IV SA/Wa 2036/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w Ś. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] października 2008r nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia planu urządzenia lasu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] września 2008r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Minister Środowiska decyzją z dnia [...] października 2008r., po rozpatrzeniu odwołania K. siedzibą w S., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2008r. nr [...] zatwierdzającą plan urządzenia lasu dla Nadleśnictwa S. w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w S. na lata 2005-2014. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w odniesieniu do wątpliwości K. podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co do oddziaływania ustaleń planu urządzenia lasu na obszar Natura 2000 "[...]" , w tym na stan siedlisk przyrodniczych 9110 i 9130 stwierdzono, że działania hodowlano - leśne obejmują horyzont czasowy znacznie wykraczający poza okres obowiązywania jednej edycji planu urządzenia lasu i tak też powinny być oceniane ich skutki. Całkowity okres odnowienia wynosi niejednokrotnie kilkadziesiąt lat; drzewostan postrzegany jest w skali kompleksu leśnego ( ekosystemu) nie zaś wyłączenia drzewostanowego, pomimo prowadzonych prac gospodarczych, którego celem jest zachowanie lokalnej populacji buka ( konserwacja zasobów genowych), zachowanie różnorodnej struktury pod względem wieku i grubości, w tym pozostawianie obligatoryjnie drzew dziuplastych. Dla odnowienia naturalnego niezbędne jest sterowanie warunkami świetlnymi w dnie lasu oraz stymulowanie koron do kwitnienia i obradzania, jak też zapewnienie sprawnej pokrywy glebowej. Te wszystkie postulaty są realizowane. Organ nadto wymienił zalecenia zawarte w planie urządzenia lasu. Minister odnosząc się do kolejnego zarzutu strony skarżącej co do pobieżnego odniesienia się do stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, stwierdził, że wskazania gospodarcze zawarte w planie urządzenia lasu oraz ich praktyczna realizacja dotyczy w większości różnych stadiów zaawansowania rębni częściowej wielkopowierzchniowej (IIA), która jest najwłaściwszym narzędziem do naturalnego odnowienia buka. Natomiast rębnia gniazdowa częściowa (III B) umożliwia odnowienie gatunku głównego - buka- na powierzchni międzygwiazdowej. W obu przypadkach, zastosowane i planowane działania są w pełni zgodne z ideą programowania buka. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, iż przedmiotowy plan został zatwierdzony bez przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000, organ stwierdził, że zgodnie z ustawą z dnia 28 września 1991 r. o lasach ( Dz. U. z 2005r. Nr 45, poz. 435 ze zm.) plan urządzenia lasu jest dokumentem oceniającym m.in. stan przyrody, wskazującym na ewentualne zagrożenia tego stanu. W myśl art. 6 ust.1 pkt 11 powołanej ustawy program ochrony przyrody, będący integralną częścią planu urządzenia lasu, zawiera kompleksowy opis stanu przyrody, zadania z zakresu jej ochrony i metody ich realizacji dla całego obszaru w granicach zasięgu terytorialnego nadleśnictwa. Plan urządzenia lasu nie należy do żadnych przedsięwzięć, o których mowa w art. 51 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska i nie jest wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. Organ w odniesieniu do zarzutu skarżącego, że plan urządzenia lasu nie został sporządzony w uwzględnieniem ustawowych ograniczeń gospodarki na obszarach Natura 2000 wskazał, że zgodnie z ustawą o lasach na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe, w obszarach Natura 2000, zadania w zakresie ochrony przyrody wykonuje miejscowy nadleśniczy, zgodnie z planem ochrony obszaru Natura 2000, uwzględnionymi w planie urządzenia lasu. Aktualnie dla obszaru Natura 2000 brak jest planu ochrony, to mimo tego gospodarka leśna w tych obszarach prowadzona jest w sposób nie pogarszający stanu ochrony obszaru ( stanu siedlisk i populacji poszczególnych gatunków). Zawarty w art. 33 ust. 12 ustawy o ochronie przyrody reżim prawny zabrania podejmowania w obszarach Natura 2000 działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt. Trwale zrównoważona gospodarka leśna polega na prowadzeniu działań zaplanowanych w programie ochrony przyrody i w planie urządzenia lasu, które nie pogarszają stanu siedliska i stabilizują naturalne zmiany w środowisku przyrodniczym. W konkluzji Minister stwierdził, że zatwierdzony plan urządzenia lasu został sporządzony z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń gospodarki na obszarach Natura 2000. Na powyższą decyzję skargę złożył K. z siedzibą w S., podnosząc, że zatwierdzony plan urządzenia lasu Nadleśnictwa S. obejmuje lasy znajdujące się w obszarze "[...]" umieszczonym na liście obszarów Natura 2000. Projekt tego planu z uwagi na obszar Natura 2000 wymagał, stosownie do art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody i art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie środowiska, przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko na zasadach określonych w ustawie o ochronie środowiska. Skarżący podkreślił, że wbrew stanowisku organu, obowiązek przeprowadzenia oceny planu urządzenia lasu wynika z art. 6 ( 3) dyrektywy siedliskowej. Ocenie tej zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej powinien podlegać plan urządzenia lasu nawet wtedy, gdy zawiera pewne elementy regulujące ochronę obszaru Natura 2000. Przedmiotowy plan urządzenia lasu