IV SA/Wa 2105/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Fundacji [...] z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. J. i Fundacji [...] z siedzibą w S. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W toku postępowania w sprawie ze skargi B. J. i Fundacji [...] z siedzibą w S. (zwanej dalej "Fundacją"), Fundacja złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu PPPr oraz z dodatkowych oświadczeń i wyjaśnień znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Fundacja została założona w dniu 24 kwietnia 2004 r. Z przedłożonego statutu wynika, iż Fundacja podejmuje działania na rzecz obywateli, kultury i środowiska. Majątek Fundacji stanowią: fundusz założycielski w kwocie 10 tys. zł, składniki majątkowe wniesione przez założycielkę Fundacji B. J. w formie dokumentalnego archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych obejmującego 820 pozycji o łącznej przybliżonej wartości jeden milion dwieście tysięcy złotych, sprzęt telewizyjny o wartości 10 tys. zł do obsługi archiwum i edukacji. Dochodami fundacji będą: dotacje, darowizny, spadki, zapisy i nawiązki, świadczenia od sponsorów, dochody z prowadzonej działalności na cele statutowe, dochody z majątku fundacji, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, dywidendy i zyski z akcji i udziałów, subwencje. Statut zezwala na prowadzenie przez Fundacje działalności w rozmaitych dziedzinach. Ze sprawozdania finansowego za rok 2010 wynika, że przychody z działalności statutowej wyniosły 10 000 zł, koszty administracyjne wyniosły 9 587,02 zł. Wynik finansowy za rok 2010 wyniósł 412,99 zł. Z kolei w roku 2011 koszty administracyjne wyniosły 5 967,96 zł, a wynik finansowy wyniósł – 5 967,96 zł (strata). Za rok 2012 Fundacja nie posiada jeszcze sprawozdania finansowego, termin jego sporządzenia upływa z końcem czerwca. Prezes Fundacji B. J. oświadczyła, że Fundacja w 2012 r. nie uzyskała żadnych zysków ani dotacji, "natomiast poniesione koszty zostaną ustalone po uzyskaniu informacji od członków zarządu". Fundacja cele statutowe realizuje charytatywnie bez żadnego wynagrodzenia członków zarządu, a niezbędne koszty funkcjonowania takie jak opłata za telefon czy koszty korespondencji, pokrywa Prezes zarządu B. J. z własnej emerytury (wynoszącej ok., 1200 zł). Na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez Bank Ochrony Środowiska SA nie ma zgromadzonych żadnych środków pieniężnych. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W rozpoznawanej sprawie podnoszone przez Fundację argumenty o tym, że nie prowadzi żadnej działalności, nie uzyskuje dochodów, nie mogą prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca realizując cele statutowe powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Należy podkreślić, że Fundacja od 2004 r. prowadzi nieprzerwanie działalność opisaną w statucie. Z postanowień statutu dotyczących majątku i dochodów Fundacji wynika, że jej majątek stanowi fundusz założycielski w kwocie 10 000 zł. Składniki majątkowe zaś to dokumentalne archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych, obejmujące 820 pozycji o przybliżonej wartości 1 200 000 zł oraz sprzęt telewizyjny o wartości 10 000 zł. Wynik Fundacji za cały 2010 r. wyniósł 412,99 zł, zaś w 2011 r. wyniósł -5 967,96 zł. Relacja zatem celów Fundacji, założonych w jej statucie w § 7 (m. in. działania na rzecz obywateli, kultury i środowiska) i wskazanie działań, za pomocą których te cele Fundacja osiąga (opisanych w § 8 statutu, m. in. tworzenie nowych instytucji kultury, utworzenie domu plenerowego dialogu kultur, utworzenie funduszu społecznej ochrony zabytków, przyrody i krajobrazu, występowanie przed urzędami i sądami) pozostaje w oczywistej i rażącej dysproporcji ze środkami, które Fundacja na osiągnięcie tych celów zapewnia i działań, które faktycznie w tym zakresie podejmuje. W ocenie referendarza sądowego należy całkowicie zgodzić się z argumentacją zaprezentowaną w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2011 r. (sygn. akt II SA/Gd 492/11), którym także odmówiono prawa pomocy Fundacji [...], że wyczerpanie środków finansowych i majątku fundacji, czy też ich zmniejszenie uniemożliwiające w sposób ciągły i trwały realizację założonych celów powoduje jej likwidację (art. 15 ustawy z dnia 26 kwietnia 1984 r. o fundacjach – Dz. U. z 1991 r., Nr 46, poz. 203 ze zm.). Sąd w cytowanym postanowieniu stwierdził, że to z kolei prowadzi do wniosku, że brak środków na realizację celów fundacji winien skutkować jej likwidacją, a nie kontynuacją działalności w oparciu o środki publiczne (pochodzące z udzielonego prawa pomocy). Z art. 3 ust. 2 ustawy o fundacjach wynika, że w akcie fundacyjnym Fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Musi zatem istnieć proporcja między celami fundacji i działaniami służącymi do ich osiągnięcia a majątkiem danym dla realizacji tych celów. Majątek fundacji pełni bowiem funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te przynajmniej potencjalnie – mogły zostać osiągnięte. Zatem, jeśli Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej, powinna tak korzystnie obracać wniesionym majątkiem, aby przynosił on dochody na realizację założonych celów. Tymczasem, z oświadczeń prezesa Fundacji wynika, że majątek do niej wniesiony nie jest wykorzystywany w sposób generujący jakiekolwiek dochody, a jej bieżąca działalność pokrywana jest z darowizn jej prezesa, który jednak nie zamierza finansować jakichkolwiek kosztów ponad niezbędne i bieżące koszty funkcjonowania Fundacji. Z natury rzeczy zatem, w kosztach tych nie mieszczą się środki na utworzenie nowych instytucji kultury, utworzenie domu plenerowego dialogu kultur, utworzenie funduszu społecznej ochrony zabytków, przyrody i krajobrazu, czy występowanie przed urzędami i sądami. Z powyższego wynika więc, że majątek Fundacji zgodnie z założeniami ustawy o fundacjach powinien być przeznaczony na realizację konkretnych i realnych statutowych celów fundacji. Pokrywanie tych kosztów ze środków publicznych, przyznanych w formie prawa pomocy pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zasadą finansowania działalności fundacji, wyrażoną w art. 3 ustawy o fundacjach, zwłaszcza w sytuacji, gdy fundacja ta pokrywa inne koszty swojej działalności w sposób regularny. Oczekiwanie, by jeden z celów działania Fundacji – występowanie przed urzędami i sądami – finansowany był ze środków Skarbu Państwa zamiast środków Fundacji, stanowiłoby rażące naruszenie przepisów o finansowaniu fundacji w związku z przepisami dotyczącymi tzw. prawa ubogich. Prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie takim podmiotom, które spełniają ustawowe przesłanki, warunkujące jego przyznanie (art. 246 § 2 pkt 1 lub 2 ustawy P.p.s.a.). Powyższe stanowisko zostało zaakceptowane przez Naczelny Sad Administracyjny, który postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r. (sygn. akt I OZ 114/12) oddalił zażalenie Fundacji na powyższe postanowienie odmawiające jej prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie zatem, w ocenie referendarza sądowego, nie zostało wykazane, że Fundacja nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Prezes Fundacji przyznaje, ze pokrywa niezbędne koszty działalności fundacji (jak wynika z zestawienia wyników finansowych za rok 2011 zużycie materiałów i energii wyniosło 1 988,67 zł, zaś "usługi obce" 3 979,29 zł.) Nie do końca zostało także wyjaśnione czy inni członkowie Fundacji również – a jeżeli tak to w jakim stopniu - ponoszą koszty związane z jej działalnością. Prezes Zarządu Fundacji w piśmie z dnia 2 kwietnia 2013 r. oświadczyła, że Fundacja nie uzyskała w 2012 r. żadnych zysków, a poniesione koszty zostaną ustalone po uzyskaniu informacji od innych członków zarządu. Trudno w takiej sytuacji uznać, że Fundacja wykazała, że rzeczywiście nie jest możliwe w jej przypadku poniesienie kosztów postępowania Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.