IV SA/Wa 2043/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia granicy nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. S. wnioskiem z dnia 10 września 2013 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem i matką. Jest właścicielką domu o pow. 90 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 8,23 ha. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo ogrodnicze. Posiada zasoby pieniężne w wysokości 35.000,-zł, z czego musi utrzymać dom, kupić opał oraz ponieść nakłady na prowadzone gospodarstwo ogrodnicze. Skarżąca podała, że na zakup sadzonek pomidorów musi przeznaczyć prawdopodobnie kwotę 10.000,-zł, ponadto musi kupić nawozy, opryski. Następne środki pieniężne skarżąca będzie miała po 20 czerwca 2014 r., po dokonaniu sadzeń na początku kwietnia 2014 r. Skarżąca oświadczyła, że posiada dwa stare ciągniki, które mają ponad 25 i 30 lat. Wskazała, że synowi przysługują alimenty, nie podając jednak ich wysokości. W rubryce dotyczącej dochodów skarżąca wymieniła kwotę 28.000,-zł. W rubryce nr 11 formularza PPF natomiast oświadczyła: "Z tych 28.000 muszę opłacić remonty, światło, kupić sadzonkę, żyć do czerwca. Przeżyć zimę, gdzie znaczna część, bo ok. 3.000 idzie na opał". Ponadto, uzupełniając wniosek, skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację związaną z prowadzoną działalnością ogrodniczą, w tym konieczność ponoszenia wysokich nakładów na materiały siewne, sadzonki, nawozy, odkażanie, opryski, remonty szklarni. Skarżąca przedstawiła siedem rachunków bankowych z okresu od 1 lipca do 30 września 2013 r., (3 depozyty terminowe trzymiesięczne, 1 książeczka awista, 1 depozyt terminowy sześciomiesięczny, 2 lokaty wakacyjne trzymiesięczne), na których ma zgromadzone środki pieniężne w łącznej wysokości 29.772,74 zł, według oświadczenia skarżącej pieniądze te pochodzą ze sprzedaży zboża, z tym że jeden rachunek należy do syna skarżącej (kwota 4.000,-zł). Skarżąca oświadczyła, że jej syn, lat 18, uczy się w szkole informatycznej, otrzymuje alimenty w wysokości 750,-zł. Z pieniędzy, które dawała mu skarżąca na wydatki ("np. słodycze, bułkę itp.") odłożył sobie 4.000,-zł (pieniądze te zbierał kilka lat). Skarżąca nie nadesłała dokumentów wskazujących wysokość dochodów jej matki, podnosząc jedynie, że jej matka ma najniższą emeryturę rolniczą. Skarżąca przedstawiła decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2013 r., który ustalił na 2013 r. dochód z działów specjalnych produkcji rolnej (produkcji szklarniowej) na kwotę 3.770,-zł. Wśród wydatków skarżąca wymieniła 300,-zł na energię elektryczną, 269,-zł – ubezpieczenie, 100,-zł – telefon syna. Koszt zakupu opału na zimę to ok. 3.000,-zł. Ponadto skarżąca przedstawiła zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 września 2013 r. z którego wynika, że otrzymała za rok 2012 płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 10.994,31 zł oraz pomoc finansową w wysokości 2.384,28, zaś w roku 2013 otrzymała pomoc finansową w wysokości 2.384,28 zł. Ponadto z zaświadczenia wynika, że złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych oraz o przyznanie pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2013, wysokość tej płatności na dzień 30 września 2013 r. jeszcze nie została naliczona, realizacja tej płatności będzie dokonana w terminie wynikającym z przepisów unijnych, tzn. do 30 czerwca 2014 r. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia M. S., w piśmie z dnia 20 listopada 2013 r., wniosła sprzeciw, w którym powtórzyła argumentację wniosku. Do złożonego sprzeciwu skarżąca dołączyła szereg kserokopii dokumentów, dotyczących kwestionowanej powierzchni nieruchomości będącej przedmiotem skargi. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2013 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada jakiekolwiek dochody (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że zarówno w formularzu wniosku, załączonych do niego kserokopii dokumentów, jak i pismach uzupełniających wniosek oraz w sprzeciwie wnioskodawczyni nie zamieściła informacji, które przy posiadanych przez skarżącą oszczędnościach w wysokości 35.000,-zł wskazywałyby, że obciążają ją wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż zgromadzone oszczędności. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa i nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Marzanna Smolarek za osobę taką uznana być nie może. Nie można w szczególności uznać, że inwestycja finansowa w prowadzone gospodarstwo ogrodnicze poprzez zakup roślin wskazuje na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącej. Inwestycje czynione przez skarżącą nie prowadzą do wyzbycia się majątku, a jedynie do zamiany środków płatniczych na inne dobra materialne. Nie można zatem mówić o pogorszeniu się z tego powodu sytuacji majątkowej skarżącej. Wydatki czynione na prowadzenie i rozwój działalności ogrodniczej nie mogą być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sadowych, bowiem podejmując decyzję o wniesieniu skargi do Sądu na zaskarżoną decyzję, skarżąca musiała liczyć się z koniecznością ponoszenia opłat sądowych. Konieczność inwestowania w prowadzone gospodarstwo ogrodnicze nie może mieć priorytetu przed ponoszeniem kosztów sądowych. W ocenie Sądu przedstawione przez wnioskodawczynię powody ewentualnego zwolnienia skłaniają do odmiennych wniosków. Nawet przy uwzględnieniu wydatków w wysokości 13.669,-zł, na które według wskazań skarżącej składają się: 10.000,-zł związanych z prowadzeniem gospodarstwa ogrodniczego, 3.000,-zł przeznaczonej na ogrzanie domu, 300,-zł opłaty za energię elektryczną, 269,-zł – ubezpieczenie, 100,-zł – telefon syna, który otrzymuje alimenty w wysokości 750,-zł, pozostaje jej do zadysponowania w trzyosobowym gospodarstwie domowym kwota 21.331,-zł (35.000,-zł -13.669,-zł =21.331,-zł) na zakup nawozów, opryski oraz na codzienne utrzymanie. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawczyni przy zgromadzonych oszczędnościach w wysokości 35.000,-zł, a także zgromadzonych przez nią i syna środkach pieniężnych na siedmiu rachunkach bankowych w łącznej kwocie 29.772,74 zł oraz otrzymaniem przez nią za rok 2012 płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 10.994,31 zł i pomocy finansowej w wysokości 2.384,28, a także otrzymaniem przez nią w roku 2013 pomocy finansowej w wysokości 2.384,28 zł, nie pozostaje bez środków pieniężnych koniecznych na poniesienie kosztów i może partycypować w kosztach postępowania sądowego przy otrzymanej z dopłat i pomocy finansowej łącznej kwocie 15.762,87zł (10.994,31zł+2.384,28zł+2.384,28zł=15.762,87zł) i zgromadzonych środkach pieniężnych w łącznej kwocie 64.772,74 zł (29.772,74zł+35.000zł=64.772,74zł). Wobec powyższego wnioskodawczyni nie wykazała, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazała, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawczyni wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jak najbardziej pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Konkludując należy zatem stwierdzić, że wnioskodawczyni nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla oceny przedmiotowego wniosku ma fakt, że skarżąca posiada dostępne środki (oszczędności) w wysokości znacznie przekraczającej wysokość kosztów sądowych, które mogą wystąpić na obecnym etapie postępowania. Przyszłe koszty, do których uiszczenia skarżąca może być ewentualnie zobowiązana to koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,-zł, koszt wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,-zł oraz koszt zastępstwa procesowego. Stwierdzić zatem należy, że wysokość zgromadzonych przez wnioskodawczynię oszczędności pozwala na przyjęcie, że dysponuje ona wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pokrycie tych wydatków mieści się bowiem w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni i nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego jej i rodziny. Sam fakt zgromadzenia znacznych oszczędności potwierdza, że uzyskiwane przez skarżąca dochody wystarczają nie tylko na pokrycie niezbędnych wydatków koniecznych, ale dają również możliwość zgromadzenia znacznych oszczędności. Kwota tych oszczędności jest na tyle pokaźna, że pozwala na stwierdzenie, że skarżąca jest w stanie ponieść dodatkowe wydatki konieczne, do których również należy zaliczyć koszty udziału skarżącej w postępowaniu sądowym, zainicjowanym jej skargą. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. I FZ 287/08, LEX nr 494242). Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa – a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania – w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.