IV SA/Wa 1991/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. I. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi B. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia odmówić wstrzymania wykonania decyzji. B. I. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy. Skarżący zwarł w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Uzasadniając go, podniósł, że chociaż na mocy obowiązujących obecnie przepisów w decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy nie orzeka się o wydaleniu cudzoziemca, to jednak – zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach – ma on obowiązek wyjechać z Polski w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu ostatecznej decyzji w sprawie. Jeżeli nie zastosuje się do tego obowiązku, to Straż Graniczna będzie mogła wszcząć i prowadzić przeciwko niemu postępowanie o zobowiązanie do powrotu, będące co do zasady postępowaniem deportacyjnym. Zdaniem skarżącego, będzie to stanowić naruszenie przysługującego mu prawa do sądu. Ponadto, zdaniem B. I., za wstrzymaniem wykonania decyzji w zakresie powrotu do kraju pochodzenia, przemawiają okoliczności dotyczące stanu zdrowia jego córki, która przeszła poważny zabieg chirurgiczny, przez okres 14 dni ma być hospitalizowana i zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego, przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu hospitalizacji będzie wymagać specjalistycznych badań, które powinny zostać wykonane w poradni na terytorium Polski. Co więcej, jak podał skarżący, ze względu na stan zdrowia, przebycie operacji oraz konieczność dalszego, specjalistycznego leczenia, jego córka nie może odbywać dalekich podróży poza miejsce, w którym obecnie przebywa. B. I. powołał się ponadto na fragment uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II OZ 1330/05. Podniósł także, że jego wyjazd z Polski przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawia go nie tylko możliwości osobistego uczestnictwa w postępowaniu, ale także sprawia, że w razie ewentualnego uwzględnienia skargi, udzielona mu ochrona sądowa, może okazać się iluzoryczna. Rada do Spraw Uchodźców w odpowiedzi na skargę wywiodła, że w sprawie nie ma przesłanek do wstrzymania wykonania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Natomiast w myśl art. 61 § 3 tej ustawy, po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ podniesione przez skarżącego okoliczności, które uzasadniać mają zastosowanie ochrony tymczasowej, nie są skutkami zaskarżonej decyzji. Głównym argumentem, mającym - zdaniem B. I. – przemawiać za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji, jest obowiązek opuszczenia Polski przez niego i jego rodzinę. Skarżący powołuje się przy tym na dwojakiego rodzaju zagrożenie. Jako pierwszoplanowe powołuje okoliczności wykluczające podróż jego córki, będące konsekwencją przebytej przez nią operacji. Poza tym wskazuje, że możliwość wszczęcia postępowania w sprawie zobowiązania go do powrotu, będzie stanowić naruszenie przysługującego mu prawa do sądu, a udzielona mu ochrona sądowa – w razie uwzględnienia skargi – może okazać się iluzoryczna, jeżeli przed rozpoznaniem sprawy opuści terytorium Polski. Odnosząc się do tej argumentacji, należy wskazać, że jakkolwiek słusznie wywodzi skarżący, że stosownie do treści art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.), jest on zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od doręczenia mu ostatecznej decyzji w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, to skutek ten nie może być utożsamiany ze skutkami prawnymi decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Decyzja o odmowie nadania statutu uchodźcy nie stanowi podstawy do wydalenia skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawę taką stanowi dopiero, wydana w odrębnym postępowaniu, decyzja o zobowiązaniu do powrotu (art. 329 ustawy o cudzoziemcach). Decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy stanowi zatem jedynie materialnoprawną podstawę wydania innej (kolejnej) decyzji – decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Uzależnienie wydania jednej decyzji od niewykonania obowiązku określonego w innej decyzji nie ma wpływu na określenie, jakie skutki prawne są tym decyzjom przypisane. Skutkiem wykonania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy jest obowiązek opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wskazanym terminie. Z kolei skutkiem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu będzie wymuszenie przez aparat państwowy, przy użyciu przewidzianych prawem środków, aby adresat tej decyzji opuścił Polskę. Dopiero zatem z tej decyzji mogą wynikać skutki związane z pobytem cudzoziemca (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 587/15. Niepublikowane). Należy przy tym podkreślić, że również decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie podlega wykonaniu, jeżeli cudzoziemiec zaskarży ją do sądu administracyjnego i zwróci