IV SA/Wa 2023/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skarg L. S. i A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego L. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1940 r. uznającego, że nieruchomość ziemska M. i N. podlegały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz 13 z późn. zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister podał, iż L. S. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1940 r. uznającego, że nieruchomość ziemska M., gm. B. o pow. 43,4410 ha i nieruchomość ziemska N., gm. T. o pow. 15 ha, stanowiące byłą własność N. i M. S. podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia Wojewody [...]. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ dokonał wadliwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, bowiem badając kwestię własności przejętych nieruchomości uwzględnił do obszaru majątku M. i N. S. nieruchomości oznaczone numerami [...], [...] oraz [...], które stanowiły ich majątek odrębny. Ponadto skarżący wskazał, że Minister wadliwie uznał, że M. i N. S. byli również właścicielami nieruchomości ziemskiej N., gdyż nieruchomością nigdy nie została na ich rzecz przysądzona. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Minister stwierdził, iż na podstawie dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy ustalono, że aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1933 r. M. S. nabyła własność działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 18,7792 ha, i w tym samym dniu innym aktem notarialnym N. S. kupił działkę nr [...] o powierzchni 15 ha. Wymienione powyżej działki pochodziły z parcelacji nieruchomości zapisanej w księdze hipotecznej M. nr [...]. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1937 r. N. i M. S. kupili z nieruchomości zapisanej w w/w księdze hipotecznej działki nr [...],[...],[...] o łącznej powierzchni 10,3410 ha. Łącznie N. i M. S. posiadali w kol. M. około 42 ha, w tym użytków rolnych 41 ha. Grunty te przed dniem 1 września 1939 r. użytkowali wspólnie, granic na gruncie nie było, zbiory były składane do wspólnej stodoły, a posiadany inwentarz był ich wspólną własnością. Po śmierci N. S., który zmarł w dniu 29 grudnia 1942r. następcy prawni tj. żona M. S., synowie L. i A. S. oraz córka L. P. użytkowali przedmiotowe grunty wspólnie. Ponadto skład majątku, stanowiącego uprzednio własność N. i M. S. wchodziły również grunty o pow. 15 ha, nabyte z licytacji nieruchomości hipotecznej pod nazwą N. W ocenie Ministra powyższe okoliczności wskazują, że w stosunku do nieruchomości ziemskiej stanowiącej byłą własność N. i M. S. miał zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odnosząc się do zarzutu podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż nieruchomość pod nazwą N. nie była przesądzona na rzecz M. i N. S. organ wyjaśnił, iż w aktach sprawy brak jest wprawdzie postanowienia sądu o przysądzaniu własności nieruchomości, jednakże informacje zawarte w zachowanych aktach archiwalnych wskazują, że takie przysądzenie miało miejsce - o czym świadczy treść pisma Starostwa Powiatowego w B. z dnia 3 lutego 1949 r., w którym podano, że na podstawie spisanego aktu rejentalnego N. i M. S. wydzierżawili grunty we wsi N. A. S. na 25 lat. W ocenie organu powyższa czynność świadczy o tym, że N. i M. S. byli właścicielami wymienionej nieruchomości i rozporządzali nią zgodnie z ich uznaniem. Z powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zgodzili się L. i A. S., którzy zaskarżyli ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Działający w imieniu L. S. profesjonalny pełnomocnik decyzji tej zarzucił naruszenie przepisów procesowych w tym art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego, wybiórczym traktowaniu zgromadzonych dowodów i dowolności w ocenie materiału dowodowego. Konsekwencją powyższych naruszeń było dokonanie błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w związku z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazał również na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. W konsekwencji postawionych zarzutów wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organ wadliwie uznał, iż do majątku wspólnego małżonków M. i N. S. należało uwzględnić nieruchomość kupioną tylko przez M. S. (dz. Nr [...] i [...]), jak również nieruchomość nabytą wyłącznie przez N. S. (dz. Nr [...]). Przy ustalaniu norm obszarowych w stosunku do nieruchomości M. N. S. organ powinien uwzględnić osobno nieruchomość M. S., osobno nieruchomość N. S. i ewentualnie osobno nieruchomość stanowiącą ich współwłasność. Niezależnie od powyższego w skardze zakwestionowano ustalenia organu dotyczące powierzchni użytków rolnych. Organ ustalając tę powierzchnię nie powinien był uwzględniać terenów nie będących użytkami rolnymi. Zdaniem strony skarżącej, zgodnie z § 4 w/w rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r., za użytki rolne uważało się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Organ powinien był wyłączyć z ogólnego areału przedmiotowego majątku 3 ha nieużytków i żwirowni, 1,5 ha siedliska, 0,5 terenu pod zabudowaniami, 0,5 dróg wewnętrznych i dróg o charakterze publicznym oraz 3,15 ha lasów. Nadto w skardze tej podniesiono, iż organ wadliwie uznał, że M. N. S. byli właścicielami nieruchomości N. położonej w gm. T. Zgodnie z art. 720 § 1 kodeksu postępowania cywilnego ( Dz. U. z 1932r., Nr 112, poz. 934) obowiązującym w dacie wydania przez Sąd Grodzki w [...] postanowienia z dnia [...] maja 1936 r. o przybiciu , własność wylicytowanej nieruchomości przechodziła na nabywcę od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o udzieleniu przybicia. Zatem o przejściu własności na nabywcę nie decydowało wydanie postanowienia - jak przyjął organ - lecz jego ogłoszenie lub doręczenie. Minister nie wykazał ażeby miało miejsce doręczenie lub ogłoszenie postanowienia o udzieleniu przybycia. Dodatkowo w skardze wskazano, iż okolicznością przemawiającą za przyjęciem, że postanowienie o przybiciu nie zakończyło się przejściem nieruchomości na rzecz M. N. S. jest fakt, że nie zostało wydane postanowienie o przysądzeniu własności w trybie art. 728 w/w kodeksu postępowania cywilnego, które to postanowienie wydawane było po uprawomocnieniu się postanowienia o przybiciu. Dopiero postanowienie o przysądzeniu własności stanowiło podstawę do dokonania wpisu w księgach hipotecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącego L. S. rażącego naruszenie prawa przy wydawaniu orzeczenia przez Wojewodę [...] należy upatrywać też w braku ustalenia przez Wojewodę właściciela przejmowanej nieruchomości. Wojewoda mając wiedzę iż po śmierci N. S. własność należącego do niego gruntu przeszła na inne osoby, miał obowiązek dokonać zgłoszenia tego faktu do katastru z urzędu, jak również sam uwzględnić zaistniałą zmianę. W ocenie pełnomocnika skarżącego powyższe okoliczności wskazują, iż kwestionowane orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, bowiem nie została spełniona podstawowa przesłanka tj. przesłanka obszarowa. Skarżący A. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz o uwzględnienie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1949r. wskazał na nieprawidłowości w ustaleniach organu nadzoru z przyczyn analogicznych, jak w pierwszej skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż w nich wskazano. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Stosownie do art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpatrując skargi w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd dopatrzył się uchybień, które skutkować musiały uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a które nie zostały podniesione w skargach. W przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek L. S. z dnia 3 października 2007r., który zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1949 r. uznającego, że nieruchomość ziemska M., gminy B., o obszarze 43,3410 ha i nieruchomość ziemska N., gminy T., o obszarze 15 ha, powiatu [...], własność N. i M. S. podlegały przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz 13 z późn. zm.). W wyniku przeprowadzonego postępowania nadzorczego, Minister kontrolą pod względem wystąpienia