IV SA/Wa 2027/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2013 r. sprawy ze skarg M. H. i G. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta miasta S. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej G. H. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwołwacze w S. decyzją z dnia [...] maja 2011 r., wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. H. oraz odwołania G. H., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] o odmowie nakazania o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie nieruchomości o nrewid. [...] (obręb [...]) i [...] (obręb [...]) stanowiących własność M. H. oraz o nr ewid. [...] (obręb [...]) stanowiącej własność G. H. .położonych w S. wzdłuż rowu "S." i jednocześnie umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż Prezydent Miasta S. na podstawie art. 9 ust 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 z późn. zm.), po rozpatrzeniu sprawy zmiany stanu wody na gruncie działek położonych w S. wzdłuż rowu odprowadzającego ścieki od ul. [...] do oczyszczalni ścieków, po przeprowadzeniu dowodu z oględzin w dniu [...] maja 2009r. oraz po zapoznaniu się z "Opinią w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie działek położonych w S. wzdłuż rowu odprowadzającego ścieki od ul. [...] do oczyszczalni ścieków" opracowaną przez mgr inż. Z. P. i zgromadzonym materiałem dowodowym, decyzją [...] z dnia [...] .kwietnia 201 Ir., orzekł o odmowie nakazania M. H. właścicielowi nieruchomości o nr ewid. nr [...] (obręb [...]) i [...] (obręb [...]) oraz G. H., właścicielce nieruchomości o nr ewid. nr [...] (obręb [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie nieruchomości o nr ewid. nr [...] (obręb [...]) i [...] (obręb [...]) stanowiących własność M. H.; nr [...] (obręb [...]) stanowiącej własność G. K., położonych w S. wzdłuż rowu "S.". Wyżej wymienieni od powyższej decyzji wnieśli odwołania . Skarżący twierdzą że w ich sprawie ma zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, iż zachodzą przesłanki z tego artykułu uzasadniające wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego na ich gruntach lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Organ odwoławczy wskazał, iż art 29 Prawa wodnego, stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Przepis art. 29 ust 3 ustawy stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Kolegium stwierdziło, iż analiza przytoczonego przepisu prowadzi do nie budzącego wątpliwości wniosku, iż ewentualne wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego łub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom bezwzględnie wymaga zatem uprzedniego wykazania, iż właściciel gruntu istotnie zmienił stan wód na gruncie a nadto, że zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. W konsekwencji oczywistym jest, że postępowanie oparte na art. 29 ust. 3 ustawy doprowadzić ma, w zależności od wyniku ustaleń, bądź to do nakazania właścicielowi gruntu dokonania odpowiednich czynności bądź też, w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, do odmowy wydania wobec właściciela gruntu nakazu przewidzianego w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Nie ma zatem prawnej możliwości rozważania sprawy ewentualnego nakazu w stosunku do osoby innej niż właściciel gruntu. W związku z powyższym w niniejszej sprawie powyższy przepis nie znajduje zastosowania bowiem jak wynika z opinii mgr inż. Z. P. z czerwca 2009 roku, zmiana stosunków wodnych na działkach będących własnością skarżących nastąpiła na skutek usuwania i rozplantowywania namułu z rowu Strzała między innymi na nieruchomości skarżących i ułożonego między innymi pod ich gruntem rurociągu sanitarnego , na którego trasie występują lokalne zagłębienia na skutek osiadania gruntu. Z tego wniosek, że to nie skarżący swoim działaniem lub zaniechaniem spowodowali zmianę stanu wody na swoim gruncie i nie zachodzi tu w ogóle związek przyczynowy pomiędzy spowodowaną zmianą, a szkodą dla gruntów sąsiednich. Kolegium wskazało, iż rozwiązania kwestii dotyczącej przywrócenia stanu wody na swoim gruncie skarżący powinni poszukiwać na drodze procesu cywilnego. Art. 222. § 2 k.c., stanowi że przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Roszczenia właściciela przewidziane w artykule poprzedzającym nie ulegają przedawnieniu, jeżeli dotyczą nieruchomości (art. 223 § 1 k.c.). Organ wskazał, iż art. 105 § 1 kpa, stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W niniejszej sprawie bezspornie wykazano, że żądanie stron skarżących zawarte w piśmie z dnia [...] marca 2009r. nie dotyczyło sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez Prezydenta Miasta S., dlatego też postępowanie wszczęte takim żądaniem jest bezprzedmiotowe. Skargę od powyżej decyzji wniósł M. H. podnosząc, że została wydana na podstawie niepełnych i przez to niewłaściwych ustaleń faktycznych, wnosząc o jej uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach skargi podniósł, że ta kolejna decyzja SKO jest dla niego zaskakująca z tego względu że występując do Prezydenta Miasta S. o przywrócenie poprzedniego stanu wód na gruncie chciałem, by Prezydent na jego wniosek kazał mu przywrócenie stanu wód, zakłóconego działaniami podmiotów, na