IV SA/Wa 2036/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], którą odmówiono uwzględnienia wniosku M. S. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ul. L. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] października 2014 r. M. S. zwróciła się do właściwego organu o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ul. L. Po rozpatrzeniu wniosku, Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], odmówił uwzględnienia wniosku M. S. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ul. L. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z godnie z mającym zastosowanie w niniejszej sprawie przepisem art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną ustala się na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Organ wskazał, że wniosek M. S. został złożony w 2014 roku, a zatem po terminie wskazanym w ww. ustawie i z tego względu nie mógł być rozpoznany zgodnie z oczekiwaniami strony wnioskującej. Powyższa decyzja został doręczona M. S. w dniu 10 marca 2015 r. Strona postępowania wniosła odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. decyzją z dnia [...] marca 2015 r., kwestionując zasadność i zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia. Skarżąca podniosła, że wniosek dotyczący odszkodowania za ww. nieruchomość wniosła jej matka w 2005 roku i wniosek ten był złożony również w jej imieniu. Z tego względu skarżąca uważa, że sprawa odszkodowania powinna być rozpoznana merytorycznie również w stosunku do niej. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], którą odmówiono uwzględnienia wniosku M. S. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ul. L. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że z treści wniosku o odszkodowanie złożonego przez matkę skarżącej w dniu 28 grudnia 2005 r. nie wynika, że wniosek ten był złożony także w imieniu M. S. Z tego względu organ wojewódzki uznał, że jedynym wnioskiem złożonym przez M. S. w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ul. L. jest wniosek z dnia [...] października 2014 r. Organ podkreślił, że wniosek ten został złożony po terminie, o którym mowa w ustawie z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, co uzasadniało jego odmowne załatwienie. Na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r.skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła M. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy administracji działające w sprawie błędnie przeprowadziły postępowania. Nie dokonały prawidłowego wyjaśnienia sprawy bezzasadnie uznając, że doszło do uchybienia terminu przy składaniu wniosku o odszkodowanie. Skarżąca stwierdziła, że stosowny wniosek złożony przez jej matkę w 2005 r. był złożony również w jej imieniu, czego organy administracji nie uwzględniły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia jeżeli zachodzą przyczyny określone w 156 k.p.a. lub innych przepisach. Rozpoznając niniejszą skargę Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na rażące naruszenie przez organ II instancji przepisu art. 129 § 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu odwołanie od decyzji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie w terminie 14 dni od jej ogłoszenia. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że odwołanie M. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2015 r. zostało wniesione po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia. Rozpatrując odwołanie organ II instancji zobowiązany jest w pierwszej kolejności zweryfikować, czy wniesiono odwołanie z zachowaniem 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 Kpa. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że odwołanie stanowi środek prawny instancyjnej kontroli decyzji administracyjnych, która uruchamiana jest zasadniczo wyłącznie na wniosek strony postępowania, złożony w określonym terminie i za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w I instancji. Prawo strony do wniesienia odwołania jest powiązane wyrażoną w art. 15 Kpa. zasadą dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą sprawa administracyjna załatwiona decyzją administracyjną może być po wniesieniu odwołania ponownie rozpatrzona i rozstrzygnięta przez organ II instancji. Wynika z tego, że źródłem kompetencji organu wyższego stopnia (organu odwoławczego) do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej może być akt woli strony postępowania urzeczywistniony złożonym przez nią odwołaniem. W doktrynie i orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości. Nie ma ono charakteru inkwizycyjnego, a zatem może ono zostać wszczęte wyłącznie na skutek odwołania wniesionego przez podmiot legitymowany (stronę), nigdy zaś z urzędu. To dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania, powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 741; zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 1984 r., sygn. akt II SA 2048/83, ONSA 1984, Nr 1, poz. 51). Złożenie odwołania po terminie powodować może różne skutki procesowe w zależności od tego czy odwołujący się złożył jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 i 2 Kpa.), czy też z prośbą taką nie wystąpił. Jeżeli wraz z odwołaniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu to wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany w pierwszej kolejności wniosek ten rozpoznać, a następnie w zależności od oceny okoliczności i przyczyn wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia, bądź to wydać postanowienie, w którym stwierdzi, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu, bądź też, także w drodze postanowienia, przywrócić termin do złożenia odwołania i rozpoznać sprawę merytorycznie. Jeśli natomiast wnoszący odwołanie nie wystąpił jednocześnie z prośbą o przywrócenie terminu do jego złożenia, wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 134 Kpa.). Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Należy jeszcze wskazać, iż w myśl art. 58 § 2 i 3 Kpa. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu natomiast przywrócenie terminu do złożenia wskazanej wyżej prośby jest niedopuszczalne. Podkreślenia wymaga, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który to termin nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu drugoinstancyjnym rozstrzygnięcia ostatecznego, takiego, które korzysta z ochrony trwałości - por. szerzej np. B. Adamiak (w) B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Warszawa 2006 r., s. 598; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r., s. 210 i nast.; por. też np. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 330/99; wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 1999 r., sygn. akt I SA 1823/98; uchwałę NSA z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 11/98; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1006/96). Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że decyzja organu I instancji z dnia [...] marca 2015 r. została doręczona skarżącej w dniu 10 marca 2015 r. (zwrotne poświadczenie odbioru), zaś odwołanie opatrzone datą 20 marca 2015 r. skarżąca złożyła osobiście w organie administracji w dniu 25 marca 2015 r. (środa), podczas gdy ostatnim dniem terminu do wniesienia odwołania był dzień 24 marca 2015 r. (wtorek). W tej sytuacji jest oczywiste, że strona postępowania nie zachowała 14-dniowego terminu na złożenie odwołania. Na rozprawie przed Sądem w dniu 4 grudnia 2015 r. skarżąca wyjaśniła, że nie pamięta czy odwołanie złożyła osobiście w organie administracji, lecz jest możliwe, że odwołanie złożyła osobiście w urzędzie przy ul. S. Sąd stwierdza, że na odwołaniu znajduje się prezentata, z datą złożenia pisma tj. 25 marca 2015 r. Z ustaleń dokonanych przez Sąd w organie administracji wynika, że pismo zostało złożone osobiście przez stronę postępowania, nie zaś za pośrednictwem poczty. Z akt sprawy nie wynika także aby strona zwracała się do organu administracji z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że odwołanie skarżącej od decyzji I instancji zostało złożone z uchybieniem terminu i jako takie nie mogło być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez organ odwoławczy. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.