się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 331 ustawy o cudzoziemcach, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie wniosku o wstrzymanie. Ustawowy obowiązek, wynikający z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, nie powoduje więc ani znacznej szkody, ani trudnych do odwrócenia skutków w sytuacji skarżącego. Nie będąc zobowiązanym do powrotu do kraju pochodzenia, może on skutecznie realizować swoje prawo do sądu, w tym podejmować działania procesowe, które zapewniają mu skuteczny udział w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Rady do Spraw Uchodźców. Jako że zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja obejmują również żonę skarżącego i jego małoletnią córkę, powyższe stanowisko aktualizuje się również wobec zawartej w przedmiotowym wniosku argumentacji dotyczącej stanu zdrowia małoletniej, który wykluczać ma jej podróż do kraju pochodzenia. Poza argumentacją dotyczącą powrotu do kraju pochodzenia B. I. wskazał, że zaskarżona decyzja wiąże się z utratą prawa do legalnego wykonywania pracy w Polsce oraz prawa do świadczeń socjalnych, co również "w pewnym zakresie" ogranicza prawa do sądu. Odnosząc się do powyższego twierdzenia, w pierwszej kolejności należy wskazać, że z konstrukcji art. 61 § 3 ppsa wynika, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w tym przepisie (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 41/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie uprawdopodobnił w jakikolwiek sposób, po pierwsze, że wskazane przez niego okoliczności, związane z brakiem możliwości legalnego zatrudnienia oraz utratą prawa do świadczeń socjalnych, są skutkiem decyzji o odmowie nadania mu statutu uchodźcy, a po drugie, w jaki sposób mogą ograniczyć jego prawo do sądu. Stwierdzenie to nie znajduje zaś oparcia w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 87 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.) z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy lub będący małżonkiem, w imieniu którego został złożony wniosek o nadanie statusu uchodźcy, pod warunkiem posiadania zaświadczenia wydanego na podstawie art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wedle natomiast art. 36 ust. 1 wskazanej ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 ze zm.), jeżeli po upływie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie została wydana decyzja w pierwszej instancji i przyczyna niewydania decyzji w tym terminie nie leży po stronie wnioskodawcy, Szef Urzędu, na wniosek wnioskodawcy, wydaje zaświadczenie, które wraz z tymczasowym zaświadczeniem tożsamości cudzoziemca stanowi podstawę dla wnioskodawcy i małżonka, w imieniu którego wnioskodawca występuje, do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach i w trybie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jak stanowi art. 36 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1, jest ważne do dnia, w którym decyzja w sprawie o nadanie statusu uchodźcy stanie się ostateczna. Z kolei zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnia się w okresie: (pkt1) postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, począwszy od dnia zgłoszenia się cudzoziemca w ośrodku, z tym że w sytuacjach szczególnych, związanych z zagrożeniem życia lub zdrowia cudzoziemca, opieka medyczna przysługuje od dnia złożenia przez cudzoziemca wniosku o nadanie statusu uchodźcy; (pkt 2) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w sprawie nadania statusu uchodźcy albo przez okres 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone. Stosownie natomiast do treści art. 74 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomocy socjalnej i opieki medycznej nie udziela się po upływie: (pkt 1) 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone; (pkt 2) terminu wykonania obowiązku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wydaniu decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej; (pkt 3) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w pozostałych przypadkach. Powołane wyżej regulacje wskazują, że zarówno utrata ważności zaświadczenia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców uprawniającego do wykonywania pracy, jak i utrata prawa do pomocy socjalnej, nie wiążą się z wykonaniem decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy, które – jak wyżej wywiedziono – polega na zastosowaniu się do obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w stosownym terminie. Konsekwencje określone w powołanych przepisach następują z mocy prawa po upływie określonego terminu od doręczenia cudzoziemcowi ostatecznej decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 535/15 (Niepublikowane) wykluczył pozbawienie cudzoziemca pomocy socjalnej, jako podstawę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy. Mając powyższe na uwadze, należało odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Rady do Spraw Uchodźców oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.