IV SA/Wa 2075/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant ref. staż. Magdalena Domagała, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku L. W., odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Skarżący wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.). Skarżący podniósł, że był działaczem opozycyjnym i zajmował się kolportażem nielegalnych wydawnictw "[...]". Skarżący dołączył do wniosku kserokopię oświadczenia świadka J. Z., który stwierdził, że skarżący prowadził aktywną działalność w podziemnych strukturach "[...]" polegającą na dostarczaniu materiałów drukowanych, uczestnictwie i pomocy osobom potrzebującym. Macierzystą komórką "[...]" było Ministerstwo Komunikacji. Z oświadczenia J. Z. wynikało, że za swoją działalność skarżący był prześladowany przez organy [...] i zatrzymywany w [...] i [...]. Ponadto, skarżący przedłożył także kserokopię oświadczenia świadka L. S., która stwierdziła, że skarżący prowadził aktywną działalność w związku zawodowym "[...]" w Ministerstwie Komunikacji. Rozprowadzał materiały drukowane poprzez podziemne struktury "[...]", medale okolicznościowe, znaczki pocztowe "[...]", z czego dochód był przeznaczony na potrzeby i działalność związkową. Od grudnia 1981 r. do 1989 r. prowadził aktywną działalność za co był szykanowany w miejscu pracy. Ponadto był zatrzymywany przez organy porządkowe podczas demonstracji. Skarżący przedstawił kserokopię notatki urzędowej z [...] sierpnia 1982 r., z której wynika, że skarżący wykonywał zdjęcia przy Pomniku [...] w [...] oraz podniósł rękę i demonstracyjnie pokazywał literę [...], w wyniku czego został wylegitymowany przez funkcjonariuszy [...]. W wyniku zapytania skierowanego do Archiwum [...] organ otrzymał informację, że w zasobie archiwalnym [...] nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez skarżącego. W takich okolicznościach sprawy organ postanowił przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków. Świadek L. S. na kilka dni przed planowanym przesłuchaniem zawiadomiła telefonicznie urząd, że ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia nie może uczestniczyć w przesłuchaniu. Świadek J. Z. zeznał, że skarżący był członkiem "[...]" w Ministerstwie Komunikacji. Świadek zeznał, iż działalność skarżącego jako pracownika kolei polegała na tym, że jeździć po całej Polsce i pomagał w nawiązywaniu kontaktów. Z zeznań świadka wynika, że nie ma wiedzy, żeby skarżący należał do jakiejś podziemnej struktury opozycyjnej, czy kolportował prasę czy medale "[...]", nie zna osób, z którymi skarżący miał utrzymywać kontakty. Z tego co wie, to skarżący nie był w żaden sposób represjonowany w pracy za działalność opozycyjną, nie był pomijany w awansach. Organ uznał, że zebrany materiał dowodowy w toku postępowania nie pozwalał na potwierdzenie spełnienie przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z podwodów politycznych. Wobec niemożności przesłuchania L. S. organ odstąpił od przeprowadzenia tego dowodu. Organ uznał, że oświadczenie L. S. nie dostarcza informacji, które przeczyłyby informacjom wynikającym z pozostałych akt sprawy, wobec czego przesłuchanie L. S. w charakterze świadka nie jest konieczne. Z przesłuchania J. Z. wynika, że skarżący był członkiem "[...]" w okresie jej legalnego funkcjonowania oraz że był gotowy do udzielania pomocy w nawiązywaniu kontaktów m.in. rodzicom których dzieci przebywały za granicą. Świadek zeznał, że nie wiedział o okoliczności zajmowania się przez skarżącego kolportażem, co świadczy o tym, że działalność skarżącego miała bardzo ograniczony charakter lub była bardzo krótkotrwała. Świadek zeznał, że skarżący nie był represjonowany, a nawet pomijany w awansach. Zdaniem organ wątpliwe jest, czy w takiej instytucji jak ministerstwo, będące częścią centralnego aparatu władzy, gdzie znaczna część kadry byłą członkami [...], możliwa była aktywna działalność opozycyjna, która nie skutkowałaby represjami. Nie odnaleziono dowodów, które świadczyłby, że skarżący był zatrzymany, a jedynie był wylegitymowany przez funkcjonariuszy [...], kiedy w [...] 1982 r. podniósł rękę i pokazał literę [...]