IV SA/Wa 1962/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] października 2008r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a, po rozpatrzeniu wniosku M. R. i R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008r. znak: [...] umarzającą postępowanie z wniosku Z. S., M. R. i R. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą N. położonego w W. k. K. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ wskazał, iż kwestionowanym w postępowaniu nieważnościowym orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 1949r. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, przejął na własność państwa przedsiębiorstwo pod firmą N. położone w W. k. K. (Monitor Polski nr [...] z dnia [...] grudnia 1949r., poz. [...]). Przejęcie powyższego przedsiębiorstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 i 7, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62). W dniu [...] maja 1950r. sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy przejętego na własność Państwa ww. orzeczeniem przedsiębiorstwa, który został następnie zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951r. W pkt. 1 tegoż orzeczenia wskazano, iż składniki majątkowe objęte protokołem sporządzonym w dniu [...] maja 1950r. przez Z. w W., wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa N. w W. stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa łącznie z parcelami nr [...] Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 o łącznej pow. 6,3026 ha, w pkt. 2 natomiast zatwierdzono ww. protokół zdawczo-odbiorczy. Wnioskiem z dnia [...] października 1992r. I. S., występując w imieniu własnym oraz córki M. M. wystąpiła do Ministerstwa Przemysłu i Handlu o unieważnienie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1 949r. w części dot. fabryki N. w W., wskazując, iż jest jedyną spadkobierczynią po A. N. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia - w części dot. parceli nr [...], wystąpili także R. S. i M. R.-spadkobiercy .M. i i F. byłych właścicieli parceli nr [...] oraz Z. S. -córka b. właścicieli parceli nr [...] - I. i M. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. odmówił stwierdzenia nieważności protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa N. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku M. R. i Z. S. o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, decyzją z dnia [...] września 2004r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w części dot. parceli nr [...] oraz parcel nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi Z. S., M. R. i R. S. złożonej na ww. decyzję, wyrokiem z dnia 17 lutego 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 825/04 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2005r. w uzasadnieniu wskazując, iż organ prowadzący postępowanie nie rozpoznał wszystkich roszczeń podniesionych przez pełnomocnika M. R. i R. S. W piśmie z dnia [...] lipca 2003r. pełnomocnik spadkobierców M. i F. S. wniósł bowiem o stwierdzenie nieważności zarówno orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa N., jak również orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Sąd wskazał również, iż rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa organ nadzoru powinien przede wszystkim zbadać interes prawny osób występujących z takim żądaniem. Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 W dniu [...] września 2005r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do Z. S. o sprecyzowanie złożonego w sprawie wniosku. W odpowiedzi Z. S. wskazała, iż przedmiotem jej wniosku jest zarówno stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa N., jak również orzeczenia tegoż organu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2005r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N. w W., w części dot. parceli nr [...], gdyż w ocenie organu nadzoru parcele te były ściśle powiązane z działalnością przedsiębiorstwa A. N. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując niniejszą sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] grudnia 2006r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lipca 2007r. sygn. akt IV SA/Wa 641/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2005r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż "Poddanie oceny legalności w pierwszej kolejności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N., bez wcześniejszego zbadania legalności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949r. stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania w związku z przepisami art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego ma akcesoryjny charakter wobec orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Jego wydanie było bowiem uzależnione od uprzedniego wydania orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, a więc i od uprzedniej oceny spełnienia ustawowych warunków przejścia tego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2008r. umorzył postępowanie z wniosku Z. S., M. R. i R. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą N. położonego w W. k. K., wskazując, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia mogą być jedynie następcy prawni A. N. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] marca 2008r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiesił z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa N. położonego w W. k. K. do czasu rozpatrzenia wniosku I. S. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie niniejszej sprawy wystąpili M. R. i R. S. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Minister stwierdził, iż zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony albo z urzędu. Wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego, mającego za zadanie ustalenie czy kontrolowany akt nie jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a może być złożony jedynie przez osobę której przysługuje przymiot strony w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a stroną jest m.in. ten kto żąda dokonania określonej czynności organu ze względu na swój interes prawny. Stroną postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego I Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. wydanego w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą N. położonego w W. k. K. był A. N. i orzeczenie to dotyczyło jego interesu prawnego. Art. 30 § 4 K.p.a wskazuje, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w jej miejsce wstępują następcy prawni. W związku z powyższym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. mogą być jedynie następcy prawni A. N. W przedmiotowej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. złożyli: M. R., R. S. oraz Z. S. Osoby te nie posiadają jednak legitymacji do występowania jako strona niniejszego postępowania, gdyż nie są spadkobiercami b. właściciela przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa. Wobec powyższego zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a umorzono postępowanie z ich wniosku jako bezprzedmiotowe. Skargę na powyższą decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. R., zarzucając jej naruszenie art. 28 K.p.a. - poprzez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, iż interes prawny w rozumieniu tego przepisu odnosi się jedynie do przepisów prawa administracyjnego (materialnego lub procesowego), podczas " gdy -interes prawny przewidziany normą cytowanego przepisu dotyczy interesu prawnego chronionego ogólnie obowiązującym prawem przedmiotowym, a więc zarówno prawem administracyjnym, jak i szeroko rozumianym systemem prawa, a w szczególności prawem cywilnym. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w części dotyczącej parceli nr [...] będącej własnością F. i M. S. W uzasadnieniu skargi strona skarżącą wskazała, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że interes prawny do występowania, jako strona w tym postępowaniu ma jedynie właściciel przedsiębiorstwa lub jego następcy prawni. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z rozumieniem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a. Przede wszystkim wbrew twierdzeniom organu orzekającego, a w myśl literatury odnoszącej się do problematyki interesu prawnego, należy podkreślić ogólny jego charakter. Chodzi tu o interes chroniony ogólnie obowiązującym prawem przedmiotowym, a nie tylko prawem administracyjnym materialnym lub procesowym. Przekładając powyższe wywody na realia niniejszej sprawy, a w szczególności na treść wniosku skarżącej z dnia [...].07.2003r., w którym domaga się ona stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...].11.1949r. jedynie w części dotyczącej nieruchomości gruntowej składającej się z 6 parcel, w tym parceli nr [...], będącej przed przejęciem własnością jej rodziców Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 M. i F. S., zdaniem skarżącej nie budzi wątpliwości, iż posiada ona interes prawny uzasadniający jej udział w niniejszym postępowaniu jako następca prawny małż. M. i F. S. Przysługują jej bowiem prawa rzeczowe do parceli nr [...]. Postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia dotyczy zaś nie tylko samej fabryki A. N., ale także określonych nieruchomości gruntowych, które w chwili wydania decyzji nacjonalizacyjnej z dnia [...].11.1949 r. nie stanowiły jego własności. Nieruchomość małżonków F. i M. S. nie była bowiem własnością właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa i jest to okoliczność bezsporna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.)-Oznacza to, że Sąd z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę także argumentację zawartą w skardze. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja naruszyła przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego powodu koniecznym było jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy skarżącej jako spadkobiercy M. i F. S. byłych właścicieli parceli nr [...], stanowiącej część składową przedsiębiorstwa N. w W. k. K. przejętego orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego nr [...] z dnia [...] listopada Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 1949r. przysługuje przymiot strony w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia. W skardze strona skarżącą podniosła, iż wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej m.in. parceli nr [...]. W uzasadnieniu, skargi wskazała, iż parcela nr [...] przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa była własnością jej rodziców M. i F. S. Posiada ona zatem interes prawny uzasadniający jej udział w niniejszym postępowaniu jako następca prawny małż. M. i F. S. Przysługują jej bowiem prawa rzeczowe do w/w parceli. Postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia dotyczy zaś nie tylko samej fabryki N., ale także określonych nieruchomości gruntowych, które w chwili wydania decyzji nacjonalizacyjnej z dnia [...].11.1949 r. nie stanowiły jego własności. Nieruchomość małżonków F. i M. S. nie była bowiem własnością właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W ocenie Sądu powyższej argumentacji nie sposób odmówić racji. Wskazać należy, iż nieuzasadnione jest stanowisko organu, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą N. położonego w W. k. K. mogą być jedynie następcy prawni A. N., będącego stroną postępowania zwykłego. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji bądź jej spadkobierca (vide wyrok NSA z dnia 11 października 2000 r., sygn. akt IV SA 1495/98, Lex nr 53438, wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 września 2004 r., sygn. akt II S.A. 2160/03, Lex nr 160419), lecz także taką stroną może być inny podmiot. Warunkiem niezbędnym jest jedynie wykazanie, że osoba taka posiada interes prawny w żądaniu wszczęcia postępowania. Pojęcie interesu prawnego, użyte w przepisie art. 28 K.p.a., rozumiane w bezpośrednim znaczeniu tego pojęcia, oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Zdaniem składu orzekającego, w niniejszej sprawie interes prawny, w rozumieniu omawianego przepisu K.p.a., to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. O istnieniu interesu prawnego decydują, w myśl ugruntowanych Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 poglądów orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1390/98). Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 1998 r., sygn. akt II SA 1104/98, NSA przyjął, iż pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. W niniejszej sprawie organ niewłaściwie ocenił, że skarżąca nie ma interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Interes prawny w kwestionowaniu przedmiotowego orzeczenia skarżąca wywodzi bowiem z faktu, iż nieruchomość należąca do jej rodziców została przejęta na własność Państwa, jako wchodząca w skład przedsiębiorstwa przejętego orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. i w dacie wydawania orzeczenia rodzicom skarżącej przysługiwało prawo własności. Ustalenie, iż skarżąca jest następcą prawnym byłego właściciela nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa w ocenie Sądu stanowić winno podstawę do przyznania jej przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Rozpoznając niniejszą sprawę wskazać także należy, iż zarówno organy, jak i Sąd przy jej rozstrzyganiu związane były wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2007r. Sygn. akt IV SA/Wa 641/07 w którym Sąd stwierdził, między innymi, iż " potwierdzeniem prawnorzeczowych skutków przejęcia wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa na własność Państwa było orzeczenie o przyjęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, a nie orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa...Jeżeli zatem w rozpatrywanej sprawie skutki prawne nacjonalizacji wobec nieruchomości poprzedników prawnych skarżących potwierdzone zostały orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą N., którego integralną częścią jest protokół zdawczo-odbiorczy, obejmujący te nieruchomości, zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysły Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. to ocena legalności przejęcia tych nieruchomości na własność Państwa w ramach nacjonalizacji, a więc i ocena legalności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951r. jest możliwa tylko po uprzednim dokonaniu oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1949r." Sygn. akt IV SA/Wa 1962/08 Tym samym w ocenie Sądu, kwestia posiadania interesu prawnego do kwestionowania orzeczenia z dnia [...] listopada 1949r, przez następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości przejętych w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa pod firmą N., została już przesądzona powyższym wyrokiem. Na marginesie należy także podnieść, że zaskarżona decyzja jest wadliwa również procesowe Stosownie bowiem do art. 157 § 3 k.p.a. w sytuacji, gdy organ dochodzi do wniosku, że z żądaniem występuje podmiot nie mający interesu prawnego winien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, nie zaś decyzję o jego umorzeniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.