IV SA/Wa 1989/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński,, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi I.P. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2004r; 2/ nakazuje zwrócić skarżącym I. P. i J. G. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 200 ( dwustu) złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi. I. P. i J. G. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2005r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2004r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] czerwca 1977 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego o pow.12,40 ha położonego w miejscowości M. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ wskazał, iż nie zachodzi określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa przesłanka stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Orzekając w postępowaniu nieważnościowym na wniosek strony skarżącej organ badał, czy spełnione zostały "zasadnicze przesłanki do podjęcia" kwestionowanej decyzji na podstawie art. 2 znowelizowanej w 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.). "Zgodnie z tymi przepisami organ mógł przejąć gospodarstwo gdy: - właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice nie mieszkali w tym gospodarstwie, - a gospodarstwo w całości lub co najmniej w większej części nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, dzierżawcę bądź jakiegokolwiek użytkownika." Organ oceniał, czy fakt opuszczenia gospodarstwa w rozumieniu ww. przepisów miał miejsce. Za udowodnione uznał to, że po śmierci B. G., gospodarstwo uprawiane było do 1975r. przez jego syna K. G., który w dniu 18 października 1975r. wymeldowała się z miejscowości M. do miejscowości K. Fakt wymeldowania potwierdziły informacje z Urzędu Gminy G. Ponadto organ wskazał, iż w aktach sprawy znajduje się decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] czerwca 1976r. Nr [...] zobowiązująca K. G. do zagospodarowania gruntów o pow. 8,57 ha we wsi M. Oparł się również na zeznaniach świadka A. D., która zeznała, iż uczestniczyła przy sporządzaniu protokołu oględzin na gruncie przedmiotowego gospodarstwa i podała, że grunty leżały odłogiem, gospodarstwo było opuszczone, co potwierdził również sołtys wsi. Organ wskazał także że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż od jesieni 1975r. gospodarstwo było dzierżawione przez J. B., który był zameldowany w nim do 11 lutego 1980r. Organ uznał jednak, iż zeznania tej osoby są niespójne i wzajemnie sprzeczne. Ponadto organ wskazał, iż w jego ocenie w decyzji Naczelnika Gminy G. oznaczono prawidłowo strony postępowania, miejsce położenia nieruchomości i jej powierzchnię, zawiera ona także uzasadnienie faktyczne. Nieokreślenie w niej numerów działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nie stanowi zaś zdaniem organu rażącego naruszenia prawa, bowiem to uchybienie nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący podnieśli, iż w ich ocenie organ w toku postępowania subiektywnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nie odniósł się do zeznań skarżącej J.G., która oświadczyła do protokołu, iż gospodarstwo rolne było przez okres 4 lat dzierżawione przez J. B., na podstawie umowy dzierżawy sporządzonej przed Sekretarzem Gminy. W trakcie prowadzonego postępowania nikt nie dokonał również oceny zagospodarowania gruntów w terenie, ani też nie informował strony o wszczętym postępowaniu administracyjnym w tej sprawie, co potwierdził w swoich zeznaniach dzierżawca. Oparto się zaś na zeznaniach A. D./ pracownika Służby Rolnej odpowiedzialnej za nadzór nad gospodarstwem/, która pomimo oświadczenia złożonego do protokołu, iż znane jej było to gospodarstwo nie była w stanie podać ilości i położenia poszczególnych działek gruntów tego gospodarstwa, powierzchni gruntów nie uprawnianych oraz czy nastąpiło zastępcze wykonanie uprawy gruntów. Osoba ta oświadczyła również, iż w trakcie oceny uprawy gruntów nie dokonano wizji zabudowań i nie sprawdzono, czy ktoś w nich zamieszkuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał argumentację i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, iż w dacie wydania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym w niniejszej sprawie decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] czerwca 1977 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego o pow.12,40 ha położonego w miejscowości M. obowiązywała ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161), która przepisem art. 1 nadała nowe brzmienie artykułowi 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowiąc, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Pierwotne brzmienie przepisu art. 15 ust. 1 cyt. dekretu przewidywało przejście gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właściciela z mocy prawa na własność Państwa, orzeczenie administracyjne o stwierdzeniu przejścia gospodarstwa na własność Państwa (art. 15 ust. 2) miało zatem charakter decyzji związanej a nie uznaniowej. Stanowiąca natomiast podstawę materialnoprawną wydania kwestionowanej decyzji ustawa z dnia 15 lipca 1961 r, wymagała wydania decyzji o charakterze uznaniowym, stanowiła bowiem, iż gospodarstwa "mogą być przejęte". Jak to przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. Wyrok NSA z 25 lutego 2002r sygn akt V SA 1766/01, Wyrok NSA z dnia 21 lipca 1989r sygn akt II SA/506/98), uzasadnieniu decyzji uznaniowej stawia się szczególne wymagania, bowiem z jej treści musi wynikać, że decyzja ta nie nosi cech dowolności. Pozbawiając zatem stronę na rzecz Państwa własności gospodarstwa rolnego, organ administracji powinien wykazać nie tylko spełnienie przesłanki, jaką jest opuszczenie tego gospodarstwa, ale również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniały skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest pozbawienie strony jej własności w drodze orzeczenie o przejęciu tego gospodarstwa przez Państwo, np. na fakt, iż utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa (patrz wyrok NSA z dnia 8 września 1998r. sygn. akt IV SA/893/97. Wymóg ten wyraźnie w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wynika ze zmiany regulacji prawnej tj. zastąpienia uprzednio przewidywanej ustawą decyzji związanej (przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa z mocy prawa) decyzją uznaniową. W uzasadnieniu kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji, niezwykle zresztą lakonicznym, mowa jest natomiast tylko o tym, że gospodarstwo kwalifikuje się do opuszczonych ponieważ, nie zamieszkuje w nim właściciel ani jego dzieci, przy tym jest ono nie uprawiane przez właściciela w większej części. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż w ocenie Sądu, organ prowadzący postępowanie zobowiązany był do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które mogły mieć istotny wpływ na jej rozstrzygniecie, czego w ocenie Sądu nie uczynił. Należy bowiem wskazać, iż podstawę przejęcia gospodarstwa stanowił art. art. 2 znowelizowanej w 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami organ mógł przejąć gospodarstwo gdy: - właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice nie mieszkali w tym gospodarstwie, - a gospodarstwo w całości lub co najmniej w większej części nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, dzierżawcę bądź jakiegokolwiek użytkownika. A zatem wykonując dyspozycję powyższych przepisów przejęcie gospodarstwa rolnego mogło nastąpić jedynie w sytuacji gdy łącznie spełnione zostały dwie przesłanki. Po pierwsze gdy ustalono, iż w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel gospodarstwa lub jego małżonek, dzieci lub rodzice, a po drugie, że gospodarstwo to nie było uprawiane w całości lub znacznej części przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. W rozpoznawanej sprawie jak wynika z akt sprawy bezspornym jest fakt, iż po wymeldowaniu się z niniejszego gospodarstwa K. G. (wspólwłaściciela), w dniu 18 października 1975r. gospodarstwo to nie było zamieszkiwane przez w/w osobę. W aktach sprawy znajduje się także decyzja Naczelnika Gminy w G. z [...] czerwca 1976r. na mocy