zawiera program ochrony przyrody o charakterze ogólnym, które nie odnoszą się do specyficznych celów ochrony obszaru "[...]", jak też do konkretnych kryteriów właściwego stanu ochrony przedmiotów w tym obszarze. Skarżący stwierdził, że nie zgadza się, że stanowiskiem organu, że pomimo braku dla ww. obszaru Natura 2000 planu ochrony, to gospodarka leśna w tym obszarze prowadzona jest w sposób nie pogarszający stanu ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków. Ocena, czy gospodarka leśna prowadzona na podstawie przedmiotowego planu będzie mieć negatywny wpływ na obszar Natura 2000 powinna być dokonana w trybie oceny oddziaływania, o którą wnosił skarżący. Zdaniem Stowarzyszenia nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w Standardowym Formularzu Danych gospodarka leśna prowadzona w oparciu o plan nie jest wymieniona jako zagrożenie dla obszaru i wobec tego nie może być ona takim zagrożeniem. Standardowy Formularz Danych pełni rolę informacyjną i nie może przesądzać jakie przyszłe programy, planu i przedsięwzięcia mogą lub nie mogą wywierać wpływu na Naturę 2000. Skarżący podkreśli, że zgodnie ETS w sprawie C-98/03 Commission v Germany niedopuszczalne jest wyłączenie a' priori z obowiązku oceny z art. 6 (3) pewnych rodzajów działań, na przykład wyłączenia z potrzeby oceny " użytkowania gruntów w celach rolniczych, leśnych i rybołówstwa, jeżeli uwzględnione są przy tym cele i zasady ochrony przyrody i kształtowania środowiska. Z wyroku tego wynika, że ETS za nieprawidłowe uznał dokładnie takie rozumowanie jakie przedstawił Minister Środowiska, że " przepisy o ochronie przyrody akceptują trwale zrównoważoną gospodarką leśną jako nie naruszającą przepisów o ochronie gatunkowej i ochronie siedlisk przyrodniczych". W odpowiedzi na skargę Minister Środowiska wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ( Dz. U. Nr 92,poz. 880 ze zm. ) w art. 33 ust. 3 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowiła " Projekty planów i projekty zmian do tych planów oraz planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub obszarów, o których mowa w ust. 2, lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska". Ustawodawca w art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2001 r. o ochronie środowiska ( Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 ze zm. ), zwana dalej ustawą, przyjął uregulowanie o podobnej treści " projekty polityk, strategii, planów lub programów innych niż wymienione w pkt 2, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony, jeżeli realizacja postanowień tych polityk, strategii, planów lub programów może znacząco oddziaływać na ten obszar". Przedstawione powyżej przepisy, jak słusznie podniosła strona skarżąca, znajdują umocowanie w art. 6 ust. 3 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory ( Dz. U. UE.L. 1992r. Nr 206, poz. 7) zgodnie, z którym każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej ochrony oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa. W świetle przytoczonych wyżej uregulowań prawnych podzielić należy stanowisko skarżącego, że plan urządzenia lasu przed jego zatwierdzeniem wymaga przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, jeżeli na obszarze, dla którego plan urządzenia lasu został sporządzony, występuje obszar Natura 2000. Stanowisko to znajduje oparcie w poglądzie prezentowanym w literaturze przedmiotu, który ten pogląd podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że wymóg przeprowadzenia oceny oddziaływania, o którym mowa ww. art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy, zachodzi, jeżeli spełnione są trzy przesłanki. 1) są to dokumenty inne niż wymienione w art. 40 ust.1 pkt 2 ustawy i ponieważ nie określono w tym przepisie żadnego zakresu tych dokumentów, to oznacza, że chodzi o wszelkie projekty polityk, strategii, planów i programów; 2) dokumenty te nie są bezpośrednio związane a ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony; 3) realizacja postanowień tych dokumentów może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 ( czyt.: Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Janina Ciechanowicz-MCLean, Zbigniew Bukowski, Bartosz Rakoczy, Wydaw. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, str.121-122). W niniejszej sprawie jest bezsporne, że na obszarze Nadleśnictwa S. dla którego został opracowany plan urządzenia lasu, zatwierdzony przez organy obu instancji, znajduje się obszar szczególnej ochrony Natura 2000 - " [...]". W takim przypadku przedłożony organom projekt planu urządzenia lasu wymagał, jak wskazano powyżej, przeprowadzenia oceny jego oddziaływania na ten obszar chroniony Natura 2000. Nie ma tu żadnego znaczenia okoliczność, na którą wskazuje organ naczelny w pkt 5 odpowiedzi na skargę, że plan urządzenia lasu został opracowany na dzień 1 stycznia 2005r. i opisuje stan lasu i jego ochrony na dzień 1 stycznia 2005r. Jak stanowi zasada praworządności, zawarta w art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie prawa obowiązującego w dacie wydania rozstrzygnięcia. Oznacza to, że jeżeli pomiędzy datą opracowania projektu planu urządzenia lasu, a wydaniem ostatecznej decyzji o jego zatwierdzeniu doszło do zmiany przepisów prawa dotyczących zagadnień objętych w przedłożonym do zatwierdzenia projekcie planu, obowiązkiem organu było zażądać jego uzupełnienia w zakresie jakim wymagał nowy stan prawny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art.152 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.