IV SA/Wa 2142/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska - Karczewska (spr.) sędzia WSA Jarosław Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2019 r., nr: [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja z [...] lipca 2019r. Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzje własną z [...] grudnia 2018r. nr [...] o odmowie potwierdzenia W. M. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił przepis art. 5 ust.1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (jt. Dz.U. z 2018r. poz. 690 z późn. zm. – dalej: ustawa o działaczach antykomunistycznych ). Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] grudnia 2018r. (nr wskazany na wstępie) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów Osób represjonowanych (dalej: Szef Urzędu), po rozpatrzeniu wniosku W. M., odmówił mu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zdaniem organu analiza całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daję podstaw do uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Na skutek wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez W. M. Szef Urzędu ponownie rozpoznając sprawę decyzją z [...] lipca 2019r. (nr wskazany na wstępie) utrzymał decyzję własną z [...] grudnia 2018r. w mocy, uznając że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu organ przywołał obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podkreślając, że zgodnie z art. 3 pkt 3 lit d ww. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Co oznacza, że potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z wyżej wskazanego tytułu może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu faktu zwolnienia z pracy ze względu na aktywne uczestnictwo zainteresowanego w wystąpieniu wolnościowym o charakterze masowym (manifestacje, strajki, protesty) lub indywidualnym. Zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy, w tym przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, zdaniem organu, nie potwierdzają jednak podnoszonej okoliczności działalności opozycyjnej Pana M., w tym aktywnego udziału Wnioskodawcy w wystąpieniu wolnościowym. Tym samym, zdaniem organu, nie ma on podstaw do stwierdzenia spełnienia wskazanej przesłanki ustawowej rozwiązania z wnioskodawcą umowy o pracę z powodu udziału w wystąpieniu wolnościowym. Ze względu na ustalone okoliczności, negatywne wyniki kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez IPN, treść oświadczeń świadków jak również wyjaśnienia zainteresowanego zdaniem Szefa Urzędu brak jest podstaw do zmiany decyzji z 15 grudnia 2018r. i przyznanie wnioskodawcy status działacza opozycji antykomunistycznej bądź status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania nie wykazał bowiem, aby okoliczności zwolnienia z pracy wypełniały dyspozycję cyt. powyżej art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji. Wskazano również, że sam fakt inwigilacji, do którego strona odnosiła się wielokrotnego w korespondencji kierowanej do organu nie stanowi przesłanki do nadania statusu osoby represjonowanej. Nadanie bowiem statusu osoby represjonowanej w takim przypadku jest możliwe tylko i wyłącznie wtedy, gdy dana osoba brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Skarżący niezgadzając się z decyzją Szefa Urzędu z [...] lipca 2019r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej zarówno naruszenie prawa materialnego jak i przepisów postępowania, tj.: - art. 5 ust.1 w związku z art. 3 pkt 3 lit.a), b), c), d), ustawy o działaczach opozycji, poprzez niezastosowanie wskazanego przepisu; - art. 7, 75, 77 § 1 i 4 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 z późn.zm. – dalej : k.p.a.) poprzez, dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, z pominięciem istotnych dowodów, nie rozpatrując całokształtu zebranego materiału dowodowego, słusznego interesu wnioskodawcy, a także poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "przepisy o represjonowaniu wnioskodawcy nie obowiązują w niniejszej sprawie". Zarzucono również dokonanie przez organ błędnej subsumpcji. W uzasadnieniu skargi skarżący opisał przebieg spawy oraz obszernie uzasadnił stawiane w skardze zarzuty, podnosząc w szczególności, że przedłożył w trakcie prowadzonego przez organ postępowania szereg dowodów na potwierdzenie, iż był osobą represjonowaną od 1977r. do 31 lipca 