IV SA/Wa 2022/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Sędzia del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 lutego 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. M. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi Z. M. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") jest postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN", "Organ") z [...] lipca 2020 r. Nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie własne z [...] czerwca 2020 r. Nr [...] o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Nr [...], orzekającą o odmowie potwierdzenia, że Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 319 z późn. zm.). Decyzja powyższa zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Strona wnioskiem z [...] listopada 2017 r. wystąpiła do Prezesa IPN o wydanie decyzji stwierdzającej spełnienie przez nią warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy tj. potwierdzenia, że przysługuje mu status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jako osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes IPN wydał decyzję z [...] kwietnia 2018 r., którą odmówił wydania decyzji stwierdzającej powyższe okoliczności. W jej uzasadnieniu wskazano, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące Wnioskodawcy w postaci teczek personalnych, zawierających m. in. wyrażenie zgody na współpracę ze służbami bezpieczeństwa, zobowiązanie do zachowania w ścisłej tajemnicy faktu kontaktów i spotkań z pracownikiem Służby Bezpieczeństwa, pokwitowanie odbioru pieniędzy oraz teczkę pracy tajnego współpracownika ze spisanymi informacjami pozyskanymi od niego. Odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące strony, w tym kartę z dziennika rejestracyjnego dotyczącą zdjęcia Wnioskodawcy z ewidencji. Prezes IPN wskazał, że odnalezione dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 Ustawy. Organ wskazał, że w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 Ustawy nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące Wnioskodawcy spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 Ustawy. Jeśli takie dokumenty zostały znalezione, brak jest możliwości potwierdzenia, że spełnione zostały warunki do uzyskania status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Pismem z [...] lutego 2020 r. Strona zwróciła się do Organu o "anulowanie decyzji nr [...] a z doprecyzowania treści tego żądania wynikło, że Wnioskodawca domaga się wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1, 4 oraz 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020 poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Prezes IPN wydał [...] czerwca 2020 r. postanowienie, którym odmówił wznowienia postępowania z uwagi na niestwierdzenie zaistnienia powoływanych przesłanek. Pismem z [...] czerwca 2020 r. Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tym postanowieniem. Wyjaśnił, że nie zgadza się z nim, gdyż jest ono bezprawne. Wniósł o przesłanie wszystkich kserokopii akt sprawy, twierdząc, że nie miał możliwości zapoznania się z ww. dokumentami, a są one mu potrzebne do szczegółowego przeanalizowania i odwołania się od decyzji Wnioskodawca zarzucił także, że Biuro Prawne IPN z premedytacją nie dopuściło, by zapoznał się z całością dokumentacji zebranej w sprawie, co było powodem braku wniesienia odwołania od decyzji nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. Po rozpoznaniu tego wniosku Prezes IPN wydał wskazane na wstępie postanowienie z [...] lipca 2020 r., którą utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4 Ustawy. W uzasadnieniu wskazano, odnosząc się do poszczególnych przesłanek wznowienia postępowania, że nie zostały ujawnione okoliczności uzasadniające przyjęcie ich zaistnienia. Strona nie przedstawiła żadnego orzeczenia, które wskazywałoby na fałszywość dowodów, na podstawie których ustalono stan faktyczny sprawy, jednocześnie to po jej stronie leży konieczność przedstawienia takiego orzeczenia. W kwestii zaistnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. wznowienia postępowania z uwagi na niezawiniony brak udziału w nim strony, Organ wskazał, że decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. Wnioskodawca odebrał osobiście [...] maja 2018 r. (co potwierdza ZPO). O ww. decyzji Wnioskodawca dowiedział się najpóźniej [...] grudnia 2019 r. tj. w dniu, w którym skierował do Prezesa IPN żądanie zadośćuczynienia i przeprosin w związku z posądzeniem o współpracę z organami bezpieczeństwa państwa i ponownego udostępnienia akt sprawy. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania złożony został pismem z [...] lutego 2020 r. Wobec powyższego stwierdzono uchybienie miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a. Natomiast w kwestii przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, Organ wyjaśnił, że nic takiego w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło. Jednocześnie Prezes IPN podkreślił, że Wnioskodawca miał możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym w Oddziale IPN w [...], gdzie udostępniono mu dokumentację zgromadzoną w sprawie i gdzie mógł wykonać kopie tej dokumentacji. Ponadto przed wydaniem decyzji poinformowano go o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., przez co zarzut niedopuszczenia go do udziału w postępowaniu należy uznać za niezasadny. Strona pismem z [...] sierpnia 2020 r. złożyła na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie aktu zawierającego wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pomimo jego żądania zgłoszonego w toku postępowania nie zostały mu udostępnione dokumenty operacyjne funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Ponadto zarzucił Organowi celowe utrudnianie mu dostępu do akt sprawy oraz akt archiwalnych, a także naruszenie art.7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i celowe pomijanie podnoszonych przez niego okoliczności. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020, poz. 190 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art.3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019, poz. 2325 t.j. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd przypomina, że rozpatrywane postanowienie zostało wydane w toku postępowania prowadzonego w jednym z trybów nadzwyczajnych tj. wznowienia postępowania. Aby wznowić zakończone postępowanie, należy stwierdzić zaistnienie wskazanych w art. 145 § 1 k.p.a. przesłanek, którymi są: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe; 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27; 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu; 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu; 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2); 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W tym miejscu należy wskazać na kilka istotnych okoliczności dotyczących postępowania wznowieniowego. Po pierwsze, dotyczy ono ustalenia, czy w postępowaniu, którego dotyczy podanie o wznowienie postępowania - w niniejszej sprawie postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] - zaszły okoliczności uzasadniające jego wznowienie. Po drugie, w postępowaniu tym nie ocenia się merytorycznie rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu, którego dotyczy podanie o wznowienie postępowania - stąd niemożliwym jest spełnienie żądania skargi dotyczącego uchylenia ww. decyzji. Dla ewentualnego wzruszenia treści decyzji kończącej postępowanie, koniecznym było wykazanie zaistnienia wyżej wymienionych przesłanek wznowienia tegoż i oceną tej kwestii zajmuje się Sąd, rozpatrując niniejszą skargę. Dopiero wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania otwiera drogę do badania sprawy zakończonej decyzją ostateczną – art. 149 § 1 i 3 k.p.a (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 149.) W niniejszej sprawie wskazanymi przez Skarżącego powodami wznowienia postępowania miały być przesłanki wskazane w punktach 1, 4 oraz 5 ww. przepisu, a zatem wydanie decyzji na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe, niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu oraz ujawnienie nowych okoliczności, nieznanych organowi w dacie wydawania decyzji. W ocenie Sądu Prezes IPN zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał wystąpienia powyższych przesłanek w toku postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2018 r., przez co brak było podstaw do jego wznowienia. Przechodząc do oceny poszczególnych zagadnień Sąd wskazuje, co następuje: Zasadą jest, że dla stwierdzenia zaistnienia okoliczności wydania decyzji w oparciu o fałszywe dowody, konieczne jest stwierdzenie ich fałszerstwa orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu. Odstąpienie od wymagania wcześniejszego stwierdzenia fałszerstwa dowodów orzeczeniem sądu lub innego organu jest możliwe wyłącznie w przypadku spełnienia się warunków określonych w art. 145 § 1 i 2 (wyrok NSA z 22 czerwca 1999 r., I SA 1924/98, LEX nr 48553). Zatem rację miał Organ pisząc w decyzji, że nie może samodzielnie przeprowadzać postępowania dowodowego dotyczącego tego, czy dokumenty, w oparciu o które zostało wydane rozstrzygnięcie, jest fałszywe. Dla stwierdzenia takiej okoliczności konieczne byłoby przykładowo ostateczne rozstrzygnięcie sądu powszechnego, dotyczące skazania za popełnienie przestępstwa z art. 270 lub art. 270 Kodeksu karnego. W niniejszej sprawie istnienia tej, lub jakiejkolwiek innej podobnej okoliczności nie wykazano. Nie służy takiej ocenie również postępowanie wszczęte na podstawie art. 4 ust. 1 Ustawy. Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że w toku takiego postępowania obowiązkiem organu jest odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dowody wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie ustala zatem stanu faktycznego, który miał miejsce w przeszłości. Rolą organu nie jest ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce (wyrok WSA w Warszawie z 7 lipca 2020 r. sygn. IV SA/Wa 2869/19). Obowiązujący stan prawny istotnie nie wymaga od Prezesa IPN weryfikacji prawdziwości odnalezionych materiałów, natomiast sam fakt ich odnalezienia jest wystarczający do wydania negatywnej decyzji w trybie art. 4 ust. 1 Ustawy. Zatem wobec braku wskazania rzeczywistych – a nie opartych jedynie na kierowanych wobec Organu oskarżeniach Skarżącego o dokonanie fałszerstwa – okoliczności, niemożliwym było stwierdzenie zaistnienia wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanki. Odnosząc się do kwestii niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu, Sąd stwierdza, że akta sprawy – a także oświadczenia Skarżącego zawarte w skardze – nie wskazują na zaistnienie również tej przesłanki. Co wskazano już w skarżonym postanowieniu, Skarżący odebrał decyzję z [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] osobiście, co potwierdza znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenie odbioru. Skarżący potwierdza w skardze, że faktycznie decyzję odebrał, a zapoznawszy się z nią, zrezygnował z wniesienia przysługującego mu środka odwoławczego. Dopiero później zdecydował się wnosić o wznowienie postępowania. Sąd stwierdza, że konieczne z formalnego punktu widzenia rozważania Prezesa IPN dotyczące zachowania przez Skarżącego wynikającego z art. 148 § 2 k.p.a. terminu 30 dni od daty uzyskania wiedzy o decyzji - jakkolwiek prawidłowe - stały się niecelowe. Skarżący bowiem przez cały czas miał wiedzę o wydanym rozstrzygnięciu i z własnej woli zrezygnował z odwoływania się od niego. Ponadto Skarżący został poinformowany pismem z [...] lutego 2018 r. zgodnie z treścią art. 10 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zajęcia stanowiska wobec zgromadzonych materiałów, z której to możliwości Skarżący skorzystał, co wynika z protokołu udostępnienia zgromadzonej dokumentacji z [...] kwietnia 2018 r. Dodatkowo za niezasadne należy uznać zarzuty dotyczące ukrywania przed nim zgromadzonych materiałów – z protokołu zapoznania z aktami z [...] lutego 2020 r. wynika bowiem, że Skarżący wiedział o ich istnieniu, a jedynie "wydawało mu się, że ich nie podpisywał". Sąd uznaje, że w sprawie nie zaistniała przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący miał bowiem możliwość brania udziału w postępowaniu i działania na rzecz dalszej weryfikacji kwestionowanej przez niego decyzji, którego to działania z własnej woli zaniechał. Natomiast oceniając zaistnienie ostatnie podnoszonej przesłanki - ujawnienia nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi - Sąd podziela zdanie Organu, że nie zabrakło podstaw do uznania jej zaistnienia. Żadne nowe fakty nie zostały ujawnione, Skarżący przedstawił jedynie wyjaśnienia dotyczące materiałów odnalezionych w archiwach IPN, jednakże one były już w posiadaniu Organu, a zatem nie stanowiły nowych faktów, nieznanych w dacie wydawania decyzji. Odnosząc się do podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, Sąd uznaje je za niezasadne. Ponownie podkreślić należy, że postępowanie wszczęte wnioskiem z [...] lutego 2020 r. dotyczyło wyłącznie dokonania oceny co do zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2018 r., a nie oceny tej decyzji. Patrząc z tego punktu widzenia, okoliczności ustalone w toku postępowania zostały przez Prezesa IPN ocenione w sposób prawidłowy, nie przedstawiono bowiem wiarygodnych argumentów przemawiających za uznaniem, że w sprawie takie przesłanki zaistniały. Natomiast - co wskazano już powyżej - okoliczności dotyczące tego, czy Skarżący spełnia czy też nie warunki uznania za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, leżą poza granicami sprawy będącej przedmiotem skargi. Sąd ponownie podkreśla, że ani w postępowaniu wznowieniowym, ani w postępowaniu w trybie art. 4 ust. 1 Ustawy, nie dokonuje się oceny działalności wnioskującego o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ocena taka jest dokonywana – o czym Organ poinformował Skarżącego w piśmie z [...] stycznia 2020 r. – w postępowaniu lustracyjnym. W świetle wszystkich powyższych rozważań, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.