której organ ten zobowiązuje K. G. do zaorania i zasiania 8,57 ha w ciągu 10 dni pod rygorem zastosowania wykonania zastępczego, poprzez wykonanie prac przez PGR na koszt adresata decyzji. Decyzja ta stanowi jeden z dokumentów świadczących zdaniem organu, iż gospodarstwo to faktycznie nie było uprawiane. Niemniej jednak należy wskazać, iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika również, iż gospodarstwo to od jesieni 1975r. było dzierżawione przez J. B., który wskazał, iż zamieszkiwał w tym gospodarstwie (zgodnie pismem Wójta Gminy G. z dnia 21 kwietnia 2005r, osoba ta była zameldowana w miejscowości M. od 19 lutego 1976 r. do 11 lutego 1980r) oraz gospodarował na nim. Okoliczność zamieszkiwania oraz uprawiania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa, przez tę osobę potwierdził również Z. R. (protokół z dnia 10 maja 2005r.). Organ jednak nie dał wiary zeznaniom przedłożonym przez dzierżawcę wskazując, iż są one niespójne. W zaskarżonej decyzji organ, co prawda wskazał na fakt wydzierżawienia gospodarstwa jednak w ocenie Sądu okoliczność ta nie została w należyty sposób wyjaśniona. Należy bowiem wskazać, iż w świetle zeznań A. D., na których przede wszystkim oparł się organ wynika, co prawda że gospodarstwo było opuszczone, grunty wokół siedliska leżały odłogiem niemniej jednak podkreśliła, ona również że w trakcie przeprowadzenia kontroli nie sprawdzono, czy ktoś zamieszkuje zabudowania, oparto się jedynie na oświadczeniu sołtysa, iż wobec wyprowadzenia się z gospodarstwa K. G., jest ono opuszczone. A zatem organ winien był zbadać, czy wobec dzierżawienia gospodarstwa w dacie wydania decyzji o jego przejęciu zachodziła faktycznie przesłanka do jego przejęcia. Ponadto należy wskazać, iż A. D. zeznała również, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa zakwalifikowane zbyły jako grunty klasy VI, uprawiane w ramach trójpolówki, tzn, iż pewna ich część leżała ugorem, obecnie zaś są one zalesione. Jednocześnie osoba ta oświadczyła, iż nie pamięta, czy gospodarstwo było rozdrobnione i z jakiej ilości działek się składało. Z akt sprawy wynika, zaś, że w skład przejętego gospodarstwa wchodziło ok. 17 działek położonych w różnych częściach wsi. Zdaniem Sądu organ winien był zatem wyjaśnić, czy przed wydaniem nadzorowanej decyzji dokonano właściwie kontroli zagospodarowania wszystkich gruntów, czy też co sugerowałyby zeznania A. D., skontrolowano jedynie grunty znajdujące się przy siedlisku. Wyjaśnienie tej okoliczności jest istotne z uwagi na konieczność wykazania, czy rzeczywiście w dacie wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa, gospodarstwo to było faktycznie w znacznej części nieuprawiane. Kolejną kwestią, która nie została w ogóle wyjaśniona przez organ, a zdaniem Sądu może mieć wpływ na wynik sprawy jest podniesiona zarówno przez w/w świadka, a także strony skarżące na rozprawie w dniu 15 lutego 2005r. okoliczność, iż niezwłocznie po przyjęciu gospodarstwa 4/5 wchodzących w jego skład gruntów zostało zalesionych, a pozostała jego część zabudowana. Może to wskazywać, iż pewna część gruntów tego gospodarstwa z racji np. podmokłego terenu, bliskości jeziora, klasy gleby nie mogła być uprawiana. Organ winien był więc zbadać, jaka faktycznie część gruntu wchodząca w skład gospodarstwa poddawana była stale zabiegom agralnym, i czy rzeczywiście była to znaczna jego część. W sytuacji bowiem, kiedy grunty wchodzące w skład gospodarstwa nie nadawały się do uprawy z przyczyn niezależnych od właściciela, w ocenie Sądu nie było podstaw do wydania tak restrykcyjnej decyzji, jaką było przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Państwa. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż sprawa nie została w sposób wymagany przepisami art. 7, art. 75 ust. 1 i art. 77 ust. 1 kpa wyjaśniona, w związku z czym należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo i postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm). O zwrocie skarżącym kwoty nadpłaconego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 225 cytowanej wyżej ustawy.