1990r., w związku z uczestnictwem w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych Praw Człowieka i Obywatela w Polsce. Skarżący wskazał m. in. na takie okoliczności: W. H. uruchomił przeciwko niemu tajne służby wojskowe, był znany na terenie [...] od 1977r. jako "ścigany", brał udział w protestach zbiorowych przeciwko łamani Praw Człowieka np. na Placu [...], organizował związek "[...]". Okoliczności te zdaniem skarżącego świadczą, że był osobą represjonowaną co zostało potwierdzone poprzez oświadczenia świadków (oświadczenia: H. F. z 1983r., W. M. – z [...] listopada 2018r., E. M. – z [...] stycznia 2019r.) oraz było "powszechnie znane w [...], w miejscu zamieszkania w [...], czy na uczelni w [...]....". Podniósł również, że "Szczególne represje, prześladowania, szykanowanie dotykały mnie w miejscu pracy w [...] w [...], od listopada 1981 do stycznia 1987 r. To był terror psychiczny. Najczęstszym sposobem prześladowań było trzaskanie drzwiami w mojej obecności, oraz zaciekłe, złośliwe, podłe, wymuszane chrząknięcia, ostrym kasłaniem, wręcz charczeniem, a nawet pluciem na mnie". Obniżono mu również wynagrodzenie i dodatek transportowy, nie przydzielono mieszkania służbowego mimo wielu lat pracy na kolei. Był także ciągle zagrożony zwolnieniem z pracy oraz faktycznie zwolniony w 1990r. i jeszcze w tym samym roku przywrócony do pracy. Skarżący wskazał również, że był "zwalczany przez I Sekretarz [...] w [...] – L. S. oraz I Sekretarz [...] w [...] – J. W.". Wskazał, że szykanowany był również na uczelni gdzie odmówiono mu prawa studiowania na interesującym go kierunku. Skarżący w skardze wskazał także na szykany, jakie dotknęły go po roku 1990. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W dniu 24 października 2019r. do Sądu wpłynęło pismo od skarżącego zawierające dodatkowe stanowisko w sprawie, w którym skarżący wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy przez Sąd w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2019r. (nr wskazany na wstępie) i utrzymanej nią w mocy decyzji tegoż organu z [...] grudnia 2018r. (nr wskazany na wstępie) – w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa i w granicach sprawy – nie dopatrzył się w działaniu organów obu instancji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu organy administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonały prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania norm prawa materialnego i przepisów postępowania. Wbrew zarzutom skargi, organy administracji obu instancji prawidłowo orzekły, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 – dalej: ustawa). W świetle przepisów tej ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). W niniejszej sprawie skarżący nie neguje, iż nie spełnia kryteriów wskazanych w tym przepisie. Wskazuje jednak, że jego zdanym spełnia on wymogi do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy status osoby represjonowanej z powodów politycznych może nabyć osoba, która spełnia co najmniej jedną przesłankę z ustawowego katalogu. Osobą represjonowaną z przyczyn politycznych jest więc osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy. Konieczne jest więc wykazanie, że: osoba ubiegająca się o powyższy status nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do tej osoby w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości w świetle decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 1918r. nr [...], że w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 4 ustawy, nie budziło to też wątpliwości organu orzekającego w sprawie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy istnieją dowody, które pozwoliłyby organowi na potwierdzenie, że skarżący był osobą represjonowaną – jak twierdzi, czy też takich dowodów brak, co nie pozwala organowi na potwierdzenie, że skarżący był osobą represjonowaną ze względów politycznych – jak twierdzi organ. Zauważenia zatem wymaga, że katalog przesłanek pozwalających na potwierdzenie statusu osoby represjonowanej stanowi katalog zamknięty. Wymienione w cytowanym wyżej art. 3 ustawy przesłanki jednoznacznie wskazują, że pomiędzy pierwszym i drugim elementem tego przepisu musi zachodzić związek przyczynowo skutkowy np. śmierć lub doznanie uszkodzenia ciała lub rozstrój zdrowia, czy też rozwiązanie umowy o pracę (lub inne działanie represyjne