IV SA/Wa 1957/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2008 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa postanawia: 1. przyznać J. K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie 692 (sześciuset dziewięćdziesięciu dwóch) złotych, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. J. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (rubryka nr 6 formularza wniosku). Źródłem utrzymania małżonków są świadczenia emerytalne: J. K. w miesięcznej wysokości 1.470,07 zł netto oraz J. K. w miesięcznej wysokości 1.278,67 zł netto (kopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. i z dnia [...] marca 2008 r. oraz rubryka nr 10 formularza wniosku). Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 51,4 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,28 ha (współwłasność w -). Poza tym nie posiadają innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, oszczędności papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych (rubryka nr 7 formularza wniosku). Nie mają założonych rachunków bankowych. Na miesięczne wydatki związane z utrzymaniem dwuosobowego gospodarstwa domowego składają się: czynsz za mieszkanie w wysokości 301,94 zł, opłaty za energię elektryczną w wysokości 74,75 zł, opłaty za wodę w wysokości 35,00 zł oraz za telefon w wysokości 40,44 zł (pismo z dnia 2 marca 2009 r.). Jak wskazał J. K. w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, nie jest "obeznany z prawem", a sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na wstępie należy wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r. nr 1, poz. 8). Należy też podkreślić, że jak wynika z treści powołanego art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Z treści wniosku z dnia 19 stycznia 2009 r. uzupełnionego dokumentami źródłowymi wynika, że łączny miesięczny dochód osiągany w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącego i jego żony wynosi 2748,74 zł netto, co daje kwotę 1374,37 zł na jedną osobę. Z kolei zgodnie z oświadczeniem J. K. zawartym w piśmie z dnia 2 marca 2009 r., miesięczne koszty koniecznego utrzymania w gospodarstwie domowym, na które składają się czynsz za mieszkanie oraz opłaty za energię elektryczną, wodę i telefon, wynoszą 452,13 zł. Porównanie tej kwoty z kwotą uzyskiwanego przez małżonków dochodu wskazuje, że do dyspozycji Państwa K. pozostaje miesięcznie kwota około 2.296,61 zł. Uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie należy stwierdzić, że zestawienie wysokości stałego dochodu uzyskiwanego przez małżonków z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania, nie pozwala przyjąć że J. K. znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, umożliwiającej zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Wobec powyższego, mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym należy stwierdzić, że opisana powyżej sytuacja majątkowa S. P. nie uzasadnia uwzględnienia przedmiotowego wniosku w całości. Nie można bowiem stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wykazana przez stronę sytuacja materialna nie daje podstaw do twierdzenia, że spełnia ona przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Odnosząc się do powołanego w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku braku znajomości przepisów prawa; "braku obeznania z prawem" trzeba wyjaśnić, że nie jest to okoliczność decydująca o przyznaniu prawa pomocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określone zostały w powołanym wyżej art. 246 § 1 ppsa, a ich spełnienie oceniane jest na podstawie stanu majątkowego, możliwości płatniczych i stanu rodzinnego osoby składającej wniosek w tym zakresie. Treść art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wskazuje, że to na stornie spoczywa ciężar dowodzenia przesłanek pozytywnego załatwienia wniosku, określonych w tym przepisie. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Wobec ustalenia, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymaga, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wysokość wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 692 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jak wskazano analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, po poczynieniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie kwota około 2.296,61 zł, co daje 1.148,31 zł na jedną osobę. Uwzględniając przy tym aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych oraz fakt, że wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi należnego w przedmiotowej sprawie nastąpiłoby z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów wpisu sądowego od skargi zostały zatem spełnione. Oceniając możliwość poniesienia przez skarżącego pozostałych kosztów sądowych należy wskazać, że wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, stosownie do treści § 3 powołanego rozporządzenia wyniesie 346 zł, natomiast wysokość ewentualnych wpisów od zażaleń, czy też opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienie wyroku jednorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia oraz § 2 rozporządzenia rady ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Podkreślić też trzeba, że ewentualne poniesienie wskazanych opłat, nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Należy zatem uznać, że zwolniony od wpisu sądowego skarżący jest w stanie uiścić ewentualne pozostałe opłaty sądowe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu. Należy też nadmienić, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez profesjonalnego pełnomocnika.