IV SA/Wa 1991/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium R.P. oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu odwołania B. N. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. orzekającą o odmowie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na osiedlenie się. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. W dniu 21 listopada 2011 B. N. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na polskie pochodzenie. Wojewoda[...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. orzekł o odmowie udzielenia zainteresowanemu wnioskowanego zezwolenia stwierdzając, że cudzoziemiec nie przedstawił dokumentów potwierdzających posiadanie polskiego pochodzenia przez jednego z rodziców, dziadków lub dwoje pradziadków, stosownie do wymogów ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2004 r., Nr 53, poz. 532, ze zm.). Rozpatrując odwołanie wniesione przez B. N. organ drugiej instancji wskazał, że stosownie do postanowień art. 52 ust. 5 Konstytucji RP osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą może osiedlić się na terytorium RP na stałe. O ile zapis ten stanowi, że polskie pochodzenie powinno być stwierdzone na podstawie ustawy, o tyle artykuł ten nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe. Właściwe zastosowanie ma więc art. 8 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej. W wyżej cytowanym art. 42 ust. 5 znalazł się termin: "osiedlić się ...na stałe". Należy przez to rozumieć, że osoba polskiego pochodzenia, pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasady i tryb takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011 r., Nr 264, poz. 1573). Ustawa o cudzoziemcach nie daje szczególnych preferencji przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi polskiego pochodzenia, ale preferencje takie wprowadza Konstytucja, która jest aktem wyższego rzędu i ma pierwszeństwo w stosowaniu. W takich przypadkach ustawa o cudzoziemcach jest jedynie aktem pomocniczym w ustaleniu m.in. organu odpowiedzialnego za rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Jedyną ustawą, która określa, na jakich zasadach ustalana jest polska narodowość jest ustawa o repatriacji. Tak więc organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, który deklaruje polską narodowość, powinien ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji. Zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu niniejszej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniają łącznie następujące warunki: 1. co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2. wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie mowy polskiej, polskich tradycji i zwyczajów. Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2. Na potwierdzenie polskiego pochodzenia B. N. w trakcie postępowania administracyjnego toczącego się przed organem pierwszej instancji dołączył do akt sprawy: 1. duplikat własnego aktu urodzenia wydany w dniu [...] czerwca 2010 r., z adnotacją o rodzicach: ojciec – M. N., syn I., bez adnotacji o narodowości, matka – N. K., córka I., bez adnotacji o narodowości; 2. akt urodzenia ojca wydany w dniu [...] września 1968 r., z adnotacją o rodzicach: ojciec – I. N., syn J., narodowość – [...], matka – J. N., córka W., narodowość - [...]; 3. świadectwo chrztu dziadka, J. N., udzielonego w dniu [...] stycznia 1933 r. bez adnotacji o narodowości rodziców i dziecka; dokument wydany w dniu [...] września 1991 r. na podstawie księgi urodzeń parafii grecko - katolickiej w U. z 1933 r. Pismem z dnia 7 lutego 2012 r. Wojewoda [...] wystąpił do Urzędu Gminy w U. z prośba o udzielenie informacji nt. obywatelstwa oraz stałego zamieszkania na terytorium Polski dziadka strony, J. N. oraz jego pradziadków. Pismem z dnia 29 lutego 2012 r. Urząd Gminy U. poinformował, że w/w osoby nie figurują w rejestrach stałych mieszkańców, byłych mieszkańców, wydanych dowodów osobistych, jak również w aktach stanu cywilnego, w związku z powyższym nie można potwierdzić ich zamieszkiwania na terenie gminy. W odpowiedzi na pisma z dnia 27 marca 2012 r., z którymi wystąpił organ drugiej instancji udzielono następujących odpowiedzi. 1/ Urząd Stanu Cywilnego w U. poinformował, że nie posiada ksiąg z lat 1900 - 1945, a w księgach bieżących i odtwarzanych akt podane nazwisko nie figuruje. 2/ Ksiądz W. G. z parafii w T. poinformował, że J. N. urodzony [...] stycznia 1933 r. w U., posiadał obywatelstwo polskie wyznania grecko - katolickiego, gdyż w 1933 r. U. należał do Polski. 3/ Archiwum Państwowe w Z. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. załatwiło podanie Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców odmownie, gdyż w zespole akt: Starostwo Powiatowe w T. z lat 1934, 1944 - 1950, 1954, akta Gminy U. z lat 1897, 1937 - 1955, akta Gminy M. z lat 1945 - 1954, akta Gminy U. z lat 1912 - 1953 nie znaleziono dokumentów na potwierdzenie faktów, o które wnoszono. Pełnomocnik strony dołączył do akt sprawy oryginał świadectwa chrztu J. N., okazany w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, podkreślając, że zgodnie z art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji dokumentem potwierdzającym polskie pochodzenie jest również metryka chrztu poświadczająca związek z polskością. Podsumowując organ drugiej instancji wskazał, że B. N. nie udokumentował faktu polskiej narodowości, pochodzenia lub obywatelstwa swoich przodków. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy - zdaniem organu - nie jest możliwe stwierdzenie, iż aplikujący posiada polskie pochodzenie, a tym samym brak jest podstaw do udzielenia mu wnioskowanego zezwolenia w oparciu o postanowienia art. 52 ust. 5 Konstytucji RP. Przedstawiona metryka chrztu dziadka stwierdza jedynie jego przynależność do Kościoła grecko - katolickiego. Oświadczenie księdza z parafii w T., iż J. N. był obywatelem polskim, jest oparte na fakcie znajdowania się w roku 1933 parafii na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a nie na zapisie w dokumentach. Ponieważ zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, pełniącą w przedmiotowym postępowaniu funkcję pomocniczą, za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie warunki udokumentowania polskiego pochodzenia przodków i wykazania związków z polskością organ odwoławczy odstąpił od oceny treści protokołu przesłuchania strony z dnia [...] lutego 2012 r., gdyż B. N. nie udokumentował polskiego pochodzenia rodziców, dziadków lub dwojga pradziadków. Jednocześnie organ odwoławczy z urzędu stwierdził, iż wobec zainteresowanego nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie mu zezwolenia na osiedlenie się na podstawie art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011 r., Nr 264, poz. 1573) Skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2012 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. N. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5 ustawy o repatriacji, co skutkowało nie wydaniem skarżącemu zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że na podstawie art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie są m.in. akta stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością. Ustawa nie wskazuje, iż w metryce chrztu powinna być wpisana narodowość polska, lecz metryka taka poświadczać powinna związek z polskością W związku z faktem, że dziadek skarżącego został urodzony i ochrzczony na terytorium RP w U., niewątpliwym jest, iż związek z polskością został w całości potwierdzony. Zdaniem skarżącego powyższy przepis ustawy o repatriacji posługuje się tylko przykładowymi okolicznościami świadczącymi o związku z Polską oraz przykładowymi dokumentami stwierdzającymi polskie pochodzenie. Katalog dowodów potwierdzających polskie pochodzenie nie jest katalogiem zamkniętym. Zdaniem skarżącego wymienione w powyższym przepisie dokumenty poświadczające związek z polskością nie muszą zawierać wpisu informującego o narodowości polskiej. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 7 września 2012 r. skarżący złożył replikę na odpowiedź na skargę organu administracji, podkreślając znaczenie złożonego w niniejszej sprawie świadectwa chrztu J. N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd na wstępie wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 52 ust. 5 Konstytucji RP osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Zatem, przepis ten ustanawia dla osób, których polskie pochodzenie zostało formalnie, tj. zgodnie z ustawą stwierdzone, prawo do podmiotowego osiedlenia się na terytorium Polski. Przy czym z treści tego przepisu wynika wyraźnie konieczność ustawowej regulacji mechanizmu stwierdzania polskiego pochodzenia osób ubiegających się o prawo pobytu w Polsce. Przepis ten nie zawiera żadnej regulacji co do trybu dochodzenia owego konstytucyjnie gwarantowanego prawa i nie ma żadnej ustawy, która całościowo traktowałaby materie wskazane w cytowanym przepisie konstytucyjnym lub w sposób jednoznaczny określała przesłanki, od których uzależnione jest stwierdzenie polskiego pochodzenia. Pomimo zasygnalizowania przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 27 maja 2003 r., (sygn. akt S 2/03, OTK-A 2003/5/46, Lex Nr 79786), konieczności wprowadzenia jasnego trybu pozwalającego uwzględniać pochodzenie polskie w procesie wydawania zezwoleń na pobyt w Rzeczypospolitej Polskiej, sprawa dotychczas nie została uregulowana. Taki stan prawny powoduje, że nie ma jednoznacznej ustawowej regulacji trybu stwierdzania pochodzenia osób, do których stosuje się art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, jak i trybu postępowania w takich sprawach, w tym przepisów określających właściwość organów administracyjnych. Z tych powodów stosowanie art. 52 ust. 5 Konstytucji RP i wydawanie na jego podstawie zezwoleń na osiedlenie się jest problematyczne. Delegacja zawarta w art. 52 ust. 5 Konstytucji RP nie została do dnia dzisiejszego przez ustawodawcę zrealizowana, a to nastręcza trudności związane ze stosowaniem tego przepisu, czego najlepszym przykładem jest rozpoznawana sprawa. W tej sytuacji Sąd uznał, iż organy obu instancji orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że