IV SA/Wa 2047/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w W. (dalej: "Stowarzyszenie", "wnioskodawca") złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 2 września 2016 r. Stowarzyszenie zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku, a także regulaminu Stowarzyszenia [...] oraz uchwały podjętej przez jego członków w dniu 18 października 2014 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzech członków. Mocą uchwały z dnia 18 października 2014 r. ustalono wysokość miesięcznej składki członkowskiej na kwotę 50 zł. Dziewięciu byłych członków wyraziło zgodę na wspieranie Stowarzyszenia wyłącznie na zasadach wolontariatu. W bilansie za 2015 r. wskazano, że Stowarzyszenie z tytułu składek uzyskało przychód w wysokości 1800 zł, z tytułu zwrotu kosztów sądowych 200 zł. Natomiast wydatki (wpisy do skarg, skarg kasacyjnych, opłat kancelaryjnych) wyniosły 2.202 zł. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Należy zaznaczyć, że art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393) w brzmieniu obowiązującym od 20 maja 2016 r., nadanym art. 1 ust. 21 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) przewiduje, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej a ponadto może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "podejmowanie działań na rzecz ochrony środowiska kierując się obowiązującym prawem" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, Stowarzyszenie chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Odnosząc się do kwestii ustalenia składek członkowskich na poziomie 50 zł w sytuacji, gdy Stowarzyszenie liczy jedynie trzech członków, to należy stwierdzić, że wysokość składek pozostaje w oderwaniu od skali działalności stowarzyszenia. W szczególności mając na uwadze, że stowarzyszenie występuje z licznymi skargami do sądu administracyjnego, powinno zagwarantować stosowne środki na ten cel. Zmniejszenie liczby członków Stowarzyszenia przy jednoczesnym braku zapewnienia wystarczających środków na dalszą jego działalność, nie pozwala na przyjęcie, że Stowarzyszeniu powinno zostać przyznane prawo pomocy. Nie można bowiem stwierdzić, że w niniejszej sprawie Stowarzyszenie podjęło wszelkie niezbędne działania zmierzające do pozyskania środków umożliwiających realizację swoich celów statutowych. W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (LEX 990354) NSA stwierdził, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie na takim poziomie, który pozwoliłby realizować mu własne zadania przewidziane w regulaminie. Podsumowując należy stwierdzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.