IV SA/Wa 2095/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. z dnia 21 lutego 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. K. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 21 lutego 2017 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną (T. K.). Wskazał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1.400 zł miesięcznie i zasiłek opiekuńczy w wysokości 208 zł miesięcznie, natomiast T. K. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Jako jedyny majątek wykazał należące do żony mieszkanie o powierzchni 55 m2 oraz samochód osobowy o wartości 4.000 zł. Oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wymienił następujące wydatki: czynsz za mieszkanie (500 zł miesięcznie), energia elektryczna (150 zł miesięcznie), leki (100 zł miesięcznie), paliwo do samochodu (250 zł miesięcznie), ubezpieczenie samochodu (700 zł rocznie), potrącenia komornicze (500 zł miesięcznie). Wskazał, że środki, które pozostają po poniesieniu wymienionych wydatków, przeznaczane są na bieżące utrzymanie (żywność, artykuły higieniczne i kosmetyki, odzież i obuwie). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył: 1. wyciąg z rachunku bankowego T. K. za okres od 27 lipca 2016 r. do 18 listopada 2016 r.; 2. wyciąg z rachunku walutowego J. K. (w USD) za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r.; 3. kopię zaświadczenia ZUS z dnia 17 listopada 2016 r. potwierdzającego, że J. K. w okresie od 1 września 2016 r. do 30 listopada 2016 r. pobierał emeryturę w wysokości 1710,61 zł brutto miesięcznie (poza zaliczką na podatek dochodowy oraz składką na ubezpieczenie społeczne ze świadczenia dokonywano potrąceń w wysokości 427,65 zł miesięcznie; wysokość świadczenia do wypłaty wynosiła 1.000,01 zł miesięcznie); 4. kopie dwóch informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. o zaległościach w sprawach egzekucyjnych (informacja z dnia 17 listopada 2016 r.: należność w kwocie 1.200,00 zł; informacja z dnia 21 listopada 2016 r.: należność gówna 15.561,08 zł, odsetki 43,498,08 zł); 5. kopie trzech faktur VAT za energię elektryczną (z dnia 30 września 2015 r. na kwotę 321,49 zł, z dnia 22 sierpnia 2016 r. na kwotę 112,20 zł, z dnia 24 października 2016 r. na kwotę 308,69 zł – wszystkie obejmują okresy dwumiesięczne); 6. kopie trzech dowodów wpłat należności za telefon stacjonarny i internet (z sierpnia 2016 r. – 101,70 zł, z września 2016 r. – 101,70 zł, z października 2016 r. – 102,09 zł); 7. kopie trzech dowodów wpłat należności za telefon komórkowy (z sierpnia 2016 r. – 17,99 zł, z września 2016 r. – 26,87 zł, z października 2016 r. – 17,66 zł); 8. kopie trzech dowodów wpłat należności za telewizję cyfrową (z września, października i listopada 2016 r. – po 39,90 zł); 9. kopie trzech dowodów wpłat czynszu za mieszkanie (z września 2016 r. – 556,79 zł, z października 2016 r. – 562,45 zł, z listopada 2016 r. – 574,73 zł); 10. kopie trzech dowodów wpłat składek na ubezpieczenie "Moi bliscy" (z sierpnia, września i października 2016 r. – po 105,00 zł); 11. kopie dwóch dowodów wpłat składek (za okresy trzymiesięczne) na ubezpieczenie J. K. "PZU – Życie" (z maja i sierpnia 2016 r. – po 122,40 zł); 12. kopie dwóch dowodów wpłat składek (za okresy trzymiesięczne) na ubezpieczenie T. K. "PZU – Życie" (z maja i sierpnia 2016 r. – po 114,00 zł); 13. kopie dwóch recept. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 kwietnia 2017 r., reprezentujący skarżącego radca prawny, przy piśmie z dnia 11 maja 2017 r. złożył do akt sprawy: 1. wyciąg z rachunku bankowego T. K.za okres od 31 stycznia 2017 r. do 27 kwietnia 2017 r.; 2. wyciąg z rachunku walutowego J. K. (w USD) za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. Pełnomocnik wskazał, że na rachunek walutowy wpływają świadczenia skarżącego przekazywane przez organ rentowy USA. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez J. K. możliwości płatnicze uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego dochodów i majątku. Wpis od skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najwyższa opłata sądowa w przedmiotowej sprawie. W dniu 23 lutego 2017 r. została ona uiszczona przez skarżącego (karta nr 67 akt sprawy), przy czym, jak wynika z pisma z dnia 23 lutego 2017 r., środki na wpis zostały wyasygnowane przez pełnomocnika wnioskodawcy. Wysokość ewentualnie należnych, innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z przedstawionymi przez skarżącego informacjami o dochodach dwuosobowego gospodarstwa domowego i ponoszonych w nim wydatkach, nie pozwala na stwierdzenie, że J. K. - bez uszczerbku koniecznego utrzymania - nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają regularne dochody. Jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego T. K. wysokość świadczeń przekazanych małżonkom przez ZUS w marcu bieżącego roku wyniosła 1.413,03 zł i 1.216,20 zł, a w kwietniu 1.413,03 i 1.215,20 zł. Łączna kwota świadczeń do wypłaty wynosi więc obecnie niespełna 2.630 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę treść opisanego wyżej zaświadczenia ZUS z dnia 17 listopada 2016 r. i brzemiennie art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.), należy przyjąć, że ustalona powyżej kwota świadczeń wypłacanych przez ZUS uwzględnia potrącenia komornicze, które skarżący wymienił w rubryce nr 11 formularza wniosku. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika natomiast, aby prowadzono egzekucję z rachunków bankowych Państwa K. lub innych składników należącego do nich majątku. Ponadto rachunek walutowy wnioskodawcy comiesięcznie zasilany jest kwotą 35,80 USD (133,79 zł – według kursu średniego USD w NBP z dnia 4 lipca 2017 r.; tabela nr 127/A/NBP/2017) przekazywaną przez organ rentowy USA. Z kolei kwota czynszu za mieszkanie, ustalona na podstawie wyciągu z rachunku bankowego T. K. za okres od 31 stycznia do 27 kwietnia 2017 r., jest większa niż wskazana w oświadczeniu z dnia 21 lutego 2017 r. i wynosi obecnie 574,73 zł miesięcznie. Ustalona w ten sam sposób wysokość opłat za energię elektryczną wynosi niespełna 150 zł miesięcznie. Wykazane, złożonymi do akt sprawy, kopiami dowodów wpłat wydatki na telefon stacjonarny i komórkowy oraz internet wynoszą średnio 123 zł miesięcznie. Wydatki na paliwo i ubezpieczenie samochodu wynoszą, wedle oświadczenia z dnia 21 lutego 2017 r., średnio niespełna 310 zł miesięcznie. Wydatki na leki pochłaniają 100 zł miesięcznie. Jak wynika z nadesłanych dokumentów, Państwo K. wydatkują także 39,90 zł na opłaty za telewizję cyfrową, 105 zł miesięcznie na ubezpieczenie "Moi bliscy" oraz 236,40 kwartalnie na ubezpieczenie "PZU Życie". Spłacają także kredyt, którego raty wynoszą 200,50 zł miesięcznie. Łączna kwota wykazanych przez skarżącego wydatków wynosi więc średnio niespełna 1.682 zł miesięcznie. Jest zatem niższa od sumy wypłacanych Państwu K. świadczeń o ponad 1.080 zł. Uwzględniając przy tym aktualny poziom cen innych niż wykazane przez skarżącego dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, ubranie, czy środki higieny osobistej, należy stwierdzić, że możliwości płatnicze wnioskodawcy i jego żony pozwalają na wygospodarowanie dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Potwierdza to zresztą analiza wyciągu z rachunku bankowego T. K., na który wpływają świadczenia wypłacane przez ZUS oraz za pomocą którego skarżący i jego żona dokonują bieżących rozliczeń związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (np. regulują należności wobec wspólnoty mieszkaniowej, płacą rachunku za energię elektryczna, płaca za zakupy, za paliwo). Jak wynika z wyciągu za okres od 27 lipca do 18 listopada 2016 r. (zatem po wniesieniu przez J. K. skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 maja 2016 r.) stan rachunku cały czas przynajmniej kilkakrotnie przekraczał wysokość wpisu od skargi. Najniższe saldo, odnotowane w dniu 23 sierpnia 2016 r., wyniosło 730,92 zł. W przeważającej części wskazanego okresu znacznie przekraczało ono jednak kwotę 1.000 zł. Także w okresie od 31 stycznia do 27 kwietnia 2017 r., ujętym na wyciągu nadesłanym przy piśmie z dnia 11 maja 2017 r., saldo rachunku prawie cały czas kilkakrotnie przekraczało wysokość wpisu od skargi. W lutym, bezpośrednio przed wypłatą świadczeń z ZUS, wyniosło 996,24 zł (20 lutego 2017 r.), natomiast przed wypłata świadczeń w marcu wyniosło 1.000,54 zł (22 marca 2017 r.). W kwietniu – przez cztery dni poprzedzające wypłatę świadczeń (od 20 do 24 kwietnia 2017 r.) - saldo wyniosło wprawdzie 2,70 zł, jednakże była to sytuacja jednorazowa. Dlatego pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego. Możliwość zaoszczędzenia dodatkowych środków, które mogą zostać przeznaczone na koszty sądowe, znajduje też potwierdzenie w przedstawionej przez wnioskodawcę strukturze ponoszonych wydatków. Skarżący i jego żona płacą m.in. abonament za telewizję cyfrową, czy składki na ubezpieczenia "Moi bliscy" i "PZU Życie". Nie kwestionując w żaden sposób konieczności regularnego wywiązywania ze zobowiązań prywatnoprawnych, jak należności wobec operatora telewizji cyfrowej, czy też potrzeby zabezpieczenia środków finansowych dla siebie lub bliskich na wypadek nieprzewidzianych sytuacji życiowych, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy leczenia. Jeżeli zatem J. K. zdecydował się na złożenie skargi do Sądu, to środki pieniężne pozostające w jego dyspozycji po pokryciu kosztów koniecznego utrzymania, powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na koszty postępowania wszczętego tą skargą. Dlatego nie ma podstaw, aby koszty opłat za telewizję cyfrową, czy składki na ubezpieczenie, którego celem jest zaoszczędzenie i zgromadzenie środków na przyszłe potrzeby, bądź finansowe zabezpieczenie bliskich, uwzględnić jako wydatki o niezbędnym charakterze. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wykazano powyżej, ocena możliwości płatniczych J. K. nie pozwala stwierdzić, że w jego przypadku zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.