IV SA/Wa 1934/09

Dnia 21 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Protokolant Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 roku sprawy ze skargi D. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi - oddala skargę - Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] września 2009r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r, nr [...], stwierdzającej nieważność dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. o nadaniu J. S. nieruchomości rolnej o pow. 49,99 ha, położonej w N., gm. R., pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dokumentem nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r., wydanym na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), Starostwo Powiatowe w O. nadało J. S. nieruchomość rolną o pow. 49,99 ha, położoną w N., gm. R., pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]). Przedmiotową nieruchomość J. S. otrzymała od Skarbu Państwa w zamian za bliżej nieustaloną nieruchomość w O. (O.) określoną jako "przekazaną pod poligon osadę w O.". Minister wyjaśnił, iż dla nadanej J. S. nieruchomości rolnej o pow. 49,99 ha, w N., w Sądzie Grodzkim w R. była prowadzona księga wieczysta Lwh N. Tom [...] karta [...]. J. S. objęła przedmiotową nieruchomość w posiadanie, ale nie została ujawniona jako właścicielka w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Następnie przedmiotową nieruchomość rolną o pow. 49,99 ha, położoną w N., użytkowało Państwowe Gospodarstwo Rolne w N. Minister wskazał, iż w niemożliwym obecnie do ustalenia czasie J. S. opuściła nadane gospodarstwo. Nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałoby kiedy i dlaczego J. S. opuściła nadane gospodarstwo, jak również nie można ustalić, czy pozbawienie własności nastąpiło decyzją administracyjną, czy w inny sposób i na jakiej podstawie przedmiotowe nieruchomości zostały uznane za należące do zasobu Państwowego Funduszu Ziemi. Z akt sprawy wynika bowiem, że brak jest dokumentów dotyczących przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości w latach 40. czy 50. Protokołem Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] czerwca 1957 r. część przedmiotowej nieruchomości o pow. około 15 ha otrzymał jako specjalistyczne gospodarstwo B. P. z D. Decyzją Wojewody P. nr [...] z dnia [..] lipca 1992 r. oraz protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] września 1992 r. zostały przekazane do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozostałe po zlikwidowanym PGR S. grunty o pow. 58 ha, położone w obrębie N., gm. R. Spadek po J. S., zmarłej [...] stycznia 2000r., nabyły postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] października 2001 r., sygn. akt [...] Ns [...], D. D. i T. D. w 1/2 części każda. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2003 r. Starosta O. wniósł do Wojewody [...] o uchylenie dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku Starosty O. z dnia [...] kwietnia 2003 r., stwierdził nieważność dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. Wojewoda [...] uznał, iż dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. został wydany z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa, bowiem J. S. nie była - właścicielką majątku w C. (O.) i W., za który nadano jej gospodarstwo w N. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r. odwołaniem z dnia [...] grudnia 2003 r. D. D., córka J. S., odwołała się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] marca 1947 r., wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich mogli otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek. Z akt sprawy wynika, że Pani J. S. nie była właścicielką wywłaszczonego majątku w O. (O.), za który otrzymała gospodarstwo rolne w N. Zdaniem Ministra z zgromadzonych akt administracyjnych zwłaszcza z zapisów w księgach wieczystych wynika, iż jest przesłanek pozwalających uznać J. S. za właścicielkę nieruchomości w O. Tym samym nie było podstaw, aby uznać J. S. za uprawnioną do przyznania jej w zamian za nieruchomość w O. które w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie były jej własnością, zamiennego gospodarstwa rolnego, które zostało jej nadane dokumentem nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. Zgodnie żart. 17 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] marca 1947 r., "wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2-im, część pierwsza lit. e) mogą otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajduje się wywłaszczony majątek, w ramach niniejszego dekretu, względnie jeśli z tego prawa nie skorzystają, będzie wypłacane im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy". Tymczasem J. S. nie była wywłaszczonym właścicielem nieruchomości, a majątek w O. i W. oraz nadane gospodarstwo rolne w N., położone były w dacie wydania kwestionowanego dokumentu nadania ziemi które zostało przyznane J. S. dokumentem nadania ziemi nr [...] -z dnia [...] marca 1947 r. na terenie tego samego powiatu o. Dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. został zatem wydany z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa. Pismem z dnia [...] października 2010r. D. D. reprezentowana przez pełnomocnika Z. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 w zw. z art. 76 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. 2. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tj.: - przepisów o przeniesieniu prawa własności Kodeksu cywilnego niemieckiego BGB w związku z dekretem z dnia 9 stycznia 1947r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, - art.17 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, - art.2 ust.1 lit. e powołanego dekretu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej rozwinął powyższe zarzuty podnosząc, iż to na organie prowadzącym postępowanie w sprawie spoczywał obowiązek zgromadzenia dokumentacji z której wynika, iż J. S. była właścicielką nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. Skarżący zwrócił uwagę, iż Kodeks cywilny niemiecki BGB został uchylony 1 stycznia 1947 r. przez dekret z 9 stycznia 1947 r. o wpisywaniu po dniu 31 grudnia 1946 r. w księgach hipotecznych (gruntowych, wieczystych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 5, poz.25 ). Prawo rzeczowe powstałe po 1947 r. dało możliwość zawarcia umowy rzeczowej w wykonaniu zobowiązania powstałego na gruncie kodeksu cywilnego niemieckiego, ale bez wpisu do księgi wieczystej - z dniem 1 stycznia 1947 r. dla skuteczności przeniesienia własności nie jest wymagany wpis w księdze wieczystej. Tytułem prawnym do przeniesienia własności nieruchomości z dniem 1 stycznia 1947 r. są również obie umowy zawarte pod rządem kodeksu cywilnego niemieckiego, gdyż z tą datą nabywca staje się właścicielem nieruchomości. Większa część uzasadnienia poświęcona została rozważaniom, iż art.2 ust.1 dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy jest aktem prawnym jednodniowym, który został skonsumowany w sposób jednorazowy dnia 13 września 1944 r., tj. w dniu ogłoszenia przepisu tj. w dniu, w którym dekret PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej został ogłoszony, art. 2 ust. 1 lit e tego dekretu utracił obowiązującą moc prawną oraz jurysdykcji Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego i zakresowi obowiązywania wydawanych przez PKWN aktów prawnych. Swoje stanowisko skarżący podtrzymał w kolejnych pismach procesowych kierowanych do Sądu. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1289 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Oznacza to, że decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarżącego. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w trybie określonym w art. 156 i nast. k.p.a. Rolą organu nadzoru było zatem ustalenie, czy dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r., wydany na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez Starostwo Powiatowe w O. dotyczący nadania J. S. nieruchomości rolnej o pow. 49,99 ha, położonej w N., gm. R., pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]) w zamian za bliżej nieustaloną nieruchomość w O. (O.) określoną jako "przekazaną pod poligon osadę w O." wydany został przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Podstawę materialnoprawną wspomnianego dokumentu nadania ziemi stanowił art. z art. 17 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] marca 1947 r, wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich mogli otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek. A zatem warunkiem otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego przez podmiot wywłaszczony był ustalenie, iż był on właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się zatem do ustalenia czy w dacie wydawania dokumentu nadania J. S. nieruchomości rolnej o pow. 49,99 ha, położonej w N., gm. R., pow. [...], woj. [...] (obecnie [...]) spełnione zostały przesłanki określone w art. 17 ust. dekretu tj. czy J. S. była właścicielką lub współwłaścicielką nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. W ocenie Sądu prowadzący postępowanie nadzorcze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo uznał, iż dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...] marca 1947 r. został wydany z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa, bowiem nie spełniona została przesłanka określona w art. 17 ust. 1 dekretu warunkująca nadanie gospodarstwa rolnego. Jak wynika bowiem z akt sprawy J. S. nie była właścicielką wywłaszczonego majątku w O. (O.), za który otrzymała gospodarstwo rolne w N. Minister wskazał, iż z zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w O. z dnia [...] czerwca 2003 r. wynika, iż właścicielem nieruchomości "O.", dla której była prowadzona księga gruntowa [...] t. [...] karta [...] był T. S., mąż J. S. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Powiatowego Urzędu Ziemskiego przy Starostwie Powiatowym w O. z dnia [...] lutego 1947 r., nr [...], że na podstawie art. 2 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1945 r., nr 3, poz. 13) dnia 20 lutego 1945 r. został przejęty na własność Skarbu Państwa majątek O. wraz z folwarkiem M. o obszarze 775,43 ha, którego właścicielem był T. S., mąż J. S., a nie J. S. Natomiast w księdze wieczystej W. oraz O. tom [...] karta [...] jako właściciel, aż do przejęcia w trybie przepisów o reformie rolnej, wpisany był jako właściciel S. Z. W ww. księgach wieczystych wpisano jedynie ostrzeżenie celem zabezpieczenia prawa na przewłaszczenie na rzecz J. S. Jak zwrócił uwagę Minister w okresie międzywojennym na terenie byłego powiatu [...] w sprawach dotyczących obrotu nieruchomościami obowiązywały następujące akty prawne: niemiecki kodeks cywilny Burgerliches Gesetzbuch z dnia 18 sierpnia 1896r., ustawa o księgach wieczystych z dnia 24 marca 1897r. oraz ustawa wykonawcza do tej ustawy z dnia 26 września 1899 r. wraz z rozporządzeniami wykonawczymi z dnia 13 listopada 1899 r. i z dnia 20 listopada 1899 r. Na gruncie przepisów niemieckiego kodeksu cywilnego BGB do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były zaś trzy czynności: 1) zawarcie umowy obligatoryjnej - zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości (roszczenie o zawarcie takiej umowy mogło być zgodnie z § 883 k.c.n. zabezpieczone przez wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie), 2) zawarcie umowy rzeczowej (tzw. "powzdanie") - przenoszącej własność, która to umowa powinna być stwierdzona dokumentem sądowym lub notarialnym albo oświadczeniem stron o "powzdaniu", złożonym w wydziale hipotecznym sądu (§ 873 i 925 k.c.n), 3) wpisanie zmiany do księgi wieczystej. Zgodzić należy się z oceną dokonaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż dopiero z chwilą dokonania wszystkich tych czynności następował skutek w postaci przejścia prawa własności na kupującego. W przedmiotowej sprawie została zawarta umowa obligatoryjna i dnia [...] stycznia 1932 r. przed notariuszem J. B. właściciel S. Z. i Z. G. wnieśli o wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej celem zabezpieczenia roszczenia o przewłaszczenie parcel [...] na rzecz kupującej J. S. oraz ujawnienie J. S. jako właściciela w księdze wieczystej C. [...], wyk. Hip. [...]. Jednakże zmiana właściciela nie została ujawniona przez sąd w księdze wieczystej. W odniesieniu do nieruchomości oznaczonych w księdze wieczystej jako W. oraz O. tom [...] karta [...] majątku nie nastąpiło zatem przeniesienie prawa własności na J. S. Również na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej przyznał, iż nie dysponuje dowodem zawarcia umowy rzeczowej. A zatem skoro J. S. nie była właścicielką nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, nie zachodziły podstawy do nadania jej zamiennego gospodarstwa rolnego, a tym samym do stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi z dnia [...] marca 1947r.. Jednocześnie w ocenie Sądu bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają rozważania strony skarżącej dotyczące jurysdykcji PKWN i zakresu obowiązywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.