IV SA/Wa 1981/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska – Baran, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej M. Z. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2008 r. Minister Gospodarki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J. W. oraz B. O. (w miejsce której w ramach sukcesji spadkowej wstąpili M. Z., K. O. i J. O.) utrzymał w mocy decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r., którą nie stwierdzono nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Zakłady Ceramiczne "[...]" – Ś. W uzasadnieniu powyższego organ podniósł, iż Minister Przemysłu i Handlu prawidłowo ustalił, że ww. cegielnia spełniała przesłanki upaństwowienia wymienione w art. 3 ust. 1 lit b ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.- dalej zwaną ustawą nacjonalizacyjną). W związku z powyższym uznano, iż ww. orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. nie zostało dotknięte wadliwością wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny. Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] czerwca 1996 r. stronom przysługiwała skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą należało złożyć w terminie 30 dni od daty jej doręczenia. Stosownie do powyższego pouczenia B. O. wniosła w dniu 15 lipca 1996 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę żądając jej uchylenia. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1998 r., (sygn. akt IV SA 1289/96) Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił przedmiotową skargę, w uzasadnieniu stwierdzając, że skarga ta została wniesiona bezpośrednio do Sądu bez wyczerpania trybu określonego w art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - dalej zwaną ustawą o NSA). W dniu 28 lutego 2006 r. B. O. i J. W. (poprzednicy prawni Skarżącej) złożyli do Ministra Gospodarki w trybie art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 112 K.p.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. W uzasadnieniu Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 powyższego wskazali, że dopiero po zasięgnięciu w ostatnich dniach opinii prawnika powzięli wiadomość o błędnym pouczeniu ich w decyzji o przysługującym im prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Minister Gospodarki przywrócił B. O. i J. W. termin do wniesienia, na podstawie art. 127 § 3 K.p.a., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. W uzasadnieniu powyższego wskazano, że decyzja z dnia [...] czerwca 1996 r. zawierała błędne pouczenie o możliwościach zastosowania środków jej zaskarżenia, bowiem zgodnie z obowiązującymi zarówno wówczas, jak i obecnie, przepisami strony winny być pouczone, że stosownie do art. 127 § 3 K.p.a., od decyzji wydanej przez Ministra w I. instancji przysługuje im wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ podniósł ponadto, iż wnioskujący pismami z dnia 14 czerwca 2006 r. poinformowali go, że dopiero w dniu 24 lutego 2006 r. dowiedzieli się o możliwości wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. W tym bowiem dniu J. W. zasięgnął porady prawnej u radcy prawnego i tego samego dnia o powyższym poinformował B. O. Na dowód dochowania terminu do złożenia stosownego wniosku, dołączono dowód wpłaty - tj. pokwitowanie za ww. poradę prawną. Wobec powyższego organ uznał, iż wnioskujący spełnili przewidziane w art. 58 § 1 i 2 K.p.a. przesłanki przywrócenia terminu tj. złożyli wniosek o jego przywrócenie oraz dopełnili czynności, dla których był ustanowiony przywracalny termin (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 28 lutego 2006r.) a także zachowali wynikający z ww. przepisu 7 - dniowy termin. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Gospodarki nie znajdując podstaw do zmiany decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r., ostateczną decyzją wydaną w dniu [...] października 2008 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] czerwca 1996 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki wniosła reprezentowana przez pełnomocnika M. Z. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła: a), naruszenie prawa materialnego, poprzez: - błędną interpretację art. 3 ust. 1 lit b ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 lit. A pkt 15 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r., Nr 2, poz. 7); - błędną interpretację § 61 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) oraz b). prawa procesowego, poprzez niezastosowanie przepisu art. 7, 77 § 1, 81, 107 § 3 oraz 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W związku z powyższym, strona skarżąca wniosła o uwzględnienie wniesionej skargi poprzez uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) zaskarżonych decyzji, tj. ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. i ostatecznej decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że doszło przy jej wydawaniu do rażącego naruszenia prawa, choć z przyczyn innych niż wskazane przez stronę skarżącą. Zaskarżona decyzja z dnia [...] października 2008 r. została wydana w wyniku przywrócenia stronie, przez Ministra Gospodarki, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. Postanowienie to jest jednak w ocenie Sądu dotknięte wadą nieważności. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie ww. decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. zawierała błędne pouczenie o trybie wniesienia odwołania, nie zawierała bowiem wskazania, iż skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego można wnieść jedynie po wcześniejszym wyczerpaniu trybu wynikającego z art. 127 §. 3 K.p.a.- tj. wcześniejszym złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ (pogląd ten stał się dominujący w doktrynie i judykaturze w połowie lat 90-tych ubiegłego wieku). Okoliczność ta w zasadzie mogłaby stanowić przesłankę do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednak należy wskazać, iż stosownie do art. 58 § 1 K.p.a. przywrócenie terminu może nastąpić jedynie po uprawdopodobnieniu przez skarżącego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wskazać w tym miejscu należy, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić jedynie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast, w rozpatrywanej sprawie, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy został złożony przez poprzedników strony skarżącej dopiero w dniu 28 lutego 2006 r., czyli po 10 latach od wydania przedmiotowej decyzji. W wymienionym wyżej wniosku strony podniosły, co prawda, że o możliwości złożenia stosownego środka odwoławczego od decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1996 r. dowiedziały się dopiero w dniu 24 lutego 2006 r., kiedy to J. W. zasięgnął porady prawnej u radcy prawnego (i tego samego dnia o powyższym poinformował B. O.), jednak zwrócenie się przez strony o pomoc prawną dopiero po 10 latach od wydania przez organ decyzji w żadnym razie nie może być uznane za działanie niezawinione, w kontekście potrzeby dochowania należytej staranności. Nie można uznać, że bierność strony skarżącej trwająca prawie dekadę spowodowana była niedającą się usunąć przeszkodą. Należy przy tym mieć na uwadze, iż B. O. złożyła w dniu 15 lipca 1996r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na ww. decyzję Ministra Przemysłu i Handlu. Postanowieniem o sygn. akt IV SA 1289/96 Naczelny Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 Sąd Administracyjny odrzucił ww. skargę uznając, iż została ona wniesiona z naruszeniem trybu przewidzianego w art. 34 ustawy o NSA. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w sytuacji, gdy ustawa nie przewiduje środków odwoławczych (a taka właśnie sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie), wniesienie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dopuszczalne jedynie w przypadku wcześniejszego doręczenia właściwemu organowi wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Sąd wskazał ponadto, iż zasadności wydanego orzeczenia nie zmienia również fakt błędnego pouczenia dokonanego przez organ, albowiem art. 112 K.p.a. chroniący interes strony przed skutkami wadliwego pouczenia nie ma zastosowania do postępowania sądowo- administracyjnego. Po otrzymaniu odpisu wydanego w dniu 17 kwietnia 1998 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia, w którym wskazano przecież na popełniony przez organ błąd, co do pouczenia w wydanej przez organ decyzji, strona skarżąca (jej poprzednicy prawni) już wtedy powinna zwrócić się o pomoc prawną o ile niezbyt jasne było dla niej, jakie czynności powinna podjąć a była zainteresowana ochrona swoich praw. Także mając na uwadze te okoliczność należy uznać, że