IV SA/Wa 2033/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Anna Szymańska, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Hanna Parypa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej uchyla zaskarżoną decyzję Wojewoda P. decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. znak: [...] stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy usytuowany na działkach oznaczonych obecnie nr [...] o pow. 7,25 ha, położony na terenie wsi S., wchodzący w skład majątku ziemskiego o ogólnej pow. 108,00 ha, stanowiący byłą własność J. G., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z akt sprawy, a zwłaszcza z oświadczenia wnioskodawcy Z. G. wynika, że pomiędzy dworem a resztą gospodarstwa istniał związek funkcjonalny, albowiem domownicy pracowali w gospodarstwie. Odrębnej administracji rolnej w gospodarstwie nie było, a budynek mieszkalny był ośrodkiem z którego zarządzano pozostałą częścią gospodarstwa. Dwór był utrzymywany tylko i wyłącznie z dochodów pochodzących z gospodarstwa rolnego, które jednocześnie było źródłem utrzymania rodziny i pracowników tegoż gospodarstwa. Ponadto, sam Wnioskodawca stwierdził, że nazwa zespołu pałacowo - parkowego jest niewłaściwa, gdyż nie było tam żadnych parków i pałaców, a tylko dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze konieczne w gospodarstwie rolnym. Wojewoda wskazał również, że informacje podane przez Wnioskodawcę pokrywają się ze sporządzona dokumentacją pomiarową z 1955 r., z której wynika, że na działce siedliskowej należącej do majątku znajdował się dom mieszkalny w otoczeniu zabudowań gospodarczych. Na działce tej nie było parku, natomiast przeważającą część z powierzchni 7,25 ha stanowiły ogrody i użytki rolne. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. G. W odwołaniu ponownie zwrócił się o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy należący do majątku S. nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej, bowiem część mieszkalna majątku nie miała charakteru rolnego. Ponadto wskazał, iż w dniu wejścia w życie dekretu, sporny obszar gruntu nie wchodził w skład majątku o ogólnej pow. 108 ha, bowiem majątek w 1939r. przed wybuchem II Wojny Światowej został podzielony na podstawie aktu notarialnego pomiędzy członków rodziny. W konsekwencji dziadek skarżącego był właścicielem jedynie gruntu o pow. 7,25 ha wraz z budynkami. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej w dalszej części "Kpa"), po rozpatrzeniu odwołania Z. G. od decyzji Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2007 r. znak: [...] stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy usytuowany na działkach oznaczonych obecnie nr [...] o pow. 7, 25 ha, położony na terenie wsi S., wchodzący w skład majątku ziemskiego o ogólnej pow. 108,00 ha, stanowiącego byłą własność J. G., podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał między innymi, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. ), strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W rozpatrywanej sprawie wniosek złożony przez stronę dotyczy stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy należący do majątku S. nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tej sytuacji organ badał, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a pozostałą częścią majątku o charakterze rolniczym. Jak wynika z akt sprawy budynek, co do którego Z. G. złożył wniosek nie stanowił zespołu dworsko-parkowego, lecz jak wynika z wyjaśnień Wnioskodawcy "dom mieszkalny rodziny zajmującej się gospodarstwem, którzy pracowali w gospodarstwie". Wokół domu nie było rozległego parku, lecz położony był w otoczeniu zabudowań gospodarczych. Nie było również odrębnej administracji do zarządzania gospodarstwem rolnym. Ponadto, dwór był utrzymywany tylko i wyłącznie z gospodarki rolnej, która była źródłem utrzymania rodziny i pracowników tegoż gospodarstwa. Jak wynika z powyższego w niniejszej sprawie niewątpliwie istniał związek funkcjonalny pomiędzy dworem a pozostałą częścią gospodarstwa, a zatem zasadnie organ I instancji stwierdził, iż zespół pałacowo-parkowy należący do majątku S. podpadał pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. G. Żądając uchylenia zaskarżonej decyzji wskazał, iż została ona wydana z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 Kpa w zw. z art. 140 Kpa , polegającym na pominięciu przez organ istotnych okoliczności sprawy poprzez niewyjaśnienie i nieustosunkowanie się przez organ do podniesionych przez skarżącego na etapie odwołania okoliczności, iż w chwili wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dziadek skarżącego w konsekwencji dokonanego przed wybuchem II Wojny Światowej podziału majątku, był właścicielem jedynie części majątku nazywanej obecnie zespołem pałacowo-ogrodowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna i jako taka prowadzi do uchylenia zaskarżanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007r. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kontrolują więc akty i czynności organów administracji z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2007 r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy usytuowany na działkach oznaczonych obecnie nr [...] o pow. 7,25 ha, położony na terenie wsi S., wchodzący w skład majątku ziemskiego o ogólnej pow. 108,00 ha, stanowiący byłą własność J. G., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. Uz1945r. Nr 3, poz. 13). Zgodnie z Uchwałą siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia2006r. sygn. akt IOSK 653/05 o tym, czy dana nieruchomość, jak również jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.). W cytowanej powyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż norma prawna zawarta w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu winna być odczytana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sąd dopuścił zatem możliwość orzekania przez organy administracji publicznej w sprawie czy dana nieruchomość w tym zespoły pałacowo-dworskie podlegała przejęcie na cele reformy rolnej. Ponadto w wyroku z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 779/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż w zakresie podpadania pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zespołów pałacowo-parkowych zachodzi konieczność badania, czy tego typu zespoły pozostawały w funkcjonalnym związku (stanowiły gospodarczą całość) z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, czy też były wyodrębnione i przeznaczone na inny cel. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została z naruszeniem art. 15, 7, 77 i 107 § 3 Kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 Kpa, każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Oznacza to obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s. 144 i nast.). Istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się zatem do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Rozpoznając sprawę na skutek odwołania organ II instancji winien więc wziąć pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również odnieść się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pominął i nie odniósł się w ogóle do wskazanej przez skarżącego w odwołaniu kwestii, iż przed wybuchem II Wojny Światowej nastąpił podział (w formie aktu notarialnego) spornego majątku pomiędzy krewnych J. G. W konsekwencji zaś dokonanego wówczas podziału będący przedmiotem postępowania zespół dworski o pow. 7, 25 ha, stał się odrębną własnością J. G. Nieruchomość ta nie spełniała zatem w ocenie skarżącego norm obszarowych o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co winno stanowić podstawę do uznania, iż nie podpadała ona pod działanie tego przepisu. Wprawdzie z treści odwołania wynika, iż skarżący nie dysponuje żadnym dokumentem mogącym potwierdzić przedmiotową okoliczność, niemniej jednak w ocenie Sądu obowiązkiem organu wynikającym z treści art., 7 i 77 § 1 Kpa było rzetelne zbadanie przedmiotowej kwestii. W sytuacji bowiem udowodnienia, iż przed wybuchem II Wojny Światowej, a co za tym idzie, przed wejściem w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej PKWN rzeczywiście nastąpił prawny podział majątku, w wyniku którego będąca przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomość zabudowana budynkami dworskimi nie spełniała wymogów kwalifikujących ją jako podpadającą pod działanie przepisów dekretu, fakt nieodniesienia się przez organ do w/w kwestii mógł zdaniem Sądu mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, co w konsekwencji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ odwoławczy winien zatem zbadać, czy faktycznie tak jak podnosi strona skarżąca w sprawie istnieją podstawy-dowody do przyjęcia, iż we wskazanym przez skarżącego terminie dokonano prawnego podziału majątku, w wyniku którego doszło do faktycznego wyodrębnienia jego części dworskiej od pozostałego majątku, oraz czy konsekwencją dokonanego ewentualnie podziału może być uznanie, iż sporny zespół dworski nie podpadał pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.