IV SA/Wa 2067/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącej L. K. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania L. K., zwanej dalej: "skarżącą", obywatelki U., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r., nr [...] o odmowie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stan sprawy przedstawiał się następująco: W dniu 22 maja 2012 r. L. K., obywatelka U., powołując się na art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej: "Konstytucją RP", złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię własnego paszportu oraz metrykę urodzenia babci (N. D.), akt urodzenia ojca (O. T.) oraz własny akt urodzenia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił udzielenia skarżącej zezwolenia na osiedlenie się. W pierwszej kolejności organ podniósł, że podstawę do udzielenia wnioskowanego zezwolenia stanowi art. 52 ust. 5 Konstytucji RP. Jednak w związku brakiem przepisów rangi ustawowej, na podstawie których stwierdzano by polskie pochodzenie cudzoziemców, posiłkowo należy zastosować przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004., Nr 53, poz. 532 ze zm.). W związku z powyższym zaistniała konieczność wyjaśnienia okoliczności pochodzenia od osób narodowości polskiej oraz wykazania związków z polskością. Organ oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że na podstawie ustaleń czynionych w porozumieniu z [...] Oddziałem Straży Granicznej uznano, że dokument w postaci aktu urodzenia ojca skarżącej (O. T.), w którym figuruje wpis o posiadaniu polskiej narodowości przez babkę skarżącej, budzi wątpliwości co do autentyczności, w konsekwencji czego odmówiono mu mocy dowodowej. Z informacji udzielonej przez [...] Oddział Straży Granicznej w W. wynika, że wszczęto postępowanie przygotowawcze nr [...] w sprawie posłużenia się przez skarżącą przerobionym dokumentem. W związku z podważeniem autentyczności aktu urodzenia ojca skarżącej oraz odmówieniem mu mocy dowodowej, Wojewoda stwierdził, że nie jest w stanie ustalić, czy pomiędzy L. K. a N. D. istnieje pokrewieństwo. Dlatego też uznał, że skarżąca nie udokumentowała posiadania polskiego pochodzenia, zatem brak jest podstaw do udzielenia jej zezwolenia na osiedlenie się na podstawie art. 52 ust. 5 Konstytucji RP. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów art. art. 7, 77, 75, 10 oraz 81 K.p.a. Podniosła, że fakt wszczęcia postępowania "w sprawie" nie oznacza, że postępowanie zostało wszczęte wobec niej. Zarzuciła, że Wojewoda [...] przedwcześnie uznał, że kwestionowany dokument nie jest autentyczny. Zdaniem skarżącej, postępowanie w sprawie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się, co najwyżej, powinno być przedłużone do czasu zakończenia prowadzenia sprawy przez Straż Graniczną. Rozpatrując odwołanie Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców na wstępie stwierdził, że organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, który deklaruje narodowość polską, powinien ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji. Organ przywołał treść art. 5 ustawy o repatriacji, określającego kryteria uznania osoby deklarującej narodowość polską za osobę polskiego pochodzenia oraz art. 6 powołanej ustawy, wskazujący dokumenty potwierdzające polskie pochodzenie. Organ odwoławczy, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że z informacji z [...] Oddziału Straży Granicznej wynika, że postępowanie przygotowawcze w sprawie posłużenia się przerobionym aktem urodzenia, jest w dalszym ciągu prowadzone i nie jest możliwe określenie dokładnego terminu zakończenia postępowania. Organ podniósł, że dokument, którym posłużyła się skarżąca przed organem pierwszej instancji został sfałszowany, co zostało potwierdzone w opinii biegłego, po wykonaniu technicznej ekspertyzy kryminalistycznej w sprawie. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że dołączone do wniosku skarżącej dokumenty, nie potwierdzają polskiego pochodzenia jej przodków. Z jej aktu urodzenia wynika, że rodzice byli narodowości u., natomiast autentyczny akt urodzenia N. D. nie może zostac uwzględniony w sprawie, z uwagi na sfałszowanie aktu urodzenia ojca skarżącej. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że ekspertyza o sfałszowaniu aktu urodzenia ojca skarżącej jest jednoznaczna i stanowi wystrczajace potwierdzenie sfałszowania dokumentu, wobec czego – zdaniem organu – oczekiwanie na rozstrzygniecie sądowe, nie jest niezbędne do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Skargę na decyzję Szefa Urzędu Do Spraw Cudzoziemców wniosła L. K., reprezentowana przez r. pr. P. J. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy istniały przesłanki do jej uchylenia w całości i w tym zakresie orzeczenia do do istoty sprawy lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i aty. 80 K.p.a. poprzez wadliwe zgromadzenie materiału dowodowego i niewłaściwą jego ocenę, - art. 81 w związku z art. 10 § 1 K.p.a. poprzez uznanie za udowodnione sfałszowanie aktu urodzenia ojca skarżącej, bez umożliwienia jej wypowiedzenia się co do tego dowodu, - art. 75 § 1 K.p.a w związku z art. 84 § 1 K.