podjęcie przez stronę stosownych działań prawnych po tak długim okresie bierności, nie może stanowić skutecznej przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Regulacja art. 112 K.p.a. nie wyłącza bowiem bezwzględnie skutków uchybienia terminu przez stronę pomimo jej błędnego poinformowania, nie może on bowiem obejmować sytuacji, gdy uchybienie terminu wynika z oczywistego zaniedbania strony. Przywrócenie terminu do wniesienia środków odwoławczych (taką rolę pełni wniosek o powtórne rozpoznanie sprawy) prowadzące do pozbawienia przymiotu ostateczności orzeczenia administracyjnego, w sytuacji gdy oczywiście brak było ku temu przesłanek stanowi rażące naruszenie zarówno art. 58 § 1 K.p.a. jak i zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 K.p.a.) przez co godzi równocześnie w zasadę pewności prawa, stanowiącą jedną z podstaw praworządnego państwa (art. 2 Konstytucji R.P.). Z uwagi na wyrażany w doktrynie pogląd, o możliwości zaskarżenia postanowienia wydanego na zasadzie art. 59 § 2 K.p.a. do Sądu administracyjnego (patrz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania Administracyjnego - Komentarz" Zakamycze 2005 str. 405 ak. 3), dopuszczalne jest stwierdzenie jego nieważności przez Sąd. Jednocześnie Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 przedmiotowe orzeczenie z dnia [...] czerwca 2006 r., mogło podlegać kontroli Sądu jako wydane w granicach rozpoznawanej sprawy zakończonej wydaniem zaskarżonego orzeczenia. Skoro postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2006 r., którym organ przywrócił stronie termin do wniesienia środków odwoławczych, dotknięte jest wadą nieważności zatem i zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r., jako wydana w następstwie przywrócenia przez organ ww. postanowieniem terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, również jest dotknięta wadą nieważności. Jednoczesne orzeczenie z dnia [...] czerwca 2006 r. dotknięte jest wadą nieważności z uwagi na jego wydanie z rażącym naruszeniem art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), z którego wynika zasada związania organów administracji oceną prawną wyrażoną w prawomocnych orzeczeniach Naczelnego Sadu Administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie, jak już wskazano, oceniając uwarunkowania prawne sprawy Sąd wyraził w uzasadnieniu postanowienia o sygn. akt IV SA 1289/96 pogląd, iż warunkiem zaskarżenia decyzji z dnia [...] czerwca 1996 r. jest złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w myśl art. 34 ust. 3 ustawy o NSA. Obecnie, odpowiednikiem tego trybu są regulacje zawarte w art. 52 ust. 3 i 4 P.p.s.a. W ocenie ówcześnie orzekającego Sądu decyzja z dnia [...] czerwca 1996 r. miała charakter orzeczenia ostatecznego, co do którego ustawa nie przewidywała trybu odwoławczego. Nie ma znaczenia w sprawie, iż jak wskazano wcześniej, w doktrynie i judykaturze ostatecznie ugruntowany został inny pogląd, bowiem w przedmiotowej sprawie zarówno organ administracji jak i Sąd orzekający obecnie związani są ocena zawartą w prawomocnym orzeczeniu o sygn. akt IV SA 1289/96. W razie wezwania do usunięcia naruszania prawa brak jest podstaw do orzekania w przedmiocie wniosku w drodze wydania decyzji administracyjnej (sprawa bowiem została już zakończona decyzją ostateczną a jej zmiana jest możliwa wyłącznie w granicach wskazanych w 145 -163 K.p.a.). Z uwagi na związanie oceną prawna zawartą w orzeczeniu Sądu (sygn. akt IV SA 1289/96) niedopuszczalne było przywrócenie terminu do wniesienia środków odwoławczych, których rozpatrzenie następuje w drodze wydania ponownego orzeczenia. Sąd bowiem wyraził pogląd, iż środek taki nie przysługuje. Także w tym świetle, zarówno postanowienie o Sygn. akt IV SA/Wa 1981/08 przywróceni terminu jak i sama zaskarżona decyzja dotknięte są kwalifikowana wadliwością, jako wydane z oczywistym naruszeniem przywołanego wcześniej art. 99 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższych uwarunkowań poza oceną Sadu, jako niemające znaczenia w sprawie, pozostały kwestie podnoszonych w skardze naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit b P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji rozpatrzy wniosek o przywrócenie terminu, mając na uwadze ocenę prawna wyrażoną w niniejszym orzeczeniu.