IV SA/Wa 2016/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Anna Sidorowska - Ciesielska (spr.), Protokolant spec. Iwona Hoga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2017 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego M. K., uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu i wyznaczył nowy termin – 30 dni od dnia doręczenia decyzji z dnia [...] maja 2016 r., a w pozostałej części utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Komendant Placówki Straży Granicznej [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. zobowiązał skarżącego do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji i orzekł o zakazie jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres 1 roku od dnia wykonania decyzji lub - w przypadku braku informacji o jej wykonaniu - od dnia upływu terminu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 3 lat od dnia wykonania decyzji na wypadek, jeżeli cudzoziemiec nie opuści terytorium Polski w terminie dobrowolnego powrotu określonego w tej decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłowała przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom. Organ wskazał, że mimo, iż wobec skarżącego i jego żony M. K. została wydana ostateczna decyzja o odmowie udzielenia cudzoziemce ochrony międzynarodowej, nie opuściła on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie przewidzianym w art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.) i przebywał na terytorium Polski bez stosownego tytułu pobytowego i bez środków wystarczających do pokrycia kosztów pobytu. Podczas przesłuchania w dniu [...] października 2015 r. cudzoziemka stwierdziła, że nie posiada żadnych środków finansowych w Polsce, ale posiada oszczędności na [...]. Po rozpatrzeniu odwołania, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2015 r. o odmowie udzielenia żonie skarżącego ochrony międzynarodowej (decyzją objęty był także skarżący). Decyzja ta została doręczona stronie w dniu [...] lipca 2015 r. Skarżący miała zatem obowiązek wyjechać z Polski, zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, do dnia [...] sierpnia 2015 r. Pozostając w Polsce po dniu [...] sierpnia 2015 r. skarżący wyczerpał dyspozycję art. 302 ust. 1 pkt 6 i 16a ustawy o cudzoziemcach, który stanowi, że decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy: nie posiada on środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych oraz gdy wobec cudzoziemca została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i cudzoziemiec nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o których mowa w art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Fakt złożenia przez żonę skarżącego kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie wstrzymuje biegu postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu (art. 305 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach). Organ stwierdził, że w tej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, która stanowiłaby okoliczność uniemożliwiającą wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 348 ustawy o cudzoziemcach), ani zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 351 ustawy o cudzoziemcach). Zasadność udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany z uwagi na zagrożenia wymienione w art. 348 pkt 1 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oceniana jest w kontekście tych samych okoliczności wskazanych przez żonę skarżącego i skarżącego w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej. Okolicznościami tymi miały być obawy strony przed powrotem do kraju pochodzenia z powodu rzekomo doznanych represji ze strony [...] służb specjalnych spowodowanych opozycyjną działalnością ich syna w stosunku do aktualnych władz [...] oraz z powodu aktywności skarżącego i jego żony na terytorium [...] (wywiad małżonków w [...] telewizji o [...] wydźwięku i publiczne spalenie [...] paszportów wewnętrznych). Problem ewentualnego występowania wobec skarżącego i jego żony zagrożeń był rozpatrywany jeszcze w lipcu 2015 r. przez Radę do Spraw Uchodźców, która nie uznała zasadności zmiany decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o odmowie udzielenia skarżącej i jej mężowi ochrony międzynarodowej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia została zawarta wnikliwa i szeroko przedstawiona analiza materiału dowodowego w sprawie ze wskazaniem, które okoliczności uznano za udowodnione, a którym argumentom strony odmówiono wiarygodności i prawdopodobieństwa zdarzenia. Opierając się na analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz na zeznaniach skarżącego i jego żony, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uznał, że nie można było z góry założyć, iż po powrocie do kraju pochodzenia skarżący i jego żona zostaną zatrzymani, a nawet w takim przypadku, że zostaną poddani przesłuchaniu z zastosowaniem tortur czy poniżającego traktowania albo, że zostaną ukarani bez podstawy prawnej. Należy tu podnieść, że skarżący nie należał do żadnej organizacji politycznej, wyznaniowej, kulturowej czy etnicznej, z którego to powodu mógłby doznawać represji