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność autentyczności aktu urodzenia ojca skarżącej, - art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewskazanie, na podstawie jakiej opinii , dokument został uznany za sfałszowany. W związku z powyższym, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uwzględnienie przez organ w trybie art., 54 § 3 Pp.s.a niniejszej skargi w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie udzielenie skarżącej zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podkreśliła, że organy odmawiając jej udzielenia zezwolenia na osiedlenie się, opierały się jedynie na pismach Straży Granicznej w sprawie rzekomo sfałszowanego dokumentu. Tymczasem w sprawie tej nie zapadł nawet nieprawomocny wyrok. Organ nie wskazał, na podstawie jakich dowodów uznał, że akt urodzenia ojca skarżącej został sfałszowany. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek opinii biegłego w tym przedmiocie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a, Jednocześnie organ podkreślił, że nie zgadza się z częścią zarzutów podniesionych w skardze, dlatego też nie mógł skorzystać z trybu autokontroli. Organ podniósł, że po ponownej analizie akt administracyjnych sprawy doszedł do wniosku, iż ustalenie co do fałszywości (przerobienia aktu urodzenia ojca skarżącej), było przedwczesne, bowiem nie było oparte na wystarczających dowodach, zebranych w przedmiotowym postępowaniu. Organ odwoławczy posiadał bowiem jedynie pisma z jednostek Straży Granicznej, w których zawarte były informacje, że w toku postępowania karnego biegły stwierdził fakt sfałszowania aktu oraz, że została wykonana techniczna ekspertyza dokumentu. Są to zatem jedynie informacje o dowodach zgromadzonych w innej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję o odmowie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą materialnoprawną stanowią przepisy art. 52 ust. 5 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 52 ust. 5 Konstytucji RP osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Zatem przepis ten ustanawia dla osób, których polskie pochodzenie zostało formalnie, tj. zgodnie z ustawą stwierdzone, prawo do podmiotowego osiedlenia się na terytorium Polski. Przy czym, z treści tego przepisu wynika wyraźnie konieczność ustawowej regulacji mechanizmu stwierdzania polskiego pochodzenia osób ubiegających się o prawo pobytu w Polsce. Należy też zaznaczyć, że przepis ten nie zawiera żadnej regulacji, co do trybu dochodzenia owego konstytucyjnie gwarantowanego prawa. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że art. 52 ust. 5 Konstytucji RP należy zastosować bezpośrednio i w jego stosowaniu posiłkować się trybem wydawania zezwoleń na osiedlenie się przewidzianym w ustawie o cudzoziemcach (jako aktu pomocniczego przy m.in. ustalaniu organu właściwego do rozpatrzenia wniosku) oraz ustawą z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004 r., Nr 53, poz. 532 ze zm.), która jako jedyna zawiera definicję "osoby polskiego pochodzenia", tj. określa jaką osobę uznaje się za osobę polskiego pochodzenia. Ustawa ta także określa jakie dokumenty stanowią dowody potwierdzające polskie pochodzenia (art. 6 omawianej ustawy). W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji stwierdził, że w związku z wątpliwościami co do autentyczności aktu urodzenia ojca skarżącej – O. T., przekazał dokumenty złożone przez skarżącą [...] Oddziałowi Straży Granicznej, celem służbowego wykorzystania. Pismem z dnia 8 czerwca 2012 r., które wpłynęło do Wojewody [...] w dniu 3 października 2012 r. (kopia w aktach administracyjnych sprawy) Naczelnik [...] Oddziału Straży Granicznej w W. poinformował, że Wydział Operacyjno- Śledczy [...]OSG wszczął postępowanie przygotowawcze [...] w sprawie posłużenia się przerobionym dokumentem o nr [...], przez L. K. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, informacja ta stanowiła podstawę odmowy nadania aktowi urodzenia ojca skarżącej mocy dowodowej – w konsekwencji – odmowy udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, w związku nieudokumentowanie polskiego pochodzenia. Organ odwoławczy, przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe, zgromadził m. in. następujące dokumenty: - pismo Kierownika [...] (dalej: "Kierownik [...]") z dnia 11 stycznia 2013 r., w którym poinformował, że postępowanie przygotowawcze o nr [...] jest w dalszym ciągu prowadzone oraz, że dokument który złożyła L. K. został sfałszowany, - pismo Kierownika [...] z dnia 20 maja 2013 r., w którym poinformował, że postępowanie przygotowawcze jest nadal prowadzone, ponadto, że została wykonana techniczna ekspertyza kryminalistyczna przedmiotowego dokumentu oraz wydana opinia biegłego w tej sprawie, który jednoznacznie stwierdził, że akt urodzenia nr [...] został sfałszowany. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że, co prawda, do chwili wydania decyzji, postępowanie przygotowawcze o posłużenie się przez skarżącą sfałszowanym dokumentem nie zostało zakończone, jednak ekspertyza Straży Granicznej jest jednoznaczna i stanowi wystarczające potwierdzenie sfałszowania dokumentu. Z zaprezentowanym wyżej stanowiskiem organu odwoławczego nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim należy stwierdzić, że nic nie wskazuje na to, aby organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji był w posiadaniu ekspertyzy kryminalistycznej oraz opinii biegłego, potwierdzających rzekomo sfałszowanie przedmiotowego dokumentu. Brak jest tych dowodów w aktach administracyjnych sprawy. Analiza akt sprawy i treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, oraz informacje zawarte w odpowiedzi na skargę wskazują, że organ dysponował jedynie ww. pismami Kierownika [...] oraz m. in. uwierzytelnioną kopią notatki urzędowej z dnia 29 maja 2012 r., w której zawarto informację, że w dniu 29 maja 2012 r. w Laboratorium Kryminalistycznych Straży Granicznej przeprowadzono analizę m. in. dokumentu o nr [...] i stwierdzono, że "prawdopodobnie dokument jako bankiet jest oryginalny", natomiast "prawdopodobnie został sfałszowany poprzez usunięcie pierwotnych zapisów danych personalnych i naniesienie wtórnych zapisów". W ocenie Sądu, przyjęcie przez organy za udowodnione, że skarżąca posłużyła się sfałszowanym aktem urodzenia ojca, było wadliwe, bowiem nie zostało oparte na wystarczających dowodach zebranych w prowadzonym postępowaniu. Należy wskazać, że organ wydając swoje rozstrzygniecie, w istocie wydał je jedynie na podstawie informacji o dowodach zgromadzonych w innym postępowaniu. Organ mógłby dokonać ustaleń co do fałszywości kwestionowanego dokumentu, jedynie na podstawie samodzielnej oceny dokonanej ekspertyzy kryminalistycznej oraz opinii biegłego. Tymczasem, jak już wyżej wskazano, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie tych dokumentów nie zawiera. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ odwoławczy naruszył przepisy art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a, bowiem orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji wadliwej, a ponadto art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Częściowo zasadny jest także zarzut naruszenia art. 75 § 1 w związku z art. 84 § 1 K.p.a. Powołanie biegłego z danej dziedziny wiedzy służyć ma pozyskaniu wiadomości specjalnych, których strony lub organ nie posiadają lub nie mogą samodzielnie uzyskać. W ocenie Sądu organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie mają wiedzy specjalistycznej, pozwalającej im na stwierdzenie autentyczności lub fałszywości dokumentu. W tym zakresie powinny dokonywać oceny dokumentu na podstawie ustaleń osób posiadających wiadomości specjalne. Przy czym, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ administracji nie musiał powoływać biegłego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym odmowy udzielenie zezwolenia na osiedlenie się. W ocenie Sądu, takimi dokumentami, mogłyby być materiały dowodowe zgromadzone w postępowaniu karnym dotyczącym posługiwania się przez skarżącą podrobionym dokumentem, tj. ekspertyza kryminalistyczna i opinia biegłego na temat kwestionowanego dokumentu. Przy czym, organ nie mógłby bezkrytycznie przytaczać jedynie treści tych dokumentów, jego obowiązkiem jest bowiem ocena wartości dowodowej tych dokumentów, ich wiarygodności i rzetelności. Sąd nie zgadza się natomiast z zarzutami naruszenia art. 81 w związku z art. 10 K.p.a. Jak wynika z akt sprawy przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji pełnomocnik skarżącej został poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i w dniu 3 września 2012 r. z tej możliwości skorzystał. W aktach tych znajdowały się już dokumenty wskazujące na podważanie autentyczności aktu urodzenia ojca skarżącej i nie było przeszkód, aby skarżąca wypowiedziała się co do tych dowodów. Również w postępowaniu odwoławczym pismem z dnia 14 marca 2013 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 21 marca 2013 r. organ poinformował o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, uzupełnienia złożonego wniosku oraz złożenia pisemnego oświadczenia na każdym etapie postępowania. Reasumując, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy naruszył wskazane w orzeczeniu przepisy postępowania w stopniu mającym niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ odwoławczy orzeknie ponownie w sprawie, z uwzględnieniem ocen zawartych powyżej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.