IV SA/Wa 2120/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi L. K. i B. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...]; 2. zasądza od Głównego Geodety Kraju na rzecz skarżących L. K. i B. K. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Geodeta Kraju (dalej jako "GGK") decyzją z dnia [...] września 2009 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm), zwanej dalej "kpa" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] (dalej jako "WINGiK") z dnia [...] maja 2009 r. odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją [...] WINGiK z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] w przedmiocie odrzucenia zarzutów do danych opisowych i graficznych ewidencji gruntów i budynków nieruchomości opisanej w jednostce rejestrowej nr [...], obrębu P., gmina Z., w której zapisane zostały działki nr [...] i [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: 1. Pismem z dnia 20 kwietnia 2009 r. reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika L. K. i B. K. na podstawie art. 145 § 3 kpa wniosły o wznowienie postępowania zakończonego wskazaną wyżej ostateczną decyzją [...] WINGiK z dnia [...] września 2007 r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, iż podstawą ustalenia stanu faktycznego (tj. przebiegu granicy między działkami [...] oraz [...]) w sprawie zakończonej decyzją [...] WINGiK oraz utrzymaną nią w mocy decyzją Starosty Powiatu Z. były dokumenty pochodzące z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, między innymi ugoda zawarta w maju 1989 r. w przedmiocie rozgraniczenia działek. W ocenie wnioskodawczyń wskazany dokument został sfałszowany, w ten sposób, iż nieznany sprawca podrobił podpis L. K. Pokrzywdzona złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, jednakże z uwagi na przedawnienie karalności Prokurator Prokuratury Rejonowej w Z. odmówił wszczęcia postępowania, Prokurator Prokuratury Okręgowej w S. nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniesionego zażalenia, zaś Sąd Rejonowy w Z. II Wydział Karny postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...] utrzymał w mocy postanowienie organu ścigania. W związku z powyższym uzasadnione jest żądanie wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 3 kpa, zaś organ winien przeprowadzić postępowanie na okoliczność podrobienia podpisu L. K. pod treścią ugody. 2. [...] WINGiK decyzją z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] 1 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 odmówił wznowienia postępowania zakończonego w/w ostateczną decyzją tegoż organu z dnia [...] września 2007 r. W ocenie organu brak było podstaw do wznowienia postępowania ze względu na uchybienie jednomiesięcznego terminu, określonego w art 148 kpa, albowiem: L. K. o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania wiedziała już najpóźniej od dnia 19 października 2004 r. (od dnia złożenia wniosku do WINGiK o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją WINGiK z dnia [...] listopada 2003 r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia operatu opisowo-kartograficznego ewidencji gruntów i budynków obrębu P., gm. Z. w zakresie danych opisowych i graficznych nieruchomości opisanej w jednostce rejestrowej nr [...], w której zapisane są działki nr [...] i [...]), powyższe potwierdza też fakt złożenia do prokuratury zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa; B. K. o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania wiedziała już najpóźniej od dnia 29 maja 2006 r. tj. od dnia złożenia pisma do WINGiK informującego m.in.: o tym, że otrzymała ugodę z 1989 r. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik stron wniósł o odmienne rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją [...] WINGiK z dnia [...] września 2007 r. Pełnomocnik wskazał, iż istnieje możliwość wznowienia postępowania jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, przy czym, wymagane jest aby okoliczność sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa udowodniono orzeczeniem sądu lub innego organu. Dopiero w przypadku gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa, ustawodawca dopuszcza możliwość wznowienia postępowania bez konieczności przedstawienia stosownego wyroku sądu lub decyzji właściwego organu. Skoro w niniejszej sprawie z uwagi na upływ terminu przedawnienia, żaden organ w sposób wiążący nie wypowiedział się co do okoliczności sfałszowania przedmiotowego dokumentu, to zdaniem odwołujących się nie było podstaw uzasadniających twierdzenie, iż L. K. miała świadomość o okolicznościach uzasadniających wniosek. 4. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. GGK utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż w art. 145 § 2 i 3 kpa przewidziano dwa wyjątki od zasady pozwalającej wznawiać postępowanie z przyczyny 2 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Skoro w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 145 § 3 kpa, przed wszczęciem postępowania wznowieniowego należało ustalić, czy wniosek został złożony z zachowaniem terminu z art. 148 § 1 kpa. Zdaniem GGK brak jest podstaw prawnych do utożsamiania pojęć "dowiedzenia się o fałszowaniu dowodów" z pojęciem "wykazania fałszowania dowodów". W zakresie pojęcia "dowiedzenia się" mieści się również uzasadnione podejrzenie czy domniemanie fałszowania dowodów. Natomiast utożsamianie "dowiedzenia się" z "wykazaniem" prowadziłoby do wniosku, że w przypadku wypełnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 3 kpa nie stosuje się przepisu art. 148 § 1 kpa, gdyż strona "nie dowiedziała się" o fałszowaniu dowodów, co nie ma potwierdzenia w obowiązujących przepisach prawnych i byłoby zbyt daleko idące. Mając na uwadze powyższe, GGK zakreślił tożsame jak WINGiK terminy, w których odwołujące się dowiedziały się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia niniejszego postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie reprezentujący skarżące L. K. i B. K. profesjonalny pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazał, iż między skarżącymi a organem jest spór co do oznaczenia chwili rozpoczęcia biegu terminu wskazanego w art. 148 § 1 kpa, w przypadku gdy podstawą wznowienia postępowania jest okoliczność sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne okoliczności faktyczne, w sytuacji gdy postępowanie w sprawie nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach. Zdaniem skarżących przy ustaleniu rozpoczęcia biegu tego terminu należy oceniać "treść świadomości" wnioskującego. Skoro zaś ustawodawca jako podstawę wznowienia wyraźnie wskazał na okoliczność jaką jest przestępstwo lub fakt fałszerstwa, lecz jednocześnie nałożył na wnioskodawcę obowiązek udowodnienia faktu popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dokumentów wyrokiem, to termin (z art. 148 § 1 kpa) biegnie od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o prawomocnym wyroku lub orzeczeniu potwierdzającym tą okoliczność, gdyż od tego dnia "treścią świadomości" wnioskodawcy jest wiedza o fakcie popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dowodów, nie zaś jedynie podejrzenie popełnienie w/w czynów. Błędem organu było więc przyjęcie, iż bieg terminu określonego w art. 148 § 1 kpa rozpoczął się od dnia powzięcia podejrzenia o sfałszowaniu dowodów nie zaś od podjęcia wiedzy o sfałszowaniu dowodów. 3 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 Pełnomocnik skarżących ostatecznie wysuwa tezę, iż skoro strona nie mogła udowodnić faktu popełnienie przestępstwa lub sfałszowania dowodów za pomocą wyroku lub orzeczenia, w konsekwencji czego, z uwagi na nie zaciąganie opinii jakichkolwiek biegłych nie ma również wiedzy o fakcie popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dowodów, a tym samym termin wskazany w art. 148 § 1 kpa w stosunku do skarżących nie rozpoczął biegu. W odpowiedzi na skargę GGK podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Zauważyć należy, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Wskazany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego nie formułuje zarzutów w sposób precyzyjny, pozwalający wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt administracyjny. Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego, uregulowana w art. 145-152 kpa, umożliwia ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją administracyjna. Art. 145 § 1 pkt 1-8 kpa oraz art. 145a § 1 kpa zawierają enumeratywnie wymienione przesłanki na podstawie których można żądać wznowienia postępowania. Skarżące wniosek o wznowienie postępowania oparły na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 3 kpa. Pierwszy z wskazanych przepisów stanowi, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Zauważyć należy, że poza sporem stron postępowania pozostawała okoliczność, iż sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1991 r., sygn. akt II SA 640/91, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 66). Natomiast z treści art. 145 § 3 kpa wynika, iż można wznowić postępowanie z powodu sfałszowania dowodu także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem mające stwierdzić 4 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 wystąpienie fałszerstwa, nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Zaś podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 kpa). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż w 1989 r. została sporządzona ugoda, pod którą zdaniem skarżących sfałszowano podpis L. K. W 2005 r. zawiadomiono o popełnieniu przestępstwa właściwą prokuraturę, która odmówiła wszczęcia postępowania przygotowawczego z powodu przedawnienia karalności czynu wypełniającego znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm). Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (skontrolowane również przez prokuratora nadrzędnego) zostało utrzymane w mocy przez właściwy Sąd postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy organem a skarżącymi jest kwestia kiedy rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Organ twierdzi, iż stało się to z dniem powzięcia wiedzy o fałszerstwie, zaś zdaniem skarżących skoro termin ten biegnie od dnia dowiedzenia się o prawomocnym wyroku lub orzeczeniu potwierdzającym tą okoliczność, a wyrok taki nie zapadł, to w konsekwencji termin ten nie rozpoczął nawet biegu. Wskazać należy, iż zarówno stanowiska organu jak i skarżącego są błędne. Skoro miesięczny termin do żądania wznowienia postępowania biegnie od dnia, w którym skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do żądania wznowienia postępowania, a taką okolicznością jest wynikająca z art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 3 kpa przeszkoda w postaci przedawnienia karalności uniemożliwiająca uzyskanie orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu, to termin ten biegnie od dnia uzyskania wiedzy przez stronę o orzeczeniu Sądu bądź innego organu stwierdzającego wystąpienie tejże przeszkody (analogicznie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 245/08, niepubl.). Bowiem od tego dnia strona wiedziała o okoliczności uniemożliwiającej stwierdzeniu ewentualnego fałszerstwa (przedawnieniu karalności) i w terminie jednego miesiąca od dnia uzyskania tej wiedzy, winna wnieść o wznowienie postępowania, wskazując w podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 3 kpa, by to organ dokonał oceny czy fałsz dowodu rzeczywiście miał miejsce. Zatem błędem organu było nieustalenie kiedy każda ze stron uzyskała wiedzę 5 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 o postanowieniu Sądu Rejonowego w Z. II Wydział Karny z dnia [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...] (termin bowiem dla każdej z nich będzie biec odrębnie). Brak powyższy, stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego skutkiem jest uchylenie zaskarżonej decyzji. Przypomnieć należy, iż przepis art. 7 kpa zobowiązuje organ administracji państwowej do przestrzegania zasady dochodzenia prawdy obiektywnej poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast przepis art. 77 § 1 obliguje organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż miesięczny termin nie rozpoczął nawet biegu, gdyż w takim wypadku żądanie wszczęcia postępowania wznowieniowego byłoby przedwczesne. Skoro zaś w art. 148 § 1 kpa zapisano, iż podanie wnosi się od dnia dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, zaś taką okolicznością jak wskazano wyżej, jest opisana przeszkoda z art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 3 kpa, to termin ten biegnie od dnia dowiedzenia się przez stronę o orzeczeniu Sądu bądź innego organu przesądzającym o istnieniu tejże przeszkody. Z konstrukcji przepisu art. 145 § 3 kpa nie wynika ponadto by wyłączał on stosowanie art. 148 § 1 kpa. Proponowana przez skarżące wykładania oparta na założeniu, iż w rozpoznawanym przypadku termin dla żądania wznowienia postępowania jest otwarty niejako na zawsze pozostaje w oczywistej sprzeczności z regułą niewzruszalności ostatecznych decyzji administracyjnych i zasadą ścisłej interpretacji regulacji stanowiących wyjątek od tej reguły. Z kolei organ administracji świadom faktu, że sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu, błędnie konstatuje, że termin ten biegnie od dnia dowiedzenia się o fałszerstwie. Skoro samo przypuszczenie o fałszerstwie dowodu, przekonanie lub wiedza strony nie poparta żadnym orzeczeniem nie pozwala do ubiegania się na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa o wznowienie postępowania (poza szczególnymi przypadkami wskazanymi w art. 145 § 2 kpa), to nie można twierdzić, że wiedza ta jest wystarczająca by zaczął biec termin z art. 145 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzekając w punkcie 2 wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji 6 sygn. akt IV SA/Wa 2120/09 publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 2 ppsa zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego, na które składają się: wpis sądowy od skargi - 200 zł, opłata od pełnomocnictwa - 2 x 17 zł oraz wynagrodzenie dla radcy prawnego reprezentującego skarżącego - 240 zł. Wysokość wynagrodzenia ustalono zgodnie z §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji ustali kiedy skarżące dowiedziały się o przedmiotowym postanowieniu sądu powszechnego oraz oceni czy miesięczny termin do wznowienia postępowania nie wyeskpirował. 7