IV SA/Wa 213/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej "Prezes IPN", "organ", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że Z. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. 2015 r., poz. 693 ze zm.), dalej "ustawa o działaczach opozycji". Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Z. K. wniósł o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy o działaczach opozycji. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. Prezes IPN wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez Z. K. warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy. Z. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] listopada 2016 r. Prezes IPN utrzymał własne orzeczenie w mocy. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Prezes IPN wskazał w szczególności, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty dotyczące Z. K.: 1. akta o sygn. [...], charakterystyka nielegalnej organizacji młodzieżowej [...], 2. akta o sygn. [...], charakterystyka nielegalnej organizacji młodzieżowej [...], 3. akta o sygn. [...], akta kontrolne śledztwa w sprawie organizacji konspiracyjnej i kolportaż ulotek o treści [...] przeciwko Z. K. i inni, podejrzanych o przestępstwo z art. 87 w zw. z art. 86 § 2 KKWP, art. 11 dekretu z 13.06.1946 r., art. 23 § 1 w zw. z art. 188 kk, 4. akta o sygn. [...], akta w sprawie p-ko K. Z. oskarżony z art. 86 § 2 KKWP, 5. akta o sygn. [...], teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim [...] dot. K. Z., imię ojca E.,: ur. [...].01.1937 r. Teczka składa się z: część I - kwestionariusz, część II - uzasadnienie pozyskania do współpracy, część III - rezultat pozyskania, do którego dołączone jest podpisane w dniu [...] marca 1982 r. przez Pana Z. K. zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa i przekazywania informacji dotyczących dywersji, sabotażu oraz prowadzenia przez osoby działalności zabronionej. W zobowiązaniu dla zachowania konspiracji Wnioskodawca przyjął pseudonimem [...]. Prezes IPN uznał, że opisane wyżej zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez Wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Fakt rejestracji Z. K. jako tw znajduje potwierdzenie w dzienniku rejestracyjnym sieci agenturalnej oraz spraw operacyjnych b. [...], sygn. akt [...]. Ww. został zarejestrowany jako tw [...] do nr [...] w dniu [...] marca 1982 r. Z ewidencji został zdjęty w dniu [...] sierpnia 1983 r., a akta zostały złożone w archiwum do numeru [...]. Odnosząc się do zarzutów wyrażonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że w zaskarżonej decyzji nie omówił całej zawartości teczki personalnej tw [...], gdyż tylko jeden z jej dokumentów wskazany w zaskarżonej decyzji tj. zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo, że tylko jeden z dokumentów spełnia kryteria wymienione w art. 4 ust. 2 ww. ustawy, organ był zobowiązany wydać decyzję odmowną. Prezes IPN zaznaczył, że w wydanych decyzjach nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Nie bada także w jakich okolicznościach powstały dokumenty spełniające kryteria art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji oraz czy osoba świadomie lub nieświadomie podpisała lub wytworzyła ww. dokumenty. Prezes Instytutu Pamięci nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę lub świadków. Organ potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] listopada 2016 r. wniósł Z. K. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił błędne uznanie, że zachowane dokumenty w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej, związane z jego osobą, mogą mieć wartość dokumentu wytworzonego w trakcie czynności związanych z działaniami w charakterze tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa PRL, ponieważ zostały pozyskane w trakcie intensywnego leczenia psychiatrycznego i neurologicznego, na które przedstawił IPN stosowne dowody w postaci dokumentacji medycznej. Ponadto kwerenda zachowanych archiwaliów wskazuje dobitnie, iż nigdy na nikogo nie złożył donosu, jak również nie pobrał wynagrodzenia, a sama Służba Bezpieczeństwa uznała jego osobę za kontakt zdecydowanie nieprzydatny do działań operacyjnych aparatu bezpieczeństwa. W związku z powyższym uznanie przez Prezesa IPN przedmiotowej dokumentacji, jako korespondującej z zapisem art. 4 ostawy o działaczach opozycji i odmowie uznania jego za takiego działacza i osobę represjonowaną, uznał za pogwałcenie procedur administracyjnych. Prezes IPN analizuje wybiórczo zachowane dokumenty odrzucając te, które współpracy zaprzeczają, przez co analiza zachowanego zasobu została przeprowadzona z naruszeniem zasady należytej staranności i została przeprowadzona "pod tezę". Zachowane dokumenty wskazują dobitnie, że tajnym współpracownikiem nie byłem. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej również "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, sąd, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). W ocenie Sądu celowe jest przypomnienie w jakim celu została uchwalona ustawa o działaczach opozycyjnych. Na wstępie należy zatem przywołać uzasadnienie wniosku o uchwalenie ustawy (Druk nr 2137 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 stycznia 2014 r.) "Celem ustawy było przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956–1989 w działalność antykomunistyczną. Wprowadzane rozwiązania mają być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności" (....) Przewiduje pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stwarza wyraźną podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny (...) zagwarantowanie pomocy działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialne (...). Projektowana ustawa zakłada, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie będzie przysługiwał osobie, która była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej nie będzie również przysługiwał osobie co do której, zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (...)".Należy zatem przyjąć, że celem ustawodawczym była ochrona interesów osób będących działaczami opozycji antykomunistycznych czy osób represjonowanych a nie piętnowanie tych, którzy takimi działaczami nie byli. Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy. Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono podpisane w dniu [...] marca 1982 r. przez Z. K. zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa i przekazywania informacji dotyczących dywersji, sabotażu oraz prowadzenia przez osoby działalności zabronionej. Zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 precyzuje na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in: 1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. W związku z tym znajdujące się w zasobach IPN akta o sygn. [...], teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim [...] dot. K. Z., imię ojca E., ur. [...].01.1937 r. Teczka składa się z: część I - kwestionariusz, część II - uzasadnienie pozyskania do współpracy, część III - rezultat pozyskania, do którego dołączone jest podpisane w dniu [...] marca 1982 r. przez Pana Z. K. zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa i przekazywania informacji dotyczących dywersji, sabotażu oraz prowadzenia przez osoby działalności zabronionej są dokumentami organów bezpieczeństwa państwa a ponieważ dokument "zobowiązanie został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Ma także rację organ wywodząc, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. tak jak Z. K. prowadziły działalność opozycyjną. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wobec powyższego kwestie podniesione przez skarżącego w skardze nie wpływają na treść rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.