IV SA/Wa 2051/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2051/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" (zwanego dalej: "Stowarzyszeniem") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W dniu 14 marca 2013 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podniosło, że działa na zasadach czysto społecznych i nie dysponuje żadnymi funduszami. Społeczna działalność członków Stowarzyszenia – emerytów, znacznie obciąża ich skromne finanse. Z uwagi na z zamiar wniesienia skargi kasacyjnej w tej sprawie, i przymus adwokacko-radcowski, wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada żadnego majątku, nie zbiera składek, nie otrzymuje żadnych darowizn, dotacji ani zapisów. Wpłacane wpisowe (w wysokości 30 zł od członka) zostało wydane na cele organizacyjne. Stowarzyszenie działa na tych zasadach od 1996 r. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że podnoszone przez Stowarzyszenie argumenty o tym, że członkowie działają społecznie, nie opłacają składek – nie mogą prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca realizując cele statutowe i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Skoro wnioskodawca zrezygnował z pobierania składek i nie realizuje innych prawem przewidzianych działań w celu zapewnienia środków na realizację celów, dla których Stowarzyszenie zostało powołane – to nie może liczyć, ze jego działanie będzie finansowane przez Państwo. Ponadto Stowarzyszenie twierdzi, że nie posiada żadnych środków, a środki pieniężne z tzw."wpisowego" wpłacane przez członków w kwocie po 30 zł, zostały już wydane na cele organizacyjne. Jednak z akt niniejszej sprawy wynika, że Stowarzyszenie wpłaciło wpis od skargi w wysokości 100 zł (w dniu 27 września 2012 r.) oraz opłatę kancelaryjną w wysokości100 zł (w dniu 18 lutego 2013 r.), mimo że wcześniej (w dniu 11 września 2012 r.) w tej sprawie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy i również deklarowało, że nie posiada żadnych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Zatem Stowarzyszenie, mimo wcześniejszych deklaracji, posiadało środki na uiszczenie wymienionych opłat, jednak nie wykazało źródła ich finansowania. Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.