przesłanek nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 §1 k.p.a. uczynił wymienione powyżej orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] marca 1949r. Tymczasem analiza akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w sprawie wskazuje, że organ nie dostrzegł, iż w 1957roku toczyło się postępowanie administracyjne wskutek wniosku M. S., która pismem nazwanym "podaniem", opatrzonym datą 6 kwietnia 1957r., zwróciła się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w B. o zwrot jej gospodarstwa rolnego o powierzchni 18,05 ha położonego we wsi M., przejętego niesłusznie na cele reformy rolnej w 1949r. Motywując swoją prośbę podniosła, że grunty te zostały niesłusznie przyłączone do gruntów N. S. i gruntów A. S. Do pisma tego został dołączony odpis aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1933r. Repertorium Nr [...]. W następstwie wniesionego podania, organ zwrócił się w dniu 2 maja 1957r. do M. S. o nadesłanie posiadanych kwitów podatkowych z okresu przedwojennego, zaznaczając, iż sprawa jest bardzo pilna z uwagi na jej skierowanie do Ministra Rolnictwa do decyzji. Kolejnym pismem Nr [...] z dnia 11 maja 1957r. podpisanym przez Kierownika Zarządu Urządzeń Rolnych – J. S., a skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa - Departamentu Urządzeń Rolnych, przekazano podanie M. S. oraz akta przejęcia na cele reformy rolnej gospodarstwa we wsi M. o obszarze 43, 3410 ha i we wsi N. o obszarze 15 ha. Jednocześnie przedstawiono stan sprawy, wskazując na spełnienie przesłanek uzasadniających uznanie przedmiotowej nieruchomości za podlegającą przejęciu na cele reformy rolnej. W piśmie tym podano m. in., że: "Jak wynika z dochodzenia przeprowadzonego na gruncie w dniu 29 I 1949r. małż. N. i M. S. użytkowali przed dniem 1 IX 1939r. gospodarstwo we wsi M. wspólnie, chociaż N. S. nabył oddzielnie 15 ha we wsi N., M. S., która obecnie prosi o zwrot 18 ha, a ponadto N. i M. S. nabyli wspólną nieruchomość 10, 3410 ha z maj. M. Gospodarstwo we wsi N. o obszarze 15ha, zostało wydzierżawione na okres 25 lat A. S., zaś gospodarstwo we wsi M. stanowiło jeden warsztat rolny, współwłaściciele użytkowali je wspólnie, zamieszkiwali we wspólnym domu, korzystali z jednych zabudowań gospodarczych i z inwentarza żywego i martwego." Następnie Ministerstwo Rolnictwa - Departament Urządzeń Rolnych w piśmie z dnia 29 czerwca 1957r., nr [...], skierowanym do M. S., stwierdziło, że "Ministerstwo Rolnictwa, po rozpatrzeniu akt sprawy nie znajduje podstaw prawnych do uchylenia orzeczenia b. Wojewody [...] z dnia [...] marca 1949r." Pismo to zostało podpisane przez Dyrektora Departamentu - mgra W. S. W powyższych okolicznościach obowiązkiem organu nadzoru było w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Zauważyć bowiem należy, iż art. 101 tego rozporządzenia przewidywał uchylenie przez władzę nadzorczą z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, jako nieważnej decyzji, która: a) wydana została przez władzę oczywiście niewłaściwą; b) wydana została bez jakiejkolwiek podstawy prawnej; c) wywołałaby w razie wykonania przestępstwo sądowo-karalne; d) jest oczywiście i niewątpliwie niewykonalna; e) zawiera wadę powodującą nieważność tej decyzji na mocy wyraźnego przepisu prawa. Niewyjaśnienie tej kwestii nakazuje stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a. , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby Minister dokonał wnikliwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W motywach brak jest w ogóle rozważań odnośnie wskazanych powyżej dokumentów, co oznacza, iż nie były one przedmiotem oceny organu pod względem ewentualnych skutków prawnych z nich wynikających, a które mogą mieć kluczowe znaczenie w tym postępowaniu nieważnościowym. Poczynione w tym zakresie ustalenia mogą bowiem determinować przedmiot prowadzonego przez organ postępowania nadzorczego. Wobec tych stwierdzonych braków zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja podlegały uchyleniu. Rozpoznając sprawę ponownie organ dostosuje się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.