. Skarżący nie wykazał, że jego działalność w duszpasterstwie kolejarzy oraz w związku piłsudczyków miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Udział w pogrzebie ks. J. P. nie świadczy o czynnej działalności politycznej. Z oświadczeń świadków wynika, że skarżący prowadził ograniczona działalność opozycyjną, w szczególności nie wynika z nich aby prowadził działalność w sposób ciągły oraz że miała ona znaczne natężenie. Skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez skarżącego łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialności karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. L. W. wniósł skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2019 r., zarzucając naruszenie art. 7, 75, 77 i 80 K.p.a. w związku z art. 2 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych polegające na: 1) nierozważeniu wszystkich istotnych okoliczności wynikających z materiału dowodowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności okoliczności potwierdzających prowadzenie przez skarżącego działalności [...], wynikających z przedłożonych w toku postępowania oświadczeń świadków; 2) bezzasadnym odstąpieniu od przesłuchania świadka L. S., pomimo uznania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania przez organ za niezbędne do wyjaśnienia sprawy, a przeprowadzenie czynności miało na celu wykazania istotnych dla sprawy okoliczności przeczących tezie przyjęty przez organ; 3) dokonanie w pełni dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów, w szczególności w postaci oświadczeń świadków co doprowadziło do niezasadnej odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wadliwie odstąpił od przesłuchania świadka L. S., ponieważ z pisemnych oświadczeń świadka wynika, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Początkowo dopuszczony został dowód z zeznań L. S.. Jednakże organ odstąpił od przeprowadzenia tego dowodu, ze względu na to, że świadek ten oświadczył, że nie może stawić się na przesłuchanie z uwagi na podeszły wiek i zły stan zdrowia. Ponadto organ wskazał, że L. S. jest osobą samotną i przeprowadzenie tego dowodu nie będzie możliwe w każdym czasie. Tymczasem art. 50 § 3 K.p.a. pozwala na przesłuchanie osoby w miejscu jej pobytu z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody i pozwalają na to okoliczności, w jakich znajduje się ta osoba. Podnosząc takie zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem zasadne są zarzuty naruszenia art. 7, 75 i 77 § 1 K.p.a. Przepisy art. 7 i 77 § 1 K.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji może nie uwzględnić żądania strony tylko wtedy, gdy nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów i gdy dotyczy okoliczności, które zostały już stwierdzone innymi dowodami. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia zgłoszonego dowodu. Kwestia ta nie została pozostawiona swobodnemu uznaniu organu administracji. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Warunki te nie zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. W tej sprawie nie można przyjąć, że dowód z zeznań L. S. nie mógł mieć żadnego znaczenia dla sprawy. Kwestia ewentualnej działalności skarżącego w zakresie rozprowadzania materiałów drukowanych poprzez podziemne struktury "[...]", medali okolicznościowych oraz znaczków pocztowych "[...]" może mieć znaczenie w kontekście przesłanek do potwierdzenia statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z akt sprawy wynika, że sam organ uznał za przyczyniające się do wyjaśnienia sprawy przesłuchanie L. S.. Postanowieniem z [...] marca 2019 r. organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków L. S. i J. Z. na okoliczność działań oraz represji, jakim podlegała strona, określonych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ odstąpił od przeprowadzenia tego dowodu, powołując się na rozmowę telefoniczną z L. S. przeprowadzoną w dniu [...] kwietnia 2019 r. Z notatki urzędowej z [...] kwietnia 2019 r., wynika, że L. S. oświadczyła, iż nie będzie mogła się stawić na przesłuchanie w charakterze świadka [...] kwietnia 2019 r. ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia. Przy czym, w piśmie z [...] maja 2019 r. skarżący wnioskował o przesłuchanie L. S. i wyznaczenie nowego terminu przesłuchania, który umożliwi przeprowadzenie dowodu z tego zeznania, jako mogącego się okazać istotnym w sprawie. W piśmie z [...] czerwca 2019 r. organ poinformował skarżącego, że L. S. jest w złym stanie zdrowia i podeszłym wieku, a ponadto jest osobą samotną, zatem okoliczności te uniemożliwiają przeprowadzenie przesłuchania w każdym czasie. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 7 i 77 K.p.a., albowiem organ nie podjął wystarczających kroków zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy – od przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka L. S., o które także wnosił skarżący. Zeznania L. S. w zakresie działalności skarżącego w latach od 1981 r. do 1989 r. mogą mieć znaczenie w kontekście ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ przedwcześnie przyjął, że przeprowadzenie dowodu z zeznania świadka nie jest możliwe ani konieczne. Organ przyjął, że złożone przez nią oświadczenie pisemne nie dostarcza informacji, które przeczyłyby informacjom wynikającym z pozostałych akt sprawy, a zatem nie jest niezbędne jej przesłuchanie. Skoro zaś L. S. jest w złym stanie zdrowia i podeszłym wieku, to zasadnym było odstąpienie od jej przesłuchania. Takie stanowisko organu nie może być przyjęte bez zastrzeżeń. Po pierwsze, nie można z góry przyjąć, że zeznania skarżącej nie dostarczą nowych, istotnych informacji w sprawie w zakresie działalności skarżącego, albowiem z oświadczenia L. S. wynika, że skarżący prowadził aktywną działalność w związku zawodowym "[...]" w Ministerstwie Komunikacji. Rozprowadzał materiały drukowane poprzez podziemne struktury "[...]", medale okolicznościowe, znaczki pocztowe "[...]" z czego dochód był przeznaczony na potrzeby i działalność związkową. Ponadto z oświadczenia tego wynika, że skarżący prowadził aktywną działalność od grudnia 1981 r. do 1989 r., a zatem powyżej 12 miesięcy. Okoliczności te wymagają wyjaśnienia, skoro organ kwestionuje, że skarżący prowadził taką działalność w sposób ciągły, zwłaszcza, że jak podniósł skarżący L. S. bezpośrednio współpracowała z nim i to ona rozdzielała materiały do kolportażu (zob. protokół z rozprawy w dniu [...] grudnia 2019 r.). Po drugie, w przypadku zeznań świadków, którzy kategorycznie relacjonują określone zdarzenia nie można poprzestać na oświadczeniu świadka złożonym na piśmie, aby odmówić mocy dowodowej temu dowodowi, lecz konieczne jest przesłuchanie świadka według reguł określonych w procedurze administracyjnej, ponieważ w toku bezpośredniego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka, w drodze zadawania pytań i odpowiedzi, organ może uzyskać wiedzę umożliwiającą ocenę wiarygodności twierdzeń świadka. Po trzecie, stosownie do art. 50 § 3 K.p.a. w przypadkach, w których osoba wezwana nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, organ może dokonać określonej czynności lub przyjąć wyjaśnienie albo przesłuchać osobę wezwaną w miejscu jej pobytu. Obowiązkiem organ, w okolicznościach tej sprawy było rozważenie możliwości przesłuchania L. S. w jej miejscu pobytu, jeżeli pozwalają na to okoliczności, w jakich znajduje się ta osoba. Z notatki urzędowej z [...] kwietnia 2019 r., nie wynika, że L. S. w ogóle nie jest w stanie zeznawać. Mając powyższe względy na uwadze, w ocenie Sądu organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Tym samym zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, 75 i 77 § 1 K.p.a. w odniesieniu do nieprzeprowadzenia przez organ prawidłowego postępowania wyjaśniającego w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności. Nie można przyjąć, że jest to naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym nie mogące mieć wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien wyjaśnić, czy jest możliwe przesłuchanie L. S. i przeprowadzić dowód z jej zeznań, jeżeli pozwalają na to okoliczności, w jakich znajduje się ta osoba, w szczególności jeżeli to będzie konieczne w jej miejscu pobytu.