IV SA/Wa 2043/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia granicy nieruchomości. Po wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, M. S. zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem oraz matką. Jest właścicielką domu o pow. 90 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 8,23 ha. Skarżąc podała, że prowadzi działalność ogrodniczą. Posiada zasoby pieniężne w wysokości 35000 zł, z czego musi utrzymać dom oraz ponieść nakłady na gospodarstwo ogrodnicze (np. sadzonki pomidorów prawdopodobnie będą kosztować 10000 zł, musi kupić nawozy, opryski) Następne środki pieniężne skarżąca – dokonując sadzeń na początku kwietnia 2014r. - będzie miała po 20 czerwca 2014 r. Skarżąca oświadczyła, że posiada dwa stare ciągniki (mają ponad 25 i 30 lat). Wskazała, że synowi przysługują alimenty, nie podają jednak ich wysokości. W rubryce dotyczącej dochodów skarżąca wymieniła kwotę 28000 zł. W rubryce nr 11 formularza PPF natomiast oświadczyła: "Z tych 28000 muszę opłacić remonty, światło, kupić sadzonkę, żyć do czerwca. Przeżyć zimę, gdzie znaczna część, bo ok. 3000 idzie na opał". Zarządzeniem z dnia 13 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku – w terminie 14 dni – poprzez nadesłanie: a) wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, b) dokumentów wskazujących wysokość dochodów J. S., c) dokumentu lub oświadczenia w sprawie wysokości otrzymywanych alimentów na rzecz C. S., d) nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, e) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, f) zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o wysokości dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej, g) oświadczenia, czy starała się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymała i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy, h) oświadczenia w sprawie wysokości opłat ponoszonych na utrzymanie konieczne (w tym utrzymanie domu) przeciętnie w miesiącu. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 2 października 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) ponownie wskazała na trudną sytuację związaną z prowadzoną działalnością ogrodniczą, w tym konieczność ponoszenia wysokich nakładów (materiały siewne, sadzonki, nawozy, odkażanie, opryski, remonty szklarni). Skarżąca przedstawiła 7 rachunków bankowych z okresu od 1 lipca do 30 września 2013 r., (3 depozyty terminowe 3 miesięczne, 1 książeczka awista, 1 depozyt terminowy 6 miesięczny, 2 lokaty wakacyjne 3 miesięczne), na których ma zgromadzone środki pieniężne w łącznej wysokości 29772,74 zł, według oświadczenia skarżącej pieniądze te pochodzą ze sprzedaży zboża, z tym że jeden rachunek należy do syna skarżącej (kwota 4000 zł). Skarżąca oświadczyła, że jej syn (lat 18) uczy się w szkole informatycznej, otrzymuje alimenty w wysokości 750 zł. Z pieniędzy, które dawała mu skarżąca na wydatki ("np. słodycze, bułkę itp.") odłożył sobie 4000 zł (pieniądze te zbierał kila lat). Skarżąca nie nadesłała dokumentów wskazujących wysokość dochodów jej matki, podnosząc jedynie, że jej matka ma najniższą emeryturę rolniczą. Skarżąca przedstawiła decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2013 r., który ustalił na 2013 r. dochód z działów specjalnych produkcji rolnej (produkcji szklarniowej) na 3.770 zł. Wśród wydatków skarżąca wymieniła 300 zł na energię elektryczną, 269 zł - ubezpieczenie, 100 zł - telefon syna. Koszt zakupu opału na zimę to ok. 3000 zł. Ponadto skarżąca przedstawiła zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 września 2013 r. z którego wynika, że otrzymała za rok 2012 płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 10 994,31 zł oraz pomoc finansową w wysokości 2 384,28, zaś w roku 2013 otrzymała pomoc finansową w wysokości 2 384,28 zł. Ponadto z zaświadczenia wynika, że złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych oraz o przyznanie pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2013, wysokość tej płatności na dzień 30 września 2013 r. jeszcze nie została naliczona, realizacja tej płatności będzie dokonana w terminie wynikającym z przepisów unijnych, tzn. do 30 czerwca 2014 r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawoo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel, miało nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów należy stwierdzić, że nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca nie znajduje się w sytuacji wymagającej pomocy ze strony Państwa, w zakresie ponoszenia za nią kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca posiada nieruchomość rolną o pow. 8,23 ha. W orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Skarżąca podała we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF w rubryce nr 7.2.1. (zasoby pieniężne), że posiada 35000 zł, w rubryce nr 10 i 11 dotyczącej dochodów i innych danych wskazała kwotę 28000 zł, zaś z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości 29772,74 zł, (w tym 4000 zł to oszczędności syna). W związku rozbieżnościami dotyczącymi posiadanych zasobów pieniężnych, przyjęto, że ich wysokość potwierdzają kwoty zdeponowane na rachunkach bankowych (a więc kwota niecałych 30 000 zł). Skarżąca twierdzi, że kwota ta ma wystarczyć na jej utrzymanie oraz na nakłady na prowadzoną przez nią działalność ogrodniczą do czerwca 2014 r. Jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca wskazała syna i matkę. Należy jednakże wskazać, że syn nie jest na wyłącznym utrzymaniu skarżącej – otrzymuje bowiem alimenty w wysokości 750 zł miesięcznie i ma zgromadzone środki pieniężne – według oświadczenia skarżącej w wysokości 4000 zł., zaś matka skarżącej uzyskuje emeryturę (której wysokości skarżąca zdecydowała się nie ujawniać). Powyższe okoliczności, w ocenie referendarza sądowego nie pozwalają na uznanie, że skarżąca jest osobą ubogą, która nie jest w stanie uiścić w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Należy mieć na uwadze, że koszty te na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł (spis od skargi) na kolejnych etapach skarżąca może zostać zobowiązana (choć nie musi) do uiszczenia kwot rzędu 100 zł (np. opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej). Skarżąca posiada nieruchomość rolną o pow. 8,23 ha, uzyskuje z niej dochody, otrzymuje pomoc z ARiMR ( w 2012 r. była to kwota 13378,59,, nic nie wskazuje, aby za rok 2013 miałaby otrzymać kwotę niższą), w chwili obecnej na rachunkach bankowych na zgromadzone środki pieniężne w wysokości wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę uznano, że poniesie przez skarżącą kosztów sądowych postępowania nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny, wobec czego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a, postanowiono jak w sentencji.