IV SA/Wa 1898/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi N. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: 1. ustanowić dla N. D. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]; 2. odmówić N. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. N. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Skarżąca, w piśmie z dnia 2 lipca 2017 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 8 sierpnia 2017 r. uzupełniła brak wniosku o przyznanie prawa pomocy, składając go na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach, a także ze złożonych przez skarżącą do akt sprawy dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wynika, że mieszka ona (we wsi [...]) i gospodaruje z partnerem J. S. oraz jego matką J. S., która jest osobą wymagającą stałej opieki. N. D. pobiera rentę w wysokości 1.068,92 zł miesięcznie. J. S. osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości średnio 3.136,98 zł miesięcznie. J. S. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.086,53 zł miesięcznie. Majątek skarżącej stanowi ½ mieszkania o powierzchni 40 m2. J. S. posiada dom i gospodarstwo rolne o powierzchni 2,2 ha. Wedle oświadczenia wnioskodawczyni, gospodarstwo nie przynosi dochodu. N. D. ponosi koszty utrzymania i eksploatacji mieszkania. Wedle kopii dowodów wpłat zaliczki na utrzymanie nieruchomości wspólnej oraz zaliczki na fundusz remontowy, które strona dołączyła do pisma z dnia 26 lipca 2017 r. (karta nr 54 akt sprawy) opłaty za mieszkanie wynoszą 415,12 zł miesięcznie. Poza tym, jak wskazała wnioskodawczyni, płaci rachunki za energię elektryczną, gaz i internet w wysokości około 150 zł miesięcznie oraz spłaca długi po zmarłym mężu. Zadłużenie za mieszkanie spłaca kwotami po 200 zł miesięcznie. Skarżąca kupuje też środki czystości, jedzenie, odzież i leki. Nadesłanymi paragonami (karta nr 56 akt sprawy) wykazała wydatki na leki, poniesione w lipcu bieżącego roku, w wysokości 183,34 zł. Z kolei w gospodarstwie domowym, prowadzonym przez N. D. wspólnie z J. S. oraz jego matką, wydatki na energię elektryczną wynoszą 180 zł miesięcznie, opłaty za wodę 70 zł miesięcznie, opłaty za gaz 60 zł miesięcznie, opłaty za telewizję i internet 205 zł miesięcznie, koszty środków czystości 100 zł miesięcznie, wydatki na ubrania 150 zł miesięcznie, a raty kredytu 610 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia pochłaniają 1.300 zł miesięcznie, a jedzenie dla psów i kotów 150 zł miesięcznie. Kwota 5.000 zł rocznie wydatkowana jest na węgiel i drewno na opał. Podatek rolny i podatek od nieruchomości wynosi 359 zł rocznie, natomiast ubezpieczenie 700 zł. Prowadzona działalność rolnicza wymaga także nakładów na nawozy i środki ochrony roślin oraz naprawy sprzętu rolniczego. Dodatkowe wydatki skarżąca i jej domownicy ponoszą, w razie choroby, na leki i leczenie. W okresie od 1 września do 6 października 2017 r. suma wpływów na rachunek bankowy J. S. (w tym dwukrotnie wynagrodzenie za pracę: 8 września w kwocie 3.877,22 zł i 6 października w kwocie 3.371,36 zł) przekroczyła sumę obciążeń tego rachunku o 3.248,32 zł. Najniższe saldo zaksięgowano w dniu 29 września 2017 r. Wyniosło wtedy 1.167,43 zł. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób niemających żadnego dochodu lub oszczędności lub mających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Analiza przedstawionych przez skarżącą informacji o sytuacji rodzinnej, majątku, osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach nie daje podstaw do stwierdzenia, że nie jest ona w stanie wygospodarować środków pozwalających na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedmiotem skargi N. D. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Wpis od skargi na tę decyzję wynosi 300 zł (§ 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość, ewentualnie należnego, wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie połowę tej kwoty, tj. 150 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą N. D., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku lub wpis od zażalenia, jednorazowo nie przekroczy natomiast 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Łączna wysokość dochodu w gospodarstwie domowym prowadzonym przez skarżącą wspólnie z partnerem (J. S.) i jego matką, uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę, renty i emerytury, wynosi średnio nieco ponad 5.292 zł miesięcznie. Ponadto Józef Stasiński posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 2 ha. Jakkolwiek, wedle oświadczenia strony, nie przynosi ono dochodu, to już sam fakt posiadania nieruchomości rolnej nie pozostaje obojętny dla oceny możliwości płatniczych skarżącej, która gospodaruje i mieszka razem z J. S. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy bowiem brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1170/16, z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 241/16, z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 37/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, prowadzenie działalności rolniczej, nawet jeżeli nie przynosi dochodu, to pozwala w znacznym stopniu ograniczyć wydatki na wyżywienie. Z kolei wykazana przez wnioskodawczynię wysokość samodzielnie ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania i jego eksploatację, a także na spłatę długów po zmarłym mężu wynosi w sumie około 765 zł miesięcznie. Wysokość wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym prowadzonym przez N. D. razem z J. S. i jego matką, wynosi natomiast średnio około 3.330 zł miesięcznie. W sumie zatem wykazana przez stronę wysokość wydatków, w tym wydatków o koniecznym charakterze, jak koszty wyżywienia, ubrania, środków higienicznych, czy opłat związanych z eksploatacją domu, w którym mieszka, wynosi średnio około 4.100 zł miesięcznie. Jest zatem niższa od wykazanych dochodów skarżącej, J. S. i J. S. o ponad 1190 zł. Co więcej, należy zauważyć, że podana wyżej wysokość wydatków to kwota uśredniona. Nie wszystkie bowiem opłaty, wymienione przez stronę w piśmie z dnia 8 października 2017 r., jak na przykład koszty zakupu odzieży, koszty opału, czy ubezpieczenia, mają regularny charakter. Nie obciążają zatem budżetu domowego co miesiąc w takim samym stopniu. Ponadto, część z tych wydatków, jak koszty ubezpieczenia, napraw sprzętu rolniczego, czy zakupu nawozów i środków ochrony roślin, to nie koszty koniecznego utrzymania, lecz koszty prowadzenia działalności rolniczej, które pomniejszają przecież uzyskiwany z tego tytułu dochód. Biorąc zatem pod uwagę: 1) ustaloną różnicę pomiędzy dochodem trzyosobowego gospodarstwa domowego, a wykazaną przez stronę wielkością wydatków, a także 2) nieregularny charakter części z tych wydatków oraz 3) fakt, iż nie wszystkie z nich stanowią koszty koniecznego utrzymania, należy stwierdzić, że nawet, jeżeli poza kosztami utrzymania, których wielkość wnioskodawczyni wykazała, ona lub jej domownicy ponoszą inne, nieprzewidziane wydatki (np. na leki lub konsultacje lekarskie), to nie ma podstaw, aby przyjąć, że N. D. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Regularne dochody osiągane w trzyosobowym gospodarstwie domowy ze stosunku pracy, renty i emerytury pozwalają skarżącej wygospodarować 300 zł niezbędne do uiszczenia wpisu od skargi, a także środki potrzebne do uiszczenia innych, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania, opłat sądowych. Możliwość taką potwierdza także wykazane nadesłanym wyciągiem saldo rachunku bankowego partnera wnioskodawczyni, które w okresie od 1 wrześni do 6 października bieżącego roku nie spadło poniżej 1.100 zł. Z powyższych względów nie znaleziono podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Wobec stwierdzenia, że N. D. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie było ustalenie, jaką część kosztów skarżąca może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej oraz osób, z którymi pozostaje w gospodarstwie domowym. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wysokość wpisu od skargi wynosi 300 zł, wysokość ewentualnie należnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 150 zł, zaś wysokość innych opłat sądowych jednorazowo nie przekroczy 100 zł. Ustalono też, że sytuacja finansowa N. D. umożliwia jej poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat. W sytuacji jednak, gdy skarżąca nie dysponuje oszczędnościami, ani innymi zasobami pieniężnymi, a jednocześnie jest zadłużona z tytułu niespłaconych zobowiązań zmarłego męża, należy uznać, że dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego na wskazanym wyżej poziomie, pomniejszony o wydatki o koniecznym charakterze, nie pozwala na poniesienie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Jakkolwiek bowiem środki utrzymania w wysokości ponad 5.200 zł miesięcznie i wykazane przez stronę wydatki w kwocie wynoszącej średnio 4.100 zł miesięcznie nie pozwalają przyjąć, że N. D. nie może zapłacić wpisu od skargi i innych opłat sądowych, to biorąc pod uwagę, że skarżąca i jej domownicy ponoszą także inne, niemożliwe do przewidzenia wydatki, jak np. koszty leków, czy konsultacji lekarskich, a także uwzględniając okoliczność, iż na wnioskodawczyni ciążą długi po zmarłym mężu, należy stwierdzić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest ona w stenie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji należy uznać, że N. D. wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.