IV SA/Wa 1914/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji I. oddala skargę; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r.pr. M. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. IV SA/Wa 1914/12 UZASADNIENIE I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN"), po rozpatrzeniu wniosku M. M. (dalej "skarżącego") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], utrzymał tę decyzję w mocy. II. Zaskarżona decyzja Prezesa IPN z dnia [...] czerwca 2012 r. zapadła w następującym stanie faktycznym: 1. W dniu [...] sierpnia 2009 r. do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Komisji") wpłynął wniosek skarżącego o potwierdzenie represji, o których mowa w art.4 ust.2 w związku z art.8 ust.2 pkt 2 lit.b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.371 z póżn.zm.), dalej "ustawy o kombatantach". W piśmie skarżący podniósł w szczególności, że przed jego urodzeniem ([...] grudnia 1939 r.) okupacyjne władze niemieckie zatrzymały jego matkę (W. M.) w związku z działalnością konspiracyjną ojca skarżącego (H. M.). Po swoim urodzeniu skarżący został oddzielony od matki, w rezultacie czego nie otrzymał właściwej opieki, przez co zapadł na choroby wieku niemowlęcego, skutkujące ostatecznie trwałym pogorszeniem stanu zdrowia. 2. Rozpatrując wniosek skarżącego, Prezes IPN przeprowadził kwerendę w instytucjach archiwalnych, bazach danych i aktach zespołów wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str.2 i 3). 3. W toku tej kwerendy ujawniono nie natrafiono na dokumentację okupacyjnych losów rodziny skarżącego. Wynikiem negatywnym zakończyła się kwerenda w Państwowym Muzeum w M. 4. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że skarżący został jako dziecko odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji. 5. Skarżący wniósł do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy. III. Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., Prezes IPN utrzymał decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. w mocy. Uzasadniając zajęte stanowisko, Prezes IPN podniósł w szczególności, co następuje: 1. Materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do uznania, że skarżący został jako dziecko odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji. Skarżący nie potrafił wskazać żadnych szczegółów dotyczących doznanych represji. 2. Nie istnieją żadne materiały archiwalne stwierdzające takie okoliczności, jak: aresztowanie matki skarżącego, okoliczności porodu skarżącego, okoliczności wywodzonego przez skarżącego jego oddzielenia od matki, warunki opieki sprawowanej nad skarżącym po jego urodzeniu się. 3. Skarżący, do którego skierowano w tej kwestii stosowne wezwania, nie wskazał danych osób, które mogłyby mieć bezpośrednią wiedzę odnośnie wywodzonych przez skarżącego okoliczności. 4. W piśmie z dnia 17 maja 2012 r., stanowiącym odpowiedź na zapytanie Prezesa IPN, proboszcz Parafii N. w L. oświadczył, że skarżący nie jest znany w Parafii, a proboszcz urzędujący w czasie okupacji zmarł około 1983 r. 5. Z dokumentacji sprawy wynika, że skarżący otrzymał chrzest dopiero w dniu [...] czerwca 1941 r., a zatem po upływie roku i sześciu miesięcy od urodzenia się. Wprawdzie tego rodzaju zwłoka w ochrzczeniu skarżącego niewątpliwie odbiegała od utrwalonych ówcześnie zwyczajów, co mogłoby sugerować wystąpienie w okresie poprzedzającym chrzest skarżącego okoliczności szczególnych, niemniej powyższe nie wystarcza do uznania, że okolicznościami tymi były okoliczności podawane przez skarżącego. IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję Prezesa IPN. W skardze zarzucono organowi następujące uchybienia: 1. Prezes IPN nie przeprowadził w prawidłowy sposób postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie. W szczególności organ nie dokonał istotnych ustaleń faktycznie odnośnie: szpitala, w którym urodził się skarżący, obecnego przy porodzie personelu szpitalnego, sąsiadów rodziców skarżącego, kościelnego i ministrantów Parafii N. w L. obecnych przy chrzcie skarżącego, jak też jego rodziców chrzestnych. Ustalenia te mogłyby przyczynić się do potwierdzenia faktu poddania skarżącego represjom. 2. Prezes IPN nie ustalił ponadto, czy archiwa niemieckie sięgające okresu od grudnia 1939 r. są kompletne, tj. czy obejmowały wszystkie represjonowane osoby i czy nie było przypadków nieewidencjonowania represji, ewentualnie zaginięcia dokumentacji. 3. Prezes IPN nie wyprowadził właściwych wniosków z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji, dotyczącej konspiracyjnej działalności ojca skarżącego, koncentrując się na wątkach nieistotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy. V. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. VI. W piśmie procesowym z dnia 2 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego, działający z urzędu, podtrzymał skargę oraz zarzuty w niej zawarte. Pełnomocnik skarżącego podniósł w szczególności, że: (-) Prezes IPN zignorował wielokrotne wnioski skarżącego o przeprowadzenie dowodów na okoliczności, o których mowa w skardze, (-) organ ograniczył się wyłącznie do wysłania paru zapytań do organów i instytucji państwowych, a po uzyskaniu odpowiedzi negatywnych nie podjął dalszych kroków mających na celu rzetelne i wnikliwe rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, ( ) organ dysponuje możliwościami w zakresie uzyskania pełni wiedzy i wszelkich możliwych dokumentów archiwalnych w przeciwieństwie do skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Inspektora, a także utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta nie naruszają prawa. Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a. W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W ocenie Sądu naruszenia, o których mowa powyżej nie wystąpiły w niniejszej sprawie. VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Prezesa IPN prowadzi do następujących wniosków: 1. Zgodnie z art.4 ust.2 ustawy o kombatantach jej przepisy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. 2. Zgodnie z art.8 ust.2 pkt 2 lit.b ustawy o kombatantach Prezes IPN na wniosek osoby zainteresowanej potwierdza okoliczność, o której mowa w art.4 ust.2 ustawy. 3. Potwierdzenie wymienionych okoliczności przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy zależy zatem od ustalenia przez organ, że łącznie wystąpiły dwie przesłanki: 1) nastąpiło odebranie dziecka rodzicom, 2) po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. 4. Wydanie pozytywnej decyzji dla zainteresowanej strony jest w tej sytuacji dopuszczalne jedynie po ustaleniu przez organ, że wskazane wyżej dwie przesłanki zostały spełnione łącznie. 5. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II OSK 1311/08) odebranie dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy oznacza w praktyce możliwość wyłącznego i arbitralnego decydowania przez obce władze (niemieckie, ukraińskie) o jego dalszych losach. 5. Odebranie dziecka rodzicom musiało łączyć się z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Eksterminacja bowiem to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Inną ewentualnością było podjęcie przez okupanta, wobec odebranego dziecka, działań zmierzających do jego wynarodowienia, tj. do zmiany jego tożsamości etnicznej. 6. Prawidłowo uznał Prezes IPN, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że skarżący spełnia kryteria określone w art.4 ust.2 ustawy o kombatantach, w tym w szczególności, że został spełniony podstawowy warunek w postaci odebrania skarżącego rodzicom przez władze okupacyjne. Skarżący, wezwany przez organ w piśmie z dnia 18 października 2010 r. do podania szczegółów odebrania go rodzicom (m.in. gdzie był przetrzymywany bez matki, przez kogo, w jakim okresie), nie udzielił w tym zakresie odpowiedzi, ograniczając się do wnioskowania o zwrócenie się przez Prezesa IPN do władz niemieckich (pismo skarżącego z dnia 14 listopada 2010 r.). 7. Organ wykazał, że podjął niezbędne działania, mające na celu wyjaśnienie stanu faktycznego, dokonując kwerendy w szeregu szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji zasobów archiwalnych. Kwerenda ta nie ujawniła dokumentów, mogących potwierdzić twierdzenia skarżącego. 8. Trafnie uznał Prezes IPN, że sam fakt stosunkowo dużej różnicy w czasie pomiędzy urodzeniem się skarżącego (półtora roku), a jego ochrzczeniem może co najwyżej uprawdopodabniać to, że w okresie pomiędzy tymi wydarzeniami wystąpiły jakieś istotne zdarzenia, uniemożliwiające ochrzczenie skarżącego zgodnie z przyjętymi zwyczajami (a zatem krótko po urodzeniu), niemniej nie jest to dowód na to, że zdarzeniem tym było odebranie skarżącego rodzicom przez okupanta. 9. Za zbyt daleko idące uznać należy żądania skarżącego, aby organ z urzędu, dokonywał szeroko zakrojonych ustaleń faktycznych odnośnie personelu szpitala, w którym skarżący urodził się w grudniu 1939 r., ewentualnie personelu Parafii, w której został ochrzczony, rodziców chrzestnych skarżącego, jego sąsiadów, itd. Podkreślenia wymaga, że skarżący poprzestał w tym zakresie wyłącznie na formułowaniu bardzo ogólnych żądań, nie operując w tej kwestii żadnymi nazwiskami, bądź też nie wskazując żadnych innych danych, które mogłyby pomóc zidentyfikować te osoby (na wezwanie organu w tej kwestii zawarte w piśmie z dnia 7 marca 2012 r., skarżący oświadczył w piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 11 listopada 2012 r., że danych tych nie pamięta). 10. Podnoszony przez skarżącego fakt uczestniczenia przez jego ojca w ruchu oporu nie jest wystarczający, w braku wykazania odebrania skarżącego rodzicom, do objęcia skarżącego skutkami przewidzianymi w art.4 ust.2 ustawy o kombatantach. 11. Zaskarżona decyzja Prezesa IPN wydana została w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. IX. W świetle powyższych okoliczności skargę, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a