w kraju pochodzenia. Nie istnieje więc aktualnie realne ryzyko poważnego i zindywidualizowanego zagrożenia dla życia lub zdrowia skarżącego i jego żony, które uzasadniałoby udzielenia cudzoziemcom zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Zobowiązanie do powrotu skarżącego nie narusza jego prawa do życia rodzinnego, czy prywatnego. Pojęcia "życie rodzinne" co do zasady odpowiada związkom pomiędzy najbliższymi członkami rodziny. Cudzoziemiec nie jest małżonkiem obywatelki polskiej ani cudzoziemki posiadającej zezwolenie na pobyt stały i nie wykazał żadnych innych związków o charakterze rodzinnym w naszym kraju. Skarżący przebywa w Polsce od roku 2014 a więc przez niedługi okres i nie posiada w Polsce majątku trwałego ani źródeł dochodu stanowiących podstawę jego egzystencji. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że centrum życiowe skarżącego i jego żony zostało przeniesione do Polski i istnieją obiektywne trudności w powrotnym przeniesieniu do kraju pochodzenia. W skardze M. K. zarzucił naruszenie: art. 7, art. 15, art. 78, art. 136 K.p.a. oraz art. 303 ust. 1 pkt 2 i art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Organ odwoławczy zaniechał rozpatrzenia wniosku skarżącego przedstawionego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. o przeprowadzenie dowodów z dokumentów przedstawionych we wniosku dowodowym z dnia [...] grudnia 2015 r. na okoliczności w tym wniosku wskazane i organ odwoławczy nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach i ograniczył merytoryczne rozpoznanie sprawy jedynie do kontroli decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy błędnie przyjął, że przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych określone w tym przepisie są tożsame z przesłankami do udzielania cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej. Niedopuszczalne jest takie działanie organu drugiej instancji, w którym zupełnie pomija zgłoszony przez stronę dowód, o istotnym znaczeniu dla rozpoznawanej sprawy. Prawu strony do żądania przeprowadzenia dowodu odpowiada obowiązek organu administracji publicznej do ustosunkowania się do żądania. Ze zgłoszonego wniosku dowodowego i dołączonych do niego dokumentów wynika, zdaniem skarżącego, że należał on do organizacji [...] i był zaangażowany politycznie w działalność tej organizacji. Dodatkowo, jak wynika z załączonych dokumentów, Sąd Najwyższy [...] uznał organizację [...] za organizację ekstremistyczną, z czego wynikają sankcje karne i możliwości rozmaitej reakcji karnej za zaangażowanie w aktywność polityczną (publikacje prasowe pojawiające się na terenie [...] odnośnie represji wobec osób należących do organizacji [...]). Wniosek obejmował również przetłumaczony wyciąg z fragmentu kodeksu karnego [...], który zrównuje organizację [...] z organizacjami o charakterze terrorystycznym. Nietrafione jest zatem stwierdzenie organu drugiej instancji jakoby powrót do kraju pochodzenia nie wiązałby się z jakimkolwiek naruszeniem przepisów Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Organ drugiej instancji popełnił błąd, ponieważ swoje przekonanie o braku występowania przesłanek określonych w przepisie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oparł na swoich wcześniejszych ustaleniach oraz ustaleniach Rady do Spraw Uchodźców. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że załączone do wniosku dowodowego dokumenty nie wpływały w sposób zasadniczy na wynik sprawy, albowiem kwestie, których dotyczyły stanowiły już przedmiot badania w toku postępowania w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej, jak również w toku postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Kwestia współpracy z organizacją "[...]" stanowiła jeden z elementów stanu faktycznego badanego w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej. Początkowo strona nie deklarowała istnienia takich związków. W toku postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej, skarżący twierdził, że nie był członkiem organizacji politycznych czy religijnych. O członkostwie w organizacji "[...]" nie informował ani w toku postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy ani w przesłuchaniu z dnia [...] października 2015 r. O współpracy z tą organizacją skarżący wspominał w kontekście publicznych wystąpień w [...] telewizji. Przedłożone zaświadczenie nie potwierdza jednoznacznie przynależności do organizacji [...]. Brak szczegółowego odniesienia się w zaskarżonej decyzji do dowodów załączonych za pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. stanowi uchybienie procesowe, jednak takie działanie organu nie jest równoznaczne z oddaleniem wniosku dowodowego strony i nie ma wpływu na wynik sprawy. W toku postępowania o zobowiązanie do powrotu dopuszczalne jest posługiwania się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w toku postępowania o nadanie statusu uchodźcy. Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Przepisy art. 7 i 77 § 1 K.