IV SA/Wa 2095/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 26.01.2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2095/16 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z 21 czerwca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący J. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie, ponieważ utrzymuje się z emerytury w wysokości 1400 zł netto miesięcznie oraz z zasiłku opiekuńczego w wysokości 208 zł miesięcznie. Podał, że jego żona T. K. otrzymuje emeryturę w wysokości 1300 zł netto miesięcznie. Wyjaśnił ponadto, że na utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty za energię elektryczną) przeznacza 650 zł, na leki 100 zł, utrzymanie samochodu (paliwo, ubezpieczenie) ok. 310 zł (miesięcznie). Ponadto oświadczył, że toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne. Zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania w terminie 14 dni: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżący lub jego żona nie posiadają rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym powyżej terminie stosowne oświadczenie), b) kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, c) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość otrzymywanych emerytur, d) kopii decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku opiekuńczego, e) kopii dokumentów potwierdzających, że w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne. W dniu 8 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał do Sądu pismo, w którym wniósł o wyznaczenie nowego terminu do nadesłania żądanych dokumentów (do 23 listopada 2016 r.) z uwagi na to, że wnioskodawca oczekuje na wyciągi z rachunku, nie może odnaleźć dokumentów potwierdzających egzekucję komorniczą, a ponadto w terminie wyznaczonym w wezwaniu referendarza sądowego był chory. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie przedłożył określonych dokumentów i stosownych wyjaśnień, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł sprzeciw, zwracając się o uwzględnienie uzupełnienia wniosku pismem z dnia 23 listopada 2016 r. Pełnomocnik wskazał, że przed upływem wyznaczonego terminu do wykonania zobowiązania referendarza sądowego został złożony wniosek o przedłużenie tego terminu. Wniosek ten skarżący szczegółowo uzasadnił, do czego referendarz sądowy nie odniósł się. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący jest w podeszłym wieku i szczególnie w ostatnim okresie chorował. Zobowiązanie musiał wykonać osobiście wraz z małżonką, gdyż pełnomocnik nie ma umocowania do otrzymania informacji objętych tajemnicą bankową, a w przypadku żony skarżącego, nie reprezentuje jej. W ocenie skarżącego, referendarz sądowy winien uwzględnić te okoliczności i orzec o przedłużeniu terminu do wykonania zobowiązania. Tymczasem, referendarz nie odniósł się do złożonej dokumentacji i wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, w dacie orzekania przez referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1400 zł netto miesięcznie oraz z zasiłku opiekuńczego w wysokości 208 zł miesięcznie. Podał, że jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1300 zł netto miesięcznie, jak również wyjaśnił, że na utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty za energię elektryczną) przeznacza 650 zł, na leki - 100 zł, utrzymanie samochodu (paliwo, ubezpieczenie) - ok. 310 zł (miesięcznie). Ponadto oświadczył, że toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne. W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że skarżący nie nadesłał do Sądu w zakreślonym terminie dokumentów i wyjaśnień, o których mowa w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 13 września 2016 r. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 26 października 2016 r. Sąd stwierdza, że w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącego z dnia 8 listopada 2016 r. o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów wskazanych w zobowiązaniu o kolejne 14 dni, tj. do dnia 23 listopada 2016 r. Wniosek ten skarżący uzasadnił okolicznością, że oczekuje wraz z żoną na sporządzenie i wydanie przez bank wyciągów z ostatnich trzech miesięcy oraz sporządzenie zestawienia sald. Skarżący dodał, że na dzień sporządzenia ww. pisma nie był w stanie odnaleźć dokumentów związanych z prowadzoną egzekucją komorniczą, w związku z czym zaistniała konieczność wystąpienia do komornika o potwierdzenie tej okoliczności na piśmie. Poinformował również, że na przeszkodzie w skompletowaniu dokumentacji stanęła choroba strony. Wyjaśnił, że jest w podeszłym wieku oraz chorował podczas biegu terminu do wykonania zobowiązania. W związku z powyższym, zebranie wszystkich żądanych dokumentów w wyznaczonym terminie okazało się niemożliwe. Podkreślenia wymaga, że w dniu 18 listopada 2016 r. referendarz sądowy zarządził, aby akta sprawy przedstawić po dniu 23 listopada 2016 r., tj. zgodnie z wnioskiem skarżącego z dnia 8 listopada 2016 r. Postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych zostało zaś wydane po upływie przedłużonego terminu, tj. w dniu 25 listopada 2016 r. Sąd stwierdza również, że pełnomocnik skarżącego przy piśmie z dnia 23 listopada 2016 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 23 listopada 2016 r., nadesłał: wyciąg z rachunku bankowego [...] w [...] Filia w [...] żony skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego walutowego w USD [...] S.A. skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy, kopię faktur i rachunków dokumentujących wydatki na utrzymanie skarżącego i jego żony, zaświadczenie z dnia [...].11.2016 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] – Inspektorat w [...] o wysokości pobieranej emerytury i dodatku pielęgnacyjnym oraz wysokości potrącenia egzekucyjnego, informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej [...] z dnia [...].11.2016 r. oraz informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej [...] z dnia [...].11.2016 r. Pełnomocnik wyjaśnił również, że wysokość comiesięcznego świadczenia z ubezpieczeń społecznych żony skarżącego w kwocie 1404,93 zł wskazuje wyciąg z jej rachunku bankowego, natomiast w związku z prowadzoną egzekucją komorniczą, skarżący nie posiada rachunku bankowego w walucie polskiej. Świadczenie emerytalne wpływa na rachunek żony. Mając na uwadze powyższą okoliczność, Sąd zauważa, że wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 23 listopada 2016 r. nie były znane referendarzowi sądowemu w dacie orzekania, bowiem przedmiotowe pismo wpłynęło do Sądu w dniu 28 listopada 2016 r., jak wynika z daty znajdującej się na prezentacie. Z tego względu, referendarz sądowy nie mógł odnieść się do treści ww. pisma, jak również zbadać załączonej do niego dokumentacji. Mając na uwadze upływ terminu do przedłożenia dokumentów i wyjaśnień, przy dochowaniu należytej staranności pełnomocnik mógł nadesłać pismo z dnia 23 listopada 2016 r. również za pośrednictwem faksu (wraz z informacją o nadaniu przesyłki w urzędzie pocztowym), czego jednak nie uczynił. W opisanej sytuacji stwierdzić zatem należy, że informacje podane przez wnioskodawcę – do których mógł ustosunkować się referendarz sądowy – nie były wystarczające do dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentacja podniesiona w sprzeciwie pozostaje bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że Sąd rozpoznając sprzeciw oceniał prawidłowość wydanego postanowienia, mając na uwadze informacje przedstawione przez stronę i znajdujące się w aktach sprawy do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia. Jednakże, skarżący może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, powołując się na stosowne dokumenty obrazujące jego sytuację finansową, pozwalające na dokonanie oceny tej sytuacji w sposób bezsporny. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.