IV SA/Wa 2052/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zbigniew Rudnicki, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2006 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa - uchyla zaskarżoną decyzję - Zaskarżoną decyzją z dnia [...].09.2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swą uprzednio wydaną decyzję z dnia [...].05.2003 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1958r., utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...].08. 1958r. o przejęciu, na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. O sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71), zwanej dalej ustawą z dnia [...].03.1958 r., na rzecz Skarbu Państwa, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi W. w woj. [...], stanowiącego uprzednio własność H. O. W uzasadnieniu swych przytoczonych decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż ustawa z dnia 12.03.1958 r. sankcjonowała przejęcie na własność Państwa, bez względu na obszar, nieruchomości rolnych i leśnych objętych do dnia 5.04.1958 r. we władanie Państwa, jeżeli znajdowały się one nadal w jego władaniu lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Minister podkreślił, że przejęciu temu nie podlegały w myśl ust. 2 art. 9 grunty wymienione w art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31). Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawczyni zaznaczył, że odnośnie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie zostało wydane orzeczenie na podstawie dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Stąd wykluczył zastosowanie do niniejszego gospodarstwa ust. 2 art. 9 ustawy z dnia 12.03.1958 r. W skardze do Sądu Administracyjnego, podobnie jak we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1958 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...].08.1958 r. S. K. podkreśliła, że jej matka kilkakrotnie otrzymywała pisma z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. nakłaniające Ją do przekazania jej gospodarstwa rolnego w użytkowanie na podstawie dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Jednocześnie informujące, że dekret ten umożliwia przekazanie wymienionego gospodarstwa w użytkowanie powstałej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W., lub zrzeczenie się go na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem, względnie otrzymanie mniejszego gospodarstwa. Skarżąca stwierdziła, że w związku z tymi pismami jej matka H. O. oświadczeniem z dnia 4.02.1955 r. wyraziła zgodę na przekazanie go w użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej na mocy dekretu z dnia 9.02.1953 r. Oświadczenie to wpłynęło do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. w dniu 7.02.1955 r., a protokół zdawczo-odbiorczy dotyczący tego gospodarstwa rolnego sporządzono w dniu 7.03.1955 r. W wyniku tych czynności grunty wraz z zabudowaniami przejęła rolnicza spółdzielnia produkcyjna w 25-cio letnie użytkowanie. Mając to na względzie skarżąca kwestionuje ustalenia poczynione przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., zawarte w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...].10.1958 r., którego stwierdzenia nieważności się domagała. Organ ten przyjął wówczas, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej jeszcze przed złożeniem wspomnianego wniosku przez H. O. przekazało omawiane gospodarstwo w użytkowanie spółdzielni produkcyjnej w W. Natomiast w dniu 7.03.1955 r. sporządzono z tych czynności protokół zdawczo-odbiorczy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na skutek wniosku o ponowne rozparzenie sprawy powinien rozpoznać sprawę ponownie w jej całokształcie, który to obowiązek wynika z zagwarantowanej w art. 15 Kpa zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Powinien zatem rozważyć jakie znaczenie w sprawie ma błędne przyjęcie chronologii wydarzeń w orzeczeniu z dnia [...].10.1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje bowiem na to, żeby gospodarstwo to zostało przekazane w użytkowanie rolniczej spółdzielni produkcyjnej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. jeszcze przed złożeniem przez H. O. wniosku o przekazanie go w użytkowanie tej spółdzielni na zasadach art. 1-11 dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, z uwagi na niemożność zagospodarowania go przez właścicielkę. Poczynienie właściwych ustaleń w tym zakresie jest niezbędne do wyjaśnienia, czy do tego gospodarstwa miało zastosowanie wyłączenie spod działania ustawy z dnia 12.03.1958 r., przewidziane w jego art. 9 ust. 2, a mianowicie przejęciu temu nie podlegały w myśl tego przepisu grunty wymienione w art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Dokonując analizy zapadłych rozstrzygnięć na tle ustawy z dn. 12.03.1958 r., należy zważyć, iż zamiarem ówczesnego ustawodawcy było jednolite uregulowanie stanu prawnego m. in. gospodarstw rolnych przeznaczonych na cele reformy rolnej i przejęcie ich na własność Państwa bez względu na ich obszar. Wyraz temu dał ustawodawca w art. 9 (następnie 16) powołanej ustawy z 1958 r., nakazując jednakże spełnienie przesłanek wynikających z ust. 1 tego artykułu. Wyjątkowy rygoryzm ustawy przejawiający się w przejęciu tych nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania oraz zapis ust. 4 powołanego art., przesadzający o tym, iż nawet tytuły egzekucyjne zasądzające przywrócenie posiadania lub wydanie owych nieruchomości tracą moc, wskazywał wyraźnie, że wolą ustawodawcy było ostateczne utrwalenie wprowadzonych stosunków własnościowych. Jedną zatem z dwóch okoliczności pozwalających na uchronienie nieruchomości spod przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w tym trybie (wyłączającą działanie ust. 1 art. 9 powołanej ustawy z 1958 r.) było wykazanie, że uprzednio została objęta przepisami dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, a następnie objęta przepisem art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Istnienia tej przesłanki starała się dowieść skarżąca, przytaczając chronologię wydarzeń i dowodząc, iż w istocie jej gospodarstwo rolne zostało przejęte w użytkowanie w trybie dekretu z dnia 9.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Mając na uwadze, iż działania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. poprzedził wniosek skarżącej o przejecie tej nieruchomości w użytkowanie w tym trybie, rozważenia wymaga charakter protokołu zdawczo-odbiorczego tego gospodarstwa rolnego z dnia 7.03.1955 r. Stwierdzono w nim bowiem, że został sporządzony w sprawie komisyjnego przyjęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego w zagospodarowanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K., która przekazuje je Rolniczemu Zrzeszeniu Spółdzielczemu w W. w bezpłatne użytkowanie na przeciąg 25 lat. Na ten protokół, jako sporządzony z czynności przekazania przedmiotowego gospodarstwa w użytkowanie spółdzielni (jak przyjęło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. w kwestionowanym orzeczeniu, jeszcze przed złożeniem wspomnianego wniosku przez jego właścicielkę) powołano się w tym orzeczeniu. W części końcowej tego protokołu zaznaczono, że wejdzie on w życie z dniem załatwienia przyjęcia w użytkowanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. Pełnomocnik skarżącej na rozprawie stwierdził, iż w jego przekonaniu ma on charakter decyzji administracyjnej, kwestia ta zatem z uwagi na chronologię wydarzeń oraz zapisy zawarte w tym protokole winna być rozważona przez Ministra. Jakkolwiek jest to postępowanie nieważnościowe, to jednak ustalenie czy przedmiotowe gospodarstwo zostało uprzednio przejęte w trybie dekretu z 1953r. stanowi kwestię kluczową dla oceny legalności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...].10.1958 r., w oparciu o art. 156 § 1 pkt. 2 Kpa. W tym stanie rzeczy należy uznać, iż organ naczelny orzekając w niniejszej sprawie nie wyjaśnił wszystkich istotnych jej okoliczności oraz nie dokonał koniecznej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności owego protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 7.03.1955 r. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.