art. 52 ust. 5 Konstytucji RP należy zastosować bezpośrednio i w jego stosowaniu posiłkować się trybem wydawania zezwoleń na osiedlenie się przewidzianym w ustawie o cudzoziemcach oraz ustawą z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.). W oparciu o ustawę o repatriacji organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że za osobę polskiego pochodzenia, do której stosuje się art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, może być uznana jedynie osoba deklarująca narodowość polską i spełniająca łącznie warunki wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, tj.: co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej oraz wykazała swój związek z polskością. Organy przyjęły też, jak wynika z uzasadnień obydwu decyzji, że tylko dokumenty, które wyraźnie wskazują na narodowość polską, potwierdzają polskie pochodzenie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji - za osobę polskiego pochodzenia, (...), uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej (pkt 1), wykaże ona swój związek z polskością w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów (pkt 2). Z treści powyższego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące uznanie za osobę polskiego pochodzenia: zadeklarowanie narodowości polskiej, posiadanie wskazanego przodka narodowości polskiej oraz wykazanie związku z polskością. Przy czym wymienione przesłanki muszą zostać wypełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość uznania przez organ osoby wnioskującej za osobę polskiego pochodzenia. Są to przesłanki prawa materialnego, które należy wykazać prowadząc postępowanie dowodowe w sposób określony zarówno w art. 6 ustawy o repatriacji, jak i według zasad ustanowionych w art. 71 ustawy o cudzoziemcach. Artykuł 6 ustawy o repatriacji określa dowody, dokumenty, które mogą stanowić o spełnieniu przesłanek prawa materialnego. Natomiast ustawa o cudzoziemcach określa na kim spoczywa ciężar przeprowadzenia określonego dowodu. Zgodnie z art. 71 ust. 1 zezwolenia na osiedlenie się udziela się na wniosek cudzoziemca. Wniosek powinien być uzasadniony, a do niego powinny być dołączone dokumenty niezbędne do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia - art. 71 ust. 5 ustawy o cudzoziemcach. Prowadząc postępowanie organy administracji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, niezależnie od złożonego przez B. N. świadectwa chrztu dziadka J. N., zwracały się o udzielenie informacji na temat obywatelstwa oraz stałego zamieszkiwania na terytorium Polski J. N. Urząd Gminy w U., Urząd Stanu Cywilnego w U., Archiwum Państwowe w Z. nie odnalazły dokumentów potwierdzających powyższe fakty. Postępowanie przeprowadzone przed organami obu instancji nie naruszało art. 7 i 77 § 1 kpa, które obligują organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z przedstawionego przez skarżącego świadectwa chrztu dziadka, udzielonego w dniu [...] stycznia 1933 r. nie wynika narodowość J. N. W związku z powyższym nie spełniony został warunek z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Uzupełniająca informacja udzielona przez księdza W. G. z parafii w T. zawiera jedynie domniemanie obywatelstwa polskiego J. N., związane z faktem, że U. leżał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie może być podstawą do spełnienia warunku z powyższego przepisu. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców pismem z dnia 27 marca 2012 r., do którego dołączył kopię świadectwa chrztu J. N., zwrócił się do parafii rzymsko - katolickiej w T. o informację czy w dokumentach, na podstawie których zostało wystawione powyższe świadectwo znajduje się wzmianka na temat obywatelstwa lub narodowości J. N. lub jego rodziców. W odpowiedzi z dnia 8 kwietnia 2012 r. ksiądz W. G. nie wskazał aby istniały inne dokumenty w sprawie J. N. i dokonał nieuprawnionej nadinterpretacji dotyczącej obywatelstwa J. N. Podsumowując wskazać należy ponadto, że nie zasadny jest wskazany w skardze zarzut wadliwego zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego przez organy. Ma rację skarżący podkreślając, że katalog dowodów potwierdzających polskie pochodzenie nie jest katalogiem zamkniętym. Zarzut ten można by uznać za zasadny w sytuacji gdyby skarżący wskazał inny dowód (dokument) potwierdzający polskie pochodzenie, którego oceny nie dokonałby organ. Tymczasem wskazane przez skarżącego świadectwo chrztu dziadka J. N. mieści się w katalogu wymienionym w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji i podlegało ocenie organu. Zaskarżona decyzja odpowiada warunkom określonym w art. 107 kpa. Zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne oraz ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zostało prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym, co ma szczególne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa. Analiza akt postępowania administracyjnego i wydanej w tej sprawie decyzji wskazuje, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego. Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.