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Warunki te nie zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Organ z góry przyjął, że skarżący nie należy do żadnej organizacji politycznej i w ogóle nie uzasadnił tego stanowiska. Organ odwoławczy nie odniósł się do powoływanych przez skarżącego okoliczności znacznego zaangażowania w działalność związaną z ugrupowaniem [...] i wiążącego się z tym zagrożenia dla jego życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, a także ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Skarżący do odwołania dołączył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, w szczególności z zaświadczenia organizacji społecznej [...] mającego potwierdzać działalność skarżącego dla tej organizacji oraz publikacji prasowej dotyczącej uznania przez Sąd Najwyższy [...] organizacji [...] za organizację ekstremistyczną oraz o sankcjach karnych i możliwościach reakcji karnej za zaangażowanie w aktywność polityczną. Organ zobowiązany jest odnieść się do takiego wniosku dowodowego, nawet jeżeli takiego dowodu nie uwzględnia i wskazać przyczyny jego nieuwzględnienia. Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art. 136 K.p.a.). Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji może nie uwzględnić żądania strony tylko wtedy, gdy nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów i gdy dotyczy okoliczności, które zostały już stwierdzone innymi dowodami. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia zgłoszonego dowodu. Kwestia ta nie została pozostawiona swobodnemu uznaniu organu administracji. W tej sprawie nie można przyjąć, że dowód z zaświadczenia organizacji społecznej [...] nie miał żadnego znaczenia dla sprawy, skoro z zaświadczenia tego wynika, że skarżący był zaangażowany w Centrali organizacji [...] w pracę o kierunku humanitarnym (współpraca z lokalnymi gminami [...]). Kwestia ewentualnej przynależności skarżącego do tej organizacji i wykonywania na jej rzecz pracy może mieć znaczenie w kontekście przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany (art. 348 pkt 1 lit. a-d oraz art. 351 pkt 1 lit. a-d ustawy o cudzoziemcach). Tym samym całkowite pominięcie tej kwestii przez organ odwoławczy, nieprzeprowadzenie dowodu z zaświadczenia organizacji społecznej [...] i przyjęcie z góry założenia, że skarżący nie przynależy do żadnej organizacji politycznej, bez jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie należy uznać za naruszające wskazane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Spóźnione jest odnoszenie się do twierdzeń strony w zakresie przynależności do organizacji [...] i przedłożonych przez stronę dowodów dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego w odpowiedzi na skargę. Takie wyjaśnienia powinny być zawarte w treści decyzji organu drugiej instancji. Nie można przyjąć, że jest to naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym nie mogące mieć wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Należy natomiast zgodzić się z organem odwoławczym, że w toku postępowania o zobowiązanie do powrotu dopuszczalne jest posługiwanie się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w toku postępowania o przyznanie ochrony międzynarodowej. Załączone do akt sprawy decyzje o odmowie nadania skarżącej statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej stanowią istotny element materiału dowodowego w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu. Jednakże nie zwalnia to organów prowadzących postępowanie o zobowiązaniu do powrotu z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego w tej sprawie, w sytuacji gdy skarżący przedstawił nowe dowody mogące prowadzić do podważenia ustaleń przyjętych w innym postępowaniu. Nie można pominąć, że postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej. Mając powyższe względy na uwadze, zasadniczą przyczyną uchylenia decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców było nieodniesienie się do wniosku dowodowego z dnia [...] grudnia 2015 r. i okoliczności w tym wniosku przytoczonych. Nie oznacza to, że tylko ta kwestia powinna być przedmiotem oceny w toku ponownego rozpatrywania sprawy przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Organ ten rozpatrując ponownie sprawę powinien ją wyjaśnić w pełnym zakresie i dokonać oceny całokształtu materiału dowodowego, tyle że z uwzględnieniem treści zaświadczenia organizacji społecznej [...] oraz treści decyzji Rady do Spraw Uchodźców, a także ustaleń dotyczących sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien dokonać oceny zaświadczenia organizacji społecznej [...], pod kątem tego, czy może ono stanowić wystarczający dowód na potwierdzenie przynależności do organizacji politycznej. Przy czym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przesądza, jakie znaczenie prawne w tej sprawie ma ten dowód. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dowody powinny być ocenione łącznie i na podstawie takiej łącznej oceny powinno być dokonane przede wszystkim ustalenie, czy w przypadku powrotu skarżącego do kraju pochodzenia ([...]) może być zagrożone jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub mógłby zostać pozbawiony praw do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.