gruntach za które odpowiada Prezydent. Jest to interpretacja absurdalna i sprzeczna z podstawowymi zasadami logiki, skoro wcześniej SKO prawidłowo ustaliło, że zmiana stosunków wodnych na mojej działce to wynik rozplantowania namułu, usuwanego z rowu S., co wynika z opinii biegłego Z. P.. Skarżący wskazał, iż rów S. to nie jest linia, kreska, ale pas gruntu nie tylko zajęty przez płynące ścieki, ale i ściany rowu oraz pasy gruntu, do tego rowu przylegające. Rozplantowując namuł z oczyszczanego rowu, pracownicy nie omijali bezpośredniego sąsiedztwa cieku wodnego, ale rozprowadzali ziemię od samej krawędzi aż na moją działkę. Nie jest prawidłowe ustalenie, że do zmiany stanu wód doszło na mojej działce - to wał ziemi przy krawędzi rowu, na działce Miasta S., powoduje od lat, że wody opadowe z mojej działki nie spływają, ale zostają na niej, powodując niekorzystne zmiany, o których pisałem we wcześniejszych pismach i nie trzeba tego powtarzać. Do zmian doszło głównie na gruntach Miasta (choć i na moich), ale skutki dotykają głównie mojej działki (działki miejskiej o tyle, że nie spływają na nią w naturalny sposób, jak przed laty, wody opadowe z mojej działki). Podstawą zaskarżanej decyzji SKO jest tymczasem nieprawdziwe i nie znajdujące uzasadnienia w materiale dowodowym stwierdzenie, że do zmiany stanu wód doszło wyłącznie na mojej działce, na skutek prac ziemnych wyłącznie na mojej działce, w związku z czym wyłącznym właścicielem, zobowiązanym do czegokolwiek, miałbym być ja, jako właściciel mojej działki. Zdaniem skarżącego, namuły były rozplantowywane od samej krawędzi rowu w stronę jego działki i na nią, wobec czego to Miasto S. jako właściciel rowu (i jego krawędzi) na swojej działce wywołało zmiany stanu wód, szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie, w tym na jego, wynika to z opinii Z. P.. Skargę na powyższą decyzję wniosła również G. H. zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art 7, 77 § 1 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a mianowicie niewyjaśnianie, że do zmiany stosunków wodnych doszło również na gruntach sąsiednich, na które również usuwano i rozplanowywano namuł z rowu "S."; art. 80 kpa poprzez jego niezastosowanie i brak oceny całokształtu materiału dowodowego, którego analiza daje podstawę do wydania decyzji na podstawie przepisu art. 29 ust 3 Prawo wodne; art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz uniemożliwia dokonanie jej kontroli; szczególności brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie w jakim organ odwoławczy przyjął, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do zmiany stanu wody na gruntach sąsiednich, podczas gdy wynika to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności z treści opinii mgr inż. Z. P. znajdującej się w aktach niniejszej sprawy, 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W motywach skargi wskazała, iż Kolegium dwukrotnie uchylało wcześniejsze decyzje Prezydenta Miasta S. o odmowie nakazania przywrócenia stanu porzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na gruncie nieruchomości o nr ew. [...] (obręb [...]); nr [...] ( obręb [...]); nr [...] ( obręb [...]), położonych w S. wzdłuż rowu "S." wskazując, że zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do jednoczmnaczego ustalenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Zaskarżoną decyzją Kolegium rozpoznając kolejne odwołania, uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2011 r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej skarżona decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2011 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy naruszył art. 7 i 77 § 1 kpa ponieważ błędnie wywiódł, że do zmiany stanu wód doszło na skutek prac ziemnych wyłącznie na działkach będących własnością G. H. oraz M. H.. Jak wskazane zostało w opinii biegłego mgr inż. Z. P. znajdującej się w aktach niniejszej sprawy namuł był usuwany i rozplantowywany wzdłuż rowu mając wpływ na ukształtowanie terenu jak również na zmianę stosunków wodnych. Spływ wody utrudniał również podwyższony teren przy rozplanowywaniu ziemi wzdłuż rowu. Organ w niniejszej sprawie nie starał się wyjaśnić i opisać stanu faktycznego poprzestając jedynie na zdawkowym zacytowaniu przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego i arbitralnym stwierdzeniu, że do zmian stanu wód doszło tylko na działkach G. H. i M. H.. Przy wydawaniu zaskarżonej Decyzji doszło również do naruszenia przepisu art. 80 kpa poprzez jego niezastosowanie i brak oceny całokształtu materiału dowodowego, którego analiza daje podstawę do wydania decyzji na podstawie przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Organ naruszył również art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. Celem uzasadnienia jest między innymi wskazanie na jakiej podstawie decyzja została podjęta. W prawidłowym uzasadnieniu chodzi nie tylko o to by ogólnikowo wskazać na poczynione ustalenia, ale przede wszystkim o to, aby rozpatrzyć cały materiał dowodowy wskazując, na jakiej podstawie decyzja administracyjna została podjęta. W niniejszej sprawie organ nie odniósł się do ustaleń faktycznych, które niewątpliwie potwierdzają, że doszło do zmiany stanu wód na działkach sąsiednich. Przyjęcie przez organ w niniejszym stanie faktycznym, że nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom stanowi naruszenie przepisu art. 29 ust. 3 Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie. W odpowiedzi na obie skargi organ wniósł o ich oddalenie, podnosząc te same argumnety co w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargi są zasadne ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 29 ust 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145), zwanej dalej ustawą, właściciel gruntu , o ile przepisy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej na jego gruncie wody odpadowej ani kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody odpadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich ( pkt 1), jak też odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Z mocy art. 29 ust 2 tej ustawy na właścicieli gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom - art. 29 ust. 3 ustawy. Z treści tej normy wynika, że dla wydania decyzji w tym trybie konieczne jest ustalenie, po pierwsze - czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie - czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu art. 29 ustawy jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody ( szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Zatem wydanie tej decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Prawidłowe ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy będzie więc wymagało wiedzy specjalistycznej. Odnosząc powyższe rozważania do warunków rozpatrywanej sprawy, wskazać należy, iż ze znajdującej się w aktach sprawy opinii sporządzonej w dniu [...] czerwca 2009 r. przez mgr inż. Z. P. na zlecenie Prezydenta Miasta S. wynika, że wykonany 1989 roku rów był rowem otwartym i początkowo służył odprowadzaniu wody deszczowej z S. do rzeki L. i był przedłużeniem kanalizacji ogólnospławnej. Aktualnie rów ten na odcinku od skrzyżowania ulic [...] i [...] do ul. [...] jest przykryty, a wody odpadowe wraz ze ściekami sanitarnymi i przemysłowymi są odprowadzane dwoma kolektorami o średnicy 1800 mm. Dalej jest to rów otwarty, którym razem z wodą przepływają różne nieczystości oraz duże ilości namułów pochodzących z ulic miasta, które wymagają usunięcia z dna rowu. Biegły stwierdził, że usuwany i rozplanowywany namuł z rowu i ułożony rurociąg sanitarny miały wpływ na ukształtowanie terenu, jak również na zmianę stosunków wodnych. Spływ wody utrudniał podwyższony teren przy rozplanowywaniu ziemi wzdłuż rowu, co widoczne jest na przekrojach poprzecznych terenu. Stopniowa zmiana stosunków wodnych spowodowała powstanie nieużytku, który wymaga rekultywacji. Biegły wskazał, że dla poprawy stosunków wodnych i przywrócenie terenu do normalnej eksploatacji należy wyciąć drzewa i krzewy na trasie kolektora sanitarnego, zasypać zagłębienia na trasie kolektora oraz wyprofilować teren między kolektorem a rowem ze spadkiem w kierunku urządzeń odprowadzających wodę powierzchniową i wyrównany teren obsiać trawą. Z opinii tej wynika, że zamiana stosunków wodnych na nieruchomościach położonych wzdłuż rowu została spowodowana budową kolektora sanitarnego, która przyczyniła się do powstania lokalnych zagłębień na skutek osiadania gruntów. Także wpływ na zamianę stosunków wodnych miało rozplanowywanie wzdłuż rowu usuwanego z niego namułu, w wyniku czego nastąpiło podwyższenie terenu. Na rozplanowanym namule wyrosły krzewy i bujne chwasty, mające również wpływ na zmianę stosunków wodnych. W sprawie nie jest sporne, że przedmiotowy rów położony jest działkach stanowiących własność miasta S.. Na tych działkach, jak stwierdził biegły, w wyniku rozplantowywania namułu usuwanego z rowu doszło do podwyższenia trenu przez co został utrudniony spływ wody, a to spowodowało zmianę stosunków wodnych. Wprawdzie biegły w opinii nie odniósł się wprost czy zmiana stosunków wodnych na gruntach miasta S. szkodliwie wpływała na grunty z nimi sąsiadujące, w tym na grunty skarżących, jednakże zawarte w opinii stwierdzenie biegłego "spływ wody był utrudniony", daje podstawę do dania wiary twierdzeniom skarżącym, że miały one szkodliwy wpływ na ich grunty. Wyraźnie bowiem biegły w opinii stwierdził, iż prowadzone roboty związane z oczyszczeniem rowu doprowadziły do podwyższenia gruntu wzdłuż tego rowu, rozplantowany wzdłuż niego namuł z rowu spowodował zachwaszczenie gruntu, to wszystko utrudniło spływ wody z gruntów sąsiadujących z tym rowem, w tym też z gruntów skarżących. W tych warunkach, zachodziły podstawy do przyjęcia, iż na mocy art. 29 ust. 3 ustawy podmiotem zobowiązanym do wykonania określonych w tym przepisie obowiązków powinno być miasto S., gdyż jako właściciel nieruchomości, na których znajduje się przedmiotowy rów, jest odpowiedzialny za spowodowaną na tych gruntach zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości skarżących, graniczących bezpośrednio z nieruchomościami miasta S.. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, jako wydane z naruszeniem przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego oraz art. 105 § 1 kpa, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę uwzględni oceny i prawną i wskazania zawarte w niniejszym wyroku.