urzędu jej legalność (tj. zgodność aktu z przepisami prawa) w pełnym zakresie, nie zaś tylko w takim, jaki wskazuje skarga. Na tej podstawie Sąd wziął pod uwagę wadliwości zaskarżonej decyzji, nie wymienione w skardze. Przedmiotem oceny Sądu była zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, obowiązującymi w dacie jej wydania ([...] lipca 2005 r.). Sąd miał zatem obowiązek ocenić, czy oparte na przepisach prawa było uznanie przez Wojewodę skarżącej za osobę nie posiadającą interesu prawnego w sprawie wymeldowania A.S. i w konsekwencji odmówienie w trybie art.138§1 pkt 3 k.p.a. merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2003 r. Odnosząc się do treści skargi należy zatem wskazać, iż Sąd nie był uprawniony do badania, czy zachodzą przesłanki do wymeldowania A.S. ze spornego lokalu (czy też nawet orzec o jego wymeldowaniu, jak domagała się tego skarżąca), ani też do oceny prawidłowości decyzji organu I instancji. W następstwie uchylenia przez sąd administracyjny pierwszej decyzji Wojewody w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego od decyzji z dnia [...] października 2003 r. (tj. decyzji z dnia [...] listopada 2003 r.), organ ten zobowiązany do dokonania ponownej oceny interesu prawnego skarżącej w sprawie w rozumieniu art.28 k.p.a. Na zasadzie art.153 p.p.s.a. przy ocenie tej kwestii Wojewoda związany był wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2004 r. W wyroku Sąd wskazał, iż należy wezwać skarżącą do przedłożenia dowodów (dokumentów) potwierdzających jej interes w sprawie (tytuł prawny do spornego budynku) i dokonać ich oceny w świetle art.28 i 127§1 k.p.a. Do wskazań tych organ się zastosował, dokonując odpowiedniego wezwania skarżącej pismem z dnia 6 czerwca 2005 r., przesłuchując ją w dniu 28 czerwca 2005 r., przyjmując od skarżącej dokumenty oraz dokonując oceny ich treści pod kątem tego, czy wynika z nich interes prawny w rozumieniu art.28 k.p.a. Nie sposób zakwestionować prawidłowości stanowiska organu, iż dokumenty przedłożone przez skarżącą (wraz z jej wyjaśnieniami) nie dowodziły tego, iż skarżącej przysługuje tytuł prawny do spornego budynku. Z dokumentów tych wynikało niezbicie jedynie to, iż w przeszłości właścicielami spornego budynku byli dziadkowie skarżącej, niemniej następnie budynek ten został objęty działaniem dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowania gruntów na obszarze [...] (Dz.U. nr [...], poz.[...]) oraz to, iż spadkobiercą dziadków skarżącej (i swoich rodziców) był ojciec skarżącej. Nie wynikało z nich natomiast, że ojciec skarżącej nabył do spornego budynku tytuł prawny (czy to na zasadzie dziedziczenia po swoich rodzicach, czy to w efekcie własnych działań rewindykacyjnych), ani to, że skarżąca jest jego spadkobierczynią. Słusznie uznał zatem organ, iż uznanie interesu prawnego skarżącej wyłącznie w oparciu o ten zestaw dokumentów nie jest możliwe. Wniosek ten nie uzasadniał jednak przyjęcia, iż postępowanie wyjaśniające zostało zakończone i że zachodzą przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art.138§1 pkt 3 k.p.a. K.p.a. zobowiązuje organy administracji do dochowania należytej staranności przy wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy oraz zbieraniu i rozpatrywaniu materiału dowodowego (art.7 i 77§1 k.p.a.). Obowiązkom tym organ odwoławczy uchybił. Zachował on bowiem bierność w postępowaniu wyjaśniającym, ograniczając się do wyciągnięcia jedynie oczywistych wniosków wynikających z przekazanej mu dokumentacji, nie podejmując natomiast działań, które bez nadmiernego obciążenia organu doprowadziłyby do dokładniejszego wyjaśnienia kwestii praw skarżącej do spornego budynku. Oczywistą dla organu intencją skarżącej było to, iż usiłuje ona wykazać posiadanie przez jej zmarłego ojca prawa własności budynku objętego działaniem dekretu [...]. W tej sytuacji obowiązkiem organu było ustalenie, czy ojciec legitymował się decyzją wydaną na podstawie art.7 tego dekretu oraz to, czy skarżąca jest jego następcą prawnym. Organ winien był zatem odebrać od skarżącej wyraźne oświadczenie, czy zostało przeprowadzone postępowanie rewindykacyjne dotyczące budynku i czy skarżąca przeprowadziła postępowanie spadkowe po ojcu, a w razie pozytywnej odpowiedzi na te pytania zwrócić się do niej o przedłożenie stosownych dokumentów. Oświadczenia te winny były być wciągnięte do protokołu przesłuchania skarżącej z dnia 28 czerwca 2006 r. lub do ich pisemnego złożenia winna była być skarżąca wezwana później. Śladu podjęcia takich działań nie ma w aktach postępowania administracyjnego. Wadliwość takiego działania wynika także stad, iż art.8 (nakaz prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli) i 9 (nakaz należytego i wyczerpującego informowania stron o istotnych z ich punktu widzenia faktycznych i prawnych okoliczności sprawy) k.p.a. obliguje organ administracji do odpowiedniego pouczenia strony nie posiadającej wystarczającej orientacji np. co do prawidłowego sposobu wykazania swoich praw do nieruchomości. Skutkiem zaniechania organu jest to, iż orzekając w sprawie nie dysponował istotną z punktu widzenia oceny interesu prawnego skarżącej dokumentacją, która niewątpliwie w dacie orzekania istniała i która mogła być przez skarżącą przedłożona. Z przyczyn wskazanych wcześniej niezłożenie tej dokumentacji przez skarżącą z własnej inicjatywy, nie zwalniało organu z próby podjęcia ustalenia, czy dokumentacja ta istnieje. Rozstrzygniecie Wojewody narusza zatem przepisy postępowania administracyjnego, tj. art.7 i 77§1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzję tę należało zatem wyeliminować z obrotu prawnego. W konsekwencji zapadnięcia niniejszego wyroku Wojewoda zobowiązany jest do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przed Sądem przez skarżącą (po zobowiązaniu skarżącej do przedłożenia urzędowego odpisu decyzji Nr [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. z adnotacją o jej prawomocności oraz odpisu postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po S.O., na które ogólnie powołał się Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] lutego 2002 r.). Z tych przyczyn Sąd orzekł jak sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.c oraz art.200 p.p.s.a.