mieszczące się w katalogu zawartym w art. 3 pkt 3 ustawy) musi być skutkiem tego, że osoba ta brała udział w wystąpieniu wolnościowym lub prowadziła działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie wystarcza przy tym sam związek lecz koniecznym jest związek pomiędzy udziałem danej osoby w wystąpieniu wolnościowym a jej np. zwolnieniem z pracy tj. że udział tej osoby w wystąpieniu spowodował jej zwolnienie z pracy lub np. doznanie uszkodzenia ciała czy rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni. W ocenie Sądu, jak słusznie przyjęły organy, w odniesieniu do skarżącego nie zostały spełnione łącznie te warunki. Przedłożone przez skarżącego dokumenty w tym m. in. oświadczenia świadków i wyjaśnienia a także kwerenda archiwalna wykonana przez IPN nie wskazują bowiem i nie wykazują by istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy: stanem zdrowia skarżącego, pozbawieniem możliwości wykonywania zawodu, utratą pracy czy też dokonywaną przez organy bezpieczeństwa państwa inwigilacją i podjętym wobec niego bezprawnym działaniem polegającym na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia a udziałem skarżącego w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy bowiem zauważyć, że żaden z przedłożonych dokumentów nie wykazuje, by branie udziału w wystąpieniach wolnościowych lub prowadzenie działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce : - spowodowało u skarżącego uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni (do akt nie zostały w tym zakresie przedłożone żadne dokumenty); - spowodowało inwigilację przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęcie wobec skarżącego bezprawnych działań polegających na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Nie można bowiem w tym zakresie uznać za wystarczające oświadczeń skarżącego oraz przedłożonych przez skarżącego oświadczeń świadków. Z treści złożonych oświadczeń wynika bowiem że o tym iż skarżący jest inwigilowany osoby te dowiadywały się bezpośrednio od skarżącego (Oświadczenie L. J. – "Pan M. skarżył się że jest inwigilowany, prześladowany, represjonowany"; oświadczenie W. M.–"brat mój W. M. (...) skarżył mi się, że ciągle jest inwigilowany, prześladowany i represjonowany"; ). Nadto brak jest dokumentów, które wskazywałyby na to że działania te spowodowały popełnienie na szkodę skarżącego przestępstwa lub wykroczenia. Podnoszona przez skarżącego okoliczność dotycząca "zatruwania" nie może być uznana za taką okoliczność. Skarżący bowiem poza własnym oświadczeniem w tym zakresie w żaden sposób jej nie uprawdopodobnił, gdyż nie można uznać za wystarczające w tym zakresie informacji zawartych w oświadczeniach: siostry skarżącego W. M. oraz E. M. Z treści ww. oświadczeń wynika jedynie, że skarżący żywił obawy przed zatruciem jednak brak jest jakichkolwiek podstaw –wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego- by można było uznać wskazane obawy za uzasadnione. - spowodowało pozbawienie skarżącego możliwości wykonywania swojego zawodu. Z wyjaśnień skarżącego jak również ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika bowiem, by był on pozbawiony możliwości wykonywania zawodu. Sam skarżący stwierdza, że do 2011r. kiedy przeszedł na wcześniejszą emeryturę pracował czynnie zawodowo. - spowodowało rozwiązanie z nim umowy o prace. Niewątpliwie w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące, że [...] sierpnia 1990r. [...] wypowiedział skarżącemu stosunek pracy. Jednak podstawą rozwiązania tego stosunku miały być zmiany w zakresie działania i struktury organizacyjnej Departamentu [...]. Nadto w aktach znajduje się również decyzja z [...] grudnia 1990r. Prezes [...], którą uchylono decyzję [...] wypowiadającej stosunek pracy skarżącemu. Trzeba również dodać, że wypowiedzenie to miało miejsce poza branym pod uwagę przy badaniu represjonowania okresie tj. od 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990r. a nadto nie wykazany został związek z braniem udziału przez skarżącego w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Sąd zauważa również, że niewątpliwie w aktach sprawy znajduje się oświadczenie H. F., która wskazała m. in. że skarżący "za swoją niezależną postawę w obronie racji nadrzędnych – był represjonowany". Oświadczenie to jednak nie zawiera wskazania na czym miałyby polegać represje