IV SA/Wa 2014/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] lipca 2014 r. o wymeldowaniu J. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji podano następujące uwarunkowania prawne i faktyczne sprawy: - postępowanie zostało wszczęte 31 marca 2014 r. na wniosek M. K. (męża J. K.), - J. K. opuściła przedmiotowy lokal w listopadzie 2012 r., na co wskazują zeznania wnioskodawcy, pismo Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z 28 marca 2014 r. (informujące o jej pobycie w Ośrodku [...] przy ul. [...] w W., a potem w Ośrodku [...] przy ul. [...] w W.) oraz zeznania J. K., - opuszczenie lokalu przez J. K. było dobrowolne i nabrało cechy trwałości; nie dano wiary zeznaniom J. K. o niedobrowolnym jego opuszczeniu, gdyż nie ma dowodów, aby zgłaszała prokuraturze fakt znęcania się nad nią przez Wnioskodawcę lub utrudniania jej dostępu do lokalu, - pozostawienie w przedmiotowym lokalu rzeczy osobistych nie świadczy przeciwko jego opuszczeniu, jako że nie musi być ono połączone z ich zabraniem, - podnoszone przez J. K. kwestie dotyczące relacji z mężem i dziećmi nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ organ bada jedynie fakt opuszczenia miejsca stałego pobytu, - postanowieniem z [...] lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny [...], sygn. akt [...], oddalił zażalenie J. K. na postanowienie Sądu Okręgowego [...] z [...] września 2013 r., sygn. akt [...], orzekające o przyznaniu Wnioskodawcy opieki nad małoletnimi dziećmi stron, - na początku kwietnia 2014 r. J. K. bezskutecznie próbowała powrócić do lokalu i wezwała w tym celu funkcjonariuszy Policji; z pisma Policji z 30 lipca 2014 r. wynika, że od chwili opuszczenia lokalu miały miejsce trzy interwencje Policji zainicjowane przez Wymeldowaną i żadna z nich nie dotyczyła bezpośrednio utrudniania jej dostępu do lokalu przez Wnioskodawcę, - na rozprawie rozwodowej [...] kwietnia 2014 r. sąd, w związku z napiętymi relacjami między małżonkami, postanowił utrzymać dotychczasową sytuację, że J. K. ma zamieszkiwać poza przedmiotowym lokalem, - 20 maja 2014 r., czyli już po wszczęciu postępowania w sprawie o wymeldowanie 31 marca 2014 r., J. K. wniosła do sądu cywilnego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania; ponadto wniesienie pozwu nastąpiło po upływie roku od opuszczenia lokalu, co prowadzić będzie do jego oddalenia z uwagi na wygaśnięcie roszczenia. W skardze na decyzję Wojewody [...] J. K. zarzuciła błędne ustalenie, że opuściła lokal dobrowolnie, co narusza art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2010 r. nr 217, poz. 1427 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W uzasadnieniu skargi Wymeldowana wskazała m. in., że: - lokal opuściła, po uzyskaniu porady psychologów, wskutek psychicznego i fizycznego maltretowania przez Wnioskodawcę, na co wskazuje okoliczność zamieszkiwania przez nią po opuszczeniu lokalu w ośrodkach dla ofiar przemocy, - podejmowała czynności w celu powrotu do lokalu: przy asyście Policji próbowała do niego wejść, co okazało się niemożliwe z uwagi na wymianę zamków w drzwiach wejściowych, - w lokalu pozostawiła swoje rzeczy osobiste. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie (k. 30) pełnomocnik skarżącej poparł skargę i podkreślił, że Skarżąca nie wyprowadziła się dobrowolnie. Skarżąca podniosła, że nie wyprowadziła się dobrowolnie i wskazała, że poddawała się terapii dla ofiar przemocy i w jej trakcie zasugerowano jej, żeby się wyprowadziła. Oświadczyła, że od około sześciu miesięcy przebywa w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...] w W., gdzie przyjmuje dzieci. Uczestnik postępowania M. K. wniósł o oddalenie skargi wskazując, że Skarżąca wyprowadziła się dobrowolnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 15 ust. 2 ustawy stanowiący, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Miejscem stałego pobytu jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W świetle art. 15 ust. 2 ustawy jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem jej woli. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uprzednio zameldowana w przedmiotowym lokalu J. K. nie przebywa w nim od 6 listopada 2012 r. Okoliczność ta nie była sporna. Świadczy to o trwałości opuszczeniu przez nią lokalu. Jeżeli chodzi zaś o to, czy Skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego, Sąd uznaje za trafny argument organu, że tak się stało. W odpowiedzi na zarzuty skargi podnieść należy, co następuje. Dla rozstrzygnięcia nie może mieć znaczenia, że Skarżąca decyzję o opuszczeniu lokalu podjęła za radą psychologa, ponieważ - niezależnie od tego, czy decyzja ta mogła być w ówczesnej sytuacji słuszna - podjęła ją samodzielnie i na własną odpowiedzialność; Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają okoliczności opuszczenia lokalu przez Skarżącą, skoro nie podjęła ona w rozsądnym terminie środków prawnych zmierzających do powrotu do niego. Należy zgodzić się z organem, że Skarżąca opuściła lokal dobrowolnie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt II OSK 281/09, II OSK 793/09, II OSK 840/09, II OSK 1041/11, II OSK 634/12 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), w pełni akceptowane przez skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu (owa dobrowolność jest kwestionowana) należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania albo powództwa o eksmisję, umożliwiających jej powrót do lokalu, a których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Nieskorzystanie z tych środków prawnych w odpowiednim czasie, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany jest według kryteriów obiektywnych. Nawet więc jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje we właściwym czasie żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu, odmowa wymeldowania potwierdziłaby fikcję zameldowania, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. Istotne znaczenie może mieć także okoliczność, że istnieją obiektywne przeszkody prawne lub faktyczne dla powrotu do lokalu, nawet gdy jego opuszczenie nie było dobrowolne. W związku z powyższym należy wskazać, że: - Skarżąca z powództwem o przywrócenie posiadania lokalu wystąpiła już po wszczęciu postępowania o wymeldowanie jej z lokalu (powództwo 20 maja 2014 r., doręczenie jej zawiadomienia o wszczęciu postępowania 8 kwietnia 2014 r.); wskazuje to jednoznacznie, że powództwo zostało wytoczone w celu zachowania zameldowania w lokalu, nie jest zaś przejawem woli do ponownego w nim zamieszkania wobec przymusowego usunięcia; - nie można uznać, aby środkami prawnymi uzasadniającymi uznanie braku dobrowolności opuszczenia lokalu były próby dostania się do mieszkania (ostatnia na początku kwietnia 2014 r.), ponieważ powinny być to czynności stricte prawne (np. wniesienie do sądu powództwa o przywrócenie posiadania), a nie faktyczne (zawiadomienie Policji o niemożności dostania się do lokalu) tym bardziej, że ówcześnie - zgodnie z orzeczeniem sądu cywilnego - mogła ona się spotykać z dziećmi jedynie poza miejscem zamieszkania Wnioskodawcy; - bezpodstawne jest stanowisko organu administracji, że złożenie powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania nie będzie skuteczne (organ wskazuje, że wniesiono je po roku od chwili naruszenia posiadania), gdyż nie ma on kompetencji do dokonywania ocen w tym zakresie (właściwy jest jedynie sąd cywilny); uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy; - zamierzonego skutku w tej sytuacji nie mogą odnieść twierdzenia, że Skarżąca pozostawiła w lokalu swoje rzeczy osobiste; - kluczowe znaczenie w sprawie ma też okoliczność, że Skarżąca - zgodnie z orzeczeniami sądu cywilnego z [...] września 2013 r., a następnie z [...] kwietnia 2014 r. - może zamieszkiwać jedynie poza przedmiotowym lokalem (patrz: zeznania Skarżącej z 29 kwietnia 2014 r., k. 19 akt adm.); oznacza to, że na czas rozpatrywania sprawy Skarżąca nie była uprawniona do zamieszkiwania w lokalu, a więc skoro faktycznie także w nim nie przebywała, zasadne było jej wymeldowanie. Jedynie na marginesie wypada odnotować, że brak jest przekonywających dowodów, że Wnioskodawca znęcał się psychicznie lub fizycznie nad Skarżącą, gdyż Sąd Okręgowy [...] w postanowieniu z [...] września 2013 r. na czas postępowania o rozwód ustalił miejsce zamieszkania małoletnich dzieci Stron w każdorazowym miejscu zamieszkania Wnioskodawcy, zobowiązał Skarżącą do wydania mu ich córki oraz ustalił, że Wymeldowana ma prawo do osobistego kontaktu z małoletnimi dziećmi w określone dni tygodnia od godz. 18:00 do godz. 20:00 poza miejscem zamieszkania małoletnich i pod nieobecność Wnioskodawcy. W uzasadnieniu postanowienia utrzymującego w mocy powyższe rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny podniósł, że "w chwili obecnej to pozwany [Wnioskodawca] daje lepszą gwarancję należytego sprawowania opieki nad dziećmi niż powódka [Skarżąca]", która "źle funkcjonowała w roli rodzica, stanowiła dla dzieci zagrożenie, nie radziła sobie w sytuacjach kryzysowych, była nieprzewidywalna. (...) Tezy te uprawdopodobniają protokoły przesłuchania małoletnich. (...) obecnie najlepszym rozwiązaniem dla małoletnich będzie wspólne zamieszkiwanie z ojcem". W tym stanie rzeczy, choć między małżonkami istnieje konflikt, nie można uznać, że Wnioskodawca znęcał się nad Wymeldowaną. Wobec powyższego postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z K.p.a. - zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy oraz wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.