IV SA/Wa 1895/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2010 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 roku nr [...] Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2009r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku H.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2009r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] stycznia 1975r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] marca 1975r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi Ś., gmina S, stanowiącego byłą własność P. i A.K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, że gospodarstwo rolne P. i A. K. przejęte zostało z urzędu na własność Państwa za rentę, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), ponieważ wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a jego współwłaściciele osiągnęli na dzień wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa wymagany ustawą wiek (dla mężczyzn – 60 lat, dla kobiet – 55 lat). P.K. (ur. [...] kwietnia 1908 r.) w dniu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa miał 67 lat, a A.K. (urodzona [...] stycznia 1916r.) - 59 lat. Z opisu gospodarstwa sporządzonego w dniu 20 kwietnia 1974r. przez Wiejski Społeczny Zespół Kontroli Użytkowania Gruntów (podpisanego przez dwie osoby) wynika, że grunty rolne o powierzchni 1,5 ha nie były obsiane, natomiast stan zasiewów na pozostałej części nieruchomości wykazywał niski poziom produkcji, z powodu braku siły roboczej i jakości gleby (V i VI klasa). Ponadto w złym stanie były budynki inwentarskie i stodoła. W konsekwencji uznano brak perspektyw dla rozwoju tego gospodarstwa. Ponadto organ nadzoru wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 1975r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. przyznał A. i P. K. rentę. Skarżąca H.W. twierdziła, że jej rodzice przez rok czasu po przejęciu gospodarstwa, na znak protestu, nie przyjmowali renty, jednak zdaniem organu nie ma to znaczenia w sprawie. Minister podkreślił, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło z urzędu, dlatego dla dokonania tego przejęcia nie była wymagana zgoda ani współwłaścicieli tej nieruchomości, ani ich zstępnych . W tym stanie faktycznym organ uznał, ze nie zachodzą ustawowe przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa w zamian za rentę. H.W.– zaskarżyła ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 2009r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła organowi naruszenie art. 7,8,11,77§ 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że gospodarstwo kwalifikowało się do przejęcia na rzecz Państwa ze względu na niski poziom produkcji rolnej. Świadczy o tym - w ocenie skarżącej – m.in. wysokość przyznanej renty. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2009r. W uzasadnieniu skargi podnosiła przede wszystkim, że przejęte gospodarstwo nie spełniało określonych przepisami prawa wymagań kwalifikujących je do przejęcia. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1289 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Oznacza to, że decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarżącego. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w trybie określonym w art. 156 i nast. k.p.a. Rolą organu nadzoru było zatem ustalenie, czy decyzja Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] marca 1975r., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] stycznia 1975r., została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Organ nadzoru oceniał zatem, czy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa prawidłowo ustalił czy zachodzą wszystkie wymagane przesłanki do wydania takiej decyzji. Z akt sprawy wynika, że organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie. Podstawą prawną decyzji Naczelnika Powiatu w [...] był art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z tym przepisem istniała możliwość przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało ono niski poziom produkcji rolnej, a prowadzący je rolnik przekroczył odpowiedni wiek (60 lat - mężczyzna, 55 lat - kobieta ) lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Takie rozwiązanie miało służyć w zamierzeniu podnoszeniu poziomu rolnictwa w Polsce oraz zapewnieniu osobom które nie mogły sprostać tym wymaganiom pomocy socjalnej w postaci renty z tytułu przejęcia gospodarstwa. Przejęcie mogło jednakże nastąpić tylko wtedy, gdy gospodarstwo rzeczywiście wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Okoliczności te zostały zaś ustalone w szczególnym trybie, określonym przepisami prawa. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze – prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 1998r., sygn. akt II SA 456/98, publ. Lex nr 41828). W praktyce orzeczniczej przyjęto, że ustalenie niskiego poziomu produkcji rolnej wymagało trybu przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Ten akt prawny przewiduje przeprowadzenie przez zespół w składzie 3 specjalistów w trybie lustracji gospodarstwa (§ 2 ust 2 rozporządzenia) oceny tego gospodarstwa. Po przeprowadzeniu lustracji wymagane było sporządzenie protokołu, w którym na podstawie kryteriów określonych w tym rozporządzeniu, zespół wyrażał opinię, czy gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania (§ 2 ust. 5 rozporządzenia). W rozpoznawanej sprawie ocena gospodarstwa w zakresie zaistnienia przesłanek kwalifikujących go do przejęcia w zamian za rentę, została przeprowadzona przez Wiejski Społeczny Zespół Kontroli Użytkowania Gruntów, a nie w trybie określonym rozporządzeniem w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów. Treść tej oceny, na podstawie której przejęto gospodarstwo nie zawiera też istotnych ustaleń wskazujących na stan jego zaniedbania, wymaganych przepisem § 1 pkt 1 wspomnianego rozporządzenia. Przepis ten stanowi m.in. że ocena tego gospodarstwa powinna obejmować trzy ostatnie lata gospodarowania i powinna uwzględniać kwestie niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane. Opinia gospodarstwa stanowiąca podstawę jego przejęcia ogranicza się jedynie do ogólnych stwierdzeń. m.in., że przyczyną niskiego poziomu produkcji jest brak siły do pracy i gleba o klasie V i VI i że nie ma możliwości podniesienia poziomu gospodarstwa do przeciętnego stanu we wsi. Z porównania określonych we wspomnianym rozporządzeniu z 26 marca 1968r. kryteriów uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji na wskutek zaniedbań z oceną tego gospodarstwa dokonaną przez Wiejski Społeczny Zespół Kontroli Użytkowania Gruntów, stanowiącą podstawę wydania decyzji o jego przejęciu wynika, że w zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie przyjął, że decyzja Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] marca 1975r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi Ś., gmina S., stanowiącego byłą własność P. i A. K. nie narusza prawa. Przytoczone okoliczności wskazują bowiem, że została ona wydana bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mogących decydować o uznaniu go za zaniedbane i wykazujące niski poziom produkcji. W dodatku ustalenia te zostały dokonane w innym trybie niż przewidziany przepisami prawa. Wspomniano już bowiem, że organ nie przeprowadził lustracji gospodarstwa rolnego. Natomiast tylko na tej podstawie można było orzec o istnieniu przesłanki niskiego poziomu produkcji rolnej w gospodarstwie. Tym samym ustalenie, iż wydanie kwestionowanej decyzji nie zostało poprzedzone powyższą lustracją skutkować powinno koniecznością stwierdzenia, że takiej lustracji nie przeprowadzono, co daje podstawę do stwierdzenia, że decyzja o przejęciu gospodarstwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. w związku z art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.