IV SA/Wa 2077/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2009 r. sprawy ze skargi I. L. i M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących I. L. i M. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] sierpnia 1976 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. 1,73 ha, położnego we wsi S.. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż decyzją Naczelnika Gminy R. z dnia [...] sierpnia 1976 r., na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa od M. i I. L. gospodarstwo rolne o pow. 1,73 ha położne we wsi S.. Postępowanie w przedmiocie przejęcia gospodarstwa wszczęto w dniu [...] lipca 1976 r., a zawiadomienie o jego wszczęciu doręczono właścicielom w dniu [...] lipca 1976 r. Ze sporządzonych przez organ gminy notatek służbowych z wizji lokalnych przeprowadzonych w dniach [...] lipca oraz [...] sierpnia 1976 r. wynikało, iż grunty położone we wsi S. w całości stanowią odłogi, a małżonkowie L. zamieszkują w Z. Oświadczenie córki właścicieli potwierdziło, iż w okresie, gdy gospodarstwo zostało przejęte, nie było uprawniane, a małżonkowie L. prowadzili gospodarstwo rolne w Z.. Ponadto powodem pozostawienia gospodarstwa była choroba I. L. W ocenie organu spełniona została przesłanka uzasadniająca przejęcie przedmiotowego gospodarstwa jako opuszczonego, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż gospodarstwo w 1976 r. było w całości niezagospodarowane, zaś właściciele prowadzili gospodarstwo rolne w Z. Zdaniem Ministra nie można więc było przyjąć, iż organ orzekając o przejęcie tego gospodarstwa jako opuszczonego w sposób rażący naruszył prawo i tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 156 §1 pkt 2 Kpa, uzasadniająca stwierdzenie nieważności ówczesnej decyzji. Minister zaznaczył ponadto, iż kwestia zamieszkania w gospodarstwie rodziny L. nie wpływa w sposób zasadniczy na ocenę przesłanki uzasadniającej przejęcie. Zasadnicze znaczenie miał fakt uprawiania ziemi. sygn. akt IV SA/Wa 2077/08 Na tę decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli I. i M. L., reprezentowani przez adwokata, wnosząc o jej uchylenie jak i poprzedzającej ją decyzji oraz zasadzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przez bezpodstawne przyjęcie, że gospodarstwo rolne było opuszczone. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż za gospodarstwo opuszczone uważane było gospodarstwo, w którym nie zamieszkiwał ani właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. Organy administracji, zdaniem skarżących, nie odniosły się do zarzutu, iż przedmiotowe gospodarstwo nie było opuszczone, bowiem zamieszkiwała w nim matka M. L., która wymagała opieki ze względu na swój zaawansowany wiek i stan zdrowia. W gospodarstwie mieszkał także brat M. L., który również wymagał opieki ze względu na upośledzenie. Zdaniem skarżących gospodarstwo nie było zatem opuszczone, a właściciele zajmowali się nim jedynie w mniejszym rozmiarze. Nadto podnieśli, iż wizja lokalna została przeprowadzona w sposób sprzeczny z obowiązującym wówczas prawem, ponieważ właściciele nie zostali o niej powiadomieni. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z sygn. akt IV SA/Wa 2077/08 dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Na wstępie należy wskazać, iż zaskarżona decyzja wydana została w nadzwyczajnym trybie procesowym określonym w art. 156 i nast. Kpa. Art. 156 § 1 Kpa enumeratywnie wymienia przesłanki, których zaistnienie powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji i tak w myśl art. 156 § 1 pkt 2 Kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, które toczy się na podstawie art. 157 Kpa. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, wykształcił się pogląd, w myśl którego o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa można mówić w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samej decyzji od chwili jej wydania, a więc treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. Zdarzenia i okoliczności zaistniałe po wydaniu ocenianej w trybie nadzorczym decyzji nie mogą być traktowane jako rażące naruszenie prawa tkwiące w samej decyzji. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957 r. Nr 39 poz. 174 ze zm.). a w szczególności jej art. 2. Z treści tego przepisu wynika, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 dekretu z dnia 28 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1955r. Nr 14, poz.78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie zostanie uznane za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa orzekać miał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa). Jednak sygn. akt IV SA/Wa 2077/08 na mocy § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974 r. w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji państwowej niższego stopnia.(Dz. U. z dnia 14 czerwca 1974 r.), kompetencje do orzekania w tym zakresie uzyskali naczelnicy gmin. Pojęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego zostało zawarte w § 1 ust.1. rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz. U. z 1961 Nr 39 poz. 198 ze zm.), które wydano na podstawie delegacji wspomnianej ustawy. Z treści wskazanego przepisu rozporządzenia wynika, że za gospodarstwo opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Aby można było uznać gospodarstwo rolne za opuszczone należało zatem ustalić czy zamieszkują w nim osoby wymienione we wskazanym przepisie oraz czy i w jakiej części jest ono uprawiane. Wobec tego w pierwszej kolejności ustalenia wymagało, z jakich gruntów składa się gospodarstwo rolne. W sprawie ustalono, iż M. L. i I. L. byli właścicielami działek nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,73 ha, położonych we wsi S.. Organ w zaskarżonej decyzji ustalił natomiast, iż właściciele mieszkali w Z., gdzie prowadzili gospodarstwo rolne. Z protokołu przesłuchania córki skarżących z dnia [...] kwietnia 2008 r., wynika, iż w okresie kiedy zostało ono przejęte na rzecz Skarbu Państwa skarżący prowadzili gospodarstwo rolne w Z.. - hodowali tam m.in. trzodę chlewną. Zachowane dokumenty potwierdzają fakt leżenia odłogiem gospodarstwa przejętego, położonego w S.. Skoro organy przyjęły, iż nieruchomość w S. stanowiła odrębne, w zasadzie nieuprawiane gospodarstwo to kolejną przesłanką, którą należało spełnić w celu przejęcia gospodarstwa, było wykazanie, że w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Analizowany przepis w § 1 ust.1 rozporządzenia enumeratywnie wyliczał te osoby. Tymczasem z protokołu przesłuchania świadka wynika, iż na terenie gospodarstwa zamieszkiwała matka M. L. – C., oraz jej syn, który będąc osobą niepełnosprawną sygn. akt IV SA/Wa 2077/08 wymagał opieki. O ile fakt zamieszkiwania brata M. L. na terenie gospodarstwa nie ma znaczenia - bowiem nie należy do kręgu osób wymienionych w powyższym przepisie, o tyle okoliczność zamieszkiwania w nim matki ówczesnego właściciela gospodarstwa ma znaczenie do oceny przesłanki przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego. Tym samym, w ocenie Sądu, nie można podzielić poglądu organu orzekającego w sprawie, iż kwestia zamieszkania w gospodarstwie rodziny L. nie wpływa w sposób zasadniczy na ocenę przesłanki uzasadniającej przejęcie. Sąd stoi na stanowisku, iż aby można przejąć gospodarstwo na podstawie art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, należało wykazać, iż łącznie spełniono przesłanki niezamieszkiwania na nim właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców, oraz nieuprawiania gospodarstwa w całości lub w większej części oraz poddawania go zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Z materiałów archiwalnych nie wynika fakt zamieszkiwania w przejętym gospodarstwie C. L.. Na okoliczność tę wnioskodawcy powołali się w niniejszym postępowaniu nieważnościowym, nie udowadniając jej. Organ przyjął jednak, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ten fakt za udowodniony, a jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. Takie orzeczenie Ministra należy uznać za wewnętrznie sprzeczne i świadczące o tym, że nie ustalono w sposób jednoznaczny i wnikliwy stanu faktycznego sprawy, co przedwczesnym czyni przesądzenie, czy istniały przesłanki do stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] sierpnia 1976 r. Akta sprawy wskazują na dalsze rozbieżności. W notatce służbowej sporządzonej dnia [...] lipca 1976 r. i kolejnej z dnia [...] sierpnia 1976 r., wskazano, iż "po zbadaniu na miejscu stwierdzono, że grunty o pow. 1,73 ha położone we wsi S. nie są zabudowane i w całości stanowią odłogi". Tymczasem zeznania świadka wskazują na to, że na części gruntów istniał sad. Organ nie odniósł się do tych rozbieżności. Nie skomentował także protokołu przesłuchania świadka, z którego wynika, iż ziemia w S. tylko w jednym roku nie była poddana właściwym zabiegom agrotechnicznym. sygn. akt IV SA/Wa 2077/08 Nadto wskazać należy, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji raz posługuje się pojęciem gospodarstwo w S., innym razem gospodarstwo w S.. Daje to mylny obraz przedmiotu sprawy. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, doszło do naruszenia przez Ministra przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, a także § 1 ust. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Mając to na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, c powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach, w pkt 2 sentencji orzeczono na podstawie art. 200 i 205 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, należy wziąć pod uwagę wskazania i ocenę prawną w nim wyrażoną.