IV SA/Wa 2027/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku V. K. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi V. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. V. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy. Skarżący zwarł w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając go, podniósł, że w jego przypadku trudne do odwrócenia skutki zaskarżonej decyzji będą zarówno skutkami prawnymi, jaki i faktycznymi. Po pierwsze bowiem - zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach – ma on obowiązek wyjechać z Polski. Jeżeli nie zastosuje się do tego obowiązku, to właściwe organy będą mogły wszcząć i prowadzić przeciwko niemu postępowanie o zobowiązanie do powrotu (postępowanie deportacyjne). Po drugie, w postępowaniu tym właściwy organ Straży Granicznej mógłby powołać się na okoliczność swojego rodzaju sytuacji prejudycjalnej, która miałaby miejsce na gruncie przedmiotowej sprawy wobec dokonania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a następnie przez Radę do Spraw Uchodźców, oceny zasadności udzielenia mu w Polsce zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Tym samym organ Straży Granicznej, związany ostatecznym rozstrzygnięciem organów azylowych, w istocie byłby zobowiązany jedynie do oceny technicznej możliwości wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Co więcej, jak wskazał skarżący, wydanie wobec niego decyzji o zobowiązaniu do powrotu mogłoby nastąpić przed dokonaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontroli legalności decyzji wydanych przez organy azylowe. Po trzecie, V. K. stanął na stanowisku, że niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, sprowadziłoby na niego bezpośrednie niebezpieczeństwo represji w kraju pochodzenia, odpowiadających prześladowaniu, poważnej krzywdzie albo nieludzkiemu, bądź poniżającemu traktowaniu, co w pełni odpowiada przesłance zagrożenia wyrządzeniem znacznej szkody. Skarżący podniósł także, że jego wydalenie z Polski przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd spowodowałoby, że ewentualne korzystne dla niego orzeczenie pozbawione byłoby znaczenia. Wskazał, że pragnie aktywnie uczestniczyć w postępowaniu sądowym, a zobowiązanie go z mocy samego prawa do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed rozpoznaniem sprawy, w istocie rzeczy pozbawiłoby go prawa do sądu. W dalszej części uzasadnienia przedmiotowego wniosku V. K. podniósł, że do negatywnych konsekwencji prawnych "uzyskania waloru ostateczności" przez zaskarżoną decyzję zaliczyć trzeba także utratę uprawnień do świadczeń z pomocy socjalnej przysługujących mu w okresie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy oraz utratę prawa do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wywiódł, że choć przepisy ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowią o tym wprost, to w praktyce orzeczniczej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców przyjęło się stanowisko, że świadczenia z pomocy socjalnej są cudzoziemcowi przyznawane od dnia wstrzymania wykonania decyzji Rady do Spraw Uchodźców przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Takie stanowisko, według skarżącego, opierać się ma na przeświadczeniu, że postanowienie uwzględniające wniosek strony o zastosowanie ochrony tymczasowej powoduje stan taki, jak gdyby decyzji ostatecznej nie było. Rada do Spraw Uchodźców w odpowiedzi na skargę pozostawiła kwestię rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji uznaniu Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Natomiast w myśl art. 61 § 3 tej ustawy, po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ V. K. nie wykazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi konsekwencjami wskazanymi w powołanym przepisie. Pierwszym argumentem, mającym zdaniem skarżącego przemawiać za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji, jest skutek tej decyzji w postaci obowiązku – z mocy prawa - opuszczenia przez niego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący powołuje się przy tym na możliwość wszczęcia - w przypadku niezastosowania się do tego obowiązku - postępowania w sprawie zobowiązania go do powrotu. Dalej zaś wywodzi, że zobowiązanie go do wyjazdu z Polski przez rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawi go prawa do sądu i uczyni pozbawionym znaczenia, ewentualnie korzystne dla niego orzeczenie sądu. V. K. wywodzi też, że zaskarżona decyzja Rady do Spraw Uchodźców będzie wiążąca dla organów Staży Granicznej w postępowaniu w sprawie zobowiązania do powrotu, a decyzja o zobowiązaniu go do powrotu będzie mogła zapaść przed dokonaniem przez Sąd kontroli decyzji wydanych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców i Radę do Spraw Uchodźców. Wobec powyższego, zdaniem skarżącego, wykonanie zaskarżonej decyzji sprowadziłoby na niego bezpośrednie niebezpieczeństwo w kraju pochodzenia poddania represjom odpowiadającym prześladowaniu, poważnej krzywdzie albo nieludzkiemu, bądź poniżającemu traktowaniu. Odnosząc się do tej argumentacji, należy wskazać, że jakkolwiek słusznie wywodzi skarżący, iż stosownie do treści art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.), jest on zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od doręczenia mu ostatecznej decyzji w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, to skutek ten nie może być utożsamiany ze skutkami prawnymi decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Decyzja o odmowie nadania statutu uchodźcy nie stanowi podstawy do wydalenia skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawę taką stanowi dopiero, wydana w odrębnym postępowaniu, decyzja o zobowiązaniu do powrotu (art. 329 ustawy o cudzoziemcach). Decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy, jak sam skarżący zauważa, stanowi jedynie materialnoprawną podstawę wydania innej (kolejnej) decyzji – decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Uzależnienie wydania jednej decyzji od niewykonania obowiązku określonego w innej decyzji nie ma wpływu na określenie, jakie skutki prawne są tym decyzjom przypisane. Skutkiem wykonania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy jest obowiązek opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wskazanym terminie. Z kolei skutkiem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu będzie wymuszenie przez aparat państwowy, przy użyciu przewidzianych prawem środków, aby adresat tej decyzji opuścił Polskę. Dopiero zatem z tej decyzji mogą wynikać skutki związane z pobytem cudzoziemca (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 587/15. Niepublikowane). Należy przy tym podkreślić, że również decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie podlega wykonaniu, jeżeli cudzoziemiec zaskarży ją do sądu administracyjnego i zwróci się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 331 ustawy o cudzoziemcach, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie wniosku o wstrzymanie. Ustawowy obowiązek, wynikający z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, nie powoduje więc ani znacznej szkody, ani trudnych do odwrócenia skutków w sytuacji skarżącego. Nie będąc zobowiązanym do powrotu do kraju pochodzenia, może on skutecznie realizować swoje prawo do sądu, w tym podejmować działania procesowe, które zapewniają mu skuteczny udział w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Rady do Spraw Uchodźców. Nie stoi temu na przeszkodzie wszczęcie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Poza argumentacją dotyczącą powrotu do kraju pochodzenia V. K. wskazał, że uzyskanie waloru ostateczności przez zaskarżoną decyzję wiąże się z utratą prawa do wykonywania pracy w Polsce oraz prawa do świadczeń socjalnych, co również przemawiać ma za zastosowaniem ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 87 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.) z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy lub będący małżonkiem, w imieniu którego został złożony wniosek o nadanie statusu uchodźcy, pod warunkiem posiadania zaświadczenia wydanego na podstawie art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wedle natomiast art. 36 ust. 1 wskazanej ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 ze zm.), jeżeli po upływie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie została wydana decyzja w pierwszej instancji i przyczyna niewydania decyzji w tym terminie nie leży po stronie wnioskodawcy, Szef Urzędu, na wniosek wnioskodawcy, wydaje zaświadczenie, które wraz z tymczasowym zaświadczeniem tożsamości cudzoziemca stanowi podstawę dla wnioskodawcy i małżonka, w imieniu którego wnioskodawca występuje, do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach i w trybie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jak stanowi art. 36 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1, jest ważne do dnia, w którym decyzja w sprawie o nadanie statusu uchodźcy stanie się ostateczna. Z kolei zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnia się w okresie: (pkt1) postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, począwszy od dnia zgłoszenia się cudzoziemca w ośrodku, z tym że w sytuacjach szczególnych, związanych z zagrożeniem życia lub zdrowia cudzoziemca, opieka medyczna przysługuje od dnia złożenia przez cudzoziemca wniosku o nadanie statusu uchodźcy; (pkt 2) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w sprawie nadania statusu uchodźcy albo przez okres 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone. Stosownie natomiast do treści art. 74 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomocy socjalnej i opieki medycznej nie udziela się po upływie: (pkt 1) 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone; (pkt 2) terminu wykonania obowiązku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wydaniu decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej; (pkt 3) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w pozostałych przypadkach. Powołane wyżej regulacje wskazują, że zarówno utrata ważności zaświadczenia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców uprawniającego do wykonywania pracy, jak i utrata prawa do pomocy socjalnej, nie wiążą się z wykonaniem decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy, które – jak wyżej wywiedziono – polega na zastosowaniu się do obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w stosownym terminie. Konsekwencje określone w powołanych przepisach następują z mocy prawa po upływie określonego terminu od doręczenia cudzoziemcowi ostatecznej decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 535/15 (Niepublikowane) wykluczył pozbawienie cudzoziemca pomocy socjalnej, jako podstawę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy. Mając powyższe na uwadze, należało odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Rady do Spraw Uchodźców. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.