IV SA/Wa 2115/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skarg M. O. i H. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących M. O. i H. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 2115/09 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].10.2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].09.2009 r., którą odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].09.1952 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C. i S-ka w O., gm. D., pow. B.. Jako przesłankę odmowy wszczęcia tego postępowania Minister podał fakt niewykazania przez wnioskodawców – H. N. oraz M. O. posiadania interesu prawnego do kwestionowania w trybie nadzwyczajnym owego zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].09.1952 r. Stwierdził, iż kilkakrotne wezwania do nadesłania oryginałów lub uwierzytelnionych za zgodność z oryginałem kopii postanowień spadkowych po byłych właścicielach wskazanej cegielni oraz dokumentów potwierdzających prawa własności zarówno do samego przedsiębiorstwa, jak i nieruchomości, na której było ono zorganizowane ( tzn. odpisu rejestru handlowego, umowy spółki, zgłoszenia przemysłu, kart rejestracyjnych, zezwoleń urzędowych itp.) - nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Minister nadmienił także, iż z własnej inicjatywy również prowadził stosowne ustalenia w zasobach Archiwów Państwowych. W oparciu o uzyskaną dokumentację archiwalną przyjął, że prawdopodobnym właścicielem tego przedsiębiorstwa w dniu wydania przedmiotowego zarządzenia była spółka jawna, której wspólnikami byli: K. S., O. W., W. F. i C. A.. Stanowisko swe Minister oparł na protokole z dnia [...].10.1951 r. (k.92 akt admin.). Uznając, iż wnioskodawcy nie dostarczyli dokumentów, z których by wynikało, że posiadają interes prawny do kwestionowania wskazanego zarządzenia, Minister wzywał ich bezskutecznie do uzupełnienia braków złożonych wniosków, odpowiednio w dniach [...].02.2008 r., [...].10.2008 r. oraz [...].04.2009 r. Zauważył przy tym, iż posiadanie tytułu do nieruchomości, na której urządzona była cegielnia polowa nie przesądzało o posiadaniu praw do tego przedsiębiorstwa, bowiem przedsiębiorstwo to mogło z niej korzystać na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonych przez oboje wnioskodawców - Minister utrzymał w mocy swą uprzednią decyzję. Skarżąc decyzję z dnia [...].09.2009 r. wyjaśnili oni, że pozostałe dokumenty archiwalne uległy zniszczeniu podczas powodzi w archiwum gminnym w J., gdzie były przechowywane. Natomiast wnioskodawczyni zaznaczyła, iż obecnie brak już jedynie odpisu z rejestru handlowego, przy czym podniosła, iż dokument ten można zastąpić zeznaniami świadków. Minister utrzymując w mocy swe uprzednie rozstrzygnięcie stwierdził, że interes prawny we wszczęciu takiego postępowania będą posiadali tylko i wyłącznie współwłaściciele (względnie wspólnicy) znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, bądź w razie ich śmierci wszyscy ich następcy prawni. Zważywszy jednakże, iż najprawdopodobniej cegielnia ta była własnością spółki jawnej, wnoszący nie wykazali tytułu własności do przedmiotowego przedsiębiorstwa, ani też nie potwierdzili faktu, że występują w imieniu wszystkich jego właścicieli. We wniesionych skargach M. O. oraz H. N. nie zgodzili się ze stanowiskiem Ministra. Skarżąca zaznaczyła, iż posiadaną dokumentację przedstawiła na wezwanie Ministra Infrastruktury, który rozpatruje wnioski o stwierdzenie nieważności pozostałych orzeczeń nacjonalizacyjnych dotyczących tej cegielni. Zauważyła także, iż Minister wydał zaskarżoną decyzję mimo, iż prosiła o czas na przedłożenie kolejnych dokumentów wspierających jej twierdzenia. M. O. powołał się natomiast na odnaleziony dokument z 8.03.1991 r. oraz kserokopię, z której wynika, że w latach 1954 - 1956 w cegielni tej wyprodukowano 2.414.550 sztuk cegieł. Zwrócił się także o przeprowadzenie dowodu ze świadków. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki naruszyła przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż merytoryczne rozpatrywanie wniosku o prowadzenie postępowania w trybie nadzwyczajnym musi być poprzedzone przeprowadzeniem oceny, czy podmiot wnioskujący posiada przymiot strony tego postępowania. Obowiązkiem organu było zatem przeprowadzenie w tym zakresie stosownych ustaleń. Postępowanie o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].09.1952 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C. S-ka w O., gm. D., pow. B. mogło być zatem prowadzone na wniosek wyłącznie uprawnionych podmiotów, powołujących się na własny interes prawny. W tym celu należało ustalić w jakiej formie prawnej funkcjonowało to przedsiębiorstwo w chwili ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Ustalenia te winny być dokonane w oparciu o zachowane dokumenty archiwalne. Natomiast wydanie decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania nieważnościowego winno być wynikiem oceny zdolności do działania osób wnoszących żądanie wszczęcia i prowadzenia takiego postępowania. Podstawowe znaczenie ma więc ustalenie, czy wnioskodawcom służy przymiot strony inicjowanego przez nich postępowania nieważnościowego, zgodnie z art. 28 Kpa. Tylko bowiem posiadanie go może skutkować wszczęciem na ich żądanie w myśl art. 61 § 1 Kpa zarówno postępowania zwykłego, jak i trybów nadzwyczajnych. W ramach czynienia tych ustaleń organ był zobowiązany uwzględnić treść wszystkich zgromadzonych dokumentów, właściwie ją interpretując, by następnie zajęte stanowisko należycie uzasadnić. Wymogów tych, w ocenie Sądu, nie spełnia zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki. Minister bezzasadnie przyjął bowiem, powołując się na zachowane dokumenty archiwalne, iż prawdopodobną formą, w jakiej funkcjonowało przedmiotowe przedsiębiorstwo przed ustanowieniem przymusowego zarządu była spółka jawna, co pociągnęło za sobą wezwanie wnioskodawców do przedłożenia m. in. odpisu z rejestru handlowego. Stanowisko to, nie znajduje potwierdzenia w zachowanym materiale archiwalnym. Ze zgromadzonych dokumentów wynika natomiast, iż przedsiębiorstwo to było przedmiotem współwłasności czterech osób: K. S, O. W., W. F. i C. A.. Potwierdza to pismo W. O. oraz pozostałych współwłaścicieli tego przedsiębiorstwa z dnia [...].04. 1958 r., w którym wystąpili o zwrot ich cegielni polowej, będącej pod zarządem państwowym. Wskazali w nim, iż są małorolnymi gospodarzami, posiadającymi liczne rodziny, którzy po zniszczeniach wojennych zawiązali zespół cegielniany, by pozyskać cegłę paloną na wybudowanie nowych domów mieszkalnych, pomieszczeń dla inwentarza i zbioru plonów. Fakty te potwierdziło Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w O. (k. 95 akt administracyjnych). Uznało je także Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, opiniując jednakże wniosek ten negatywnie z tego względu, iż "jakkolwiek zakład ten jest tylko cegielnią polową o zdolności produkcyjnej ok. 700.000 sztuk, to jednak planu jego nie można przesunąć na inne zakłady, a w dodatku poczyniono na nim dość poważne inwestycje sięgające kwoty ok. 120.000 zł, co przekracza 25 % wartości majątku przejętego" (k. 94 akt administracyjnych). Należy zatem uznać, iż na skutek inwestycji przeprowadzonych w tej cegielni, po ustanowieniem nad nią przymusowego zarządu państwowego jej zdolność produkcyjna musiała wzrosnąć, w stosunku do uprzedniej. Wobec wskazanych faktów, wynikających z zachowanych dokumentów archiwalnych, brak było podstaw do przyjęcia, że przedsiębiorstwo to funkcjonowało jako spółka jawna, a więc prowadząca we wspólnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze. Tezy tej nie potwierdzają również inne odnalezione dotychczas, zachowane dokumenty, znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Wiele wskazuje na to, iż była to spółka uregulowana w Tytule XII rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27,10.1933 r. Kodeks zobowiązań, który obowiązywał zarówno przed ustanowieniem nad nią przymusowego zarządu państwowego, jak i później do 1964 r. Minister Gospodarki zobowiązany był zatem w tym kontekście rozważyć, czy wnioskodawcom jako spadkobiercom, na co wskazują postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, przysługiwał przymiot stron tego postępowania, a zatem czy mogli skutecznie zainicjować to postępowanie nieważnościowe. Mając także na uwadze wskazanie przez nich następców prawnych pozostałych współwłaścicieli tego przedsiębiorstwa należało rozważyć, wzywając w miarę potrzeb do uzupełnienia postanowień spadkowych, czy osoby te są legitymowane do żądania stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].09.1952 r. Zaskarżona decyzja wydana została zatem z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 Kpa oraz art. 15 Kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przedwczesne uznanie, iż istnieją podstawy do zastosowania art. 157 § 3 Kpa. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji, O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku należy zastosować się do oceny prawnej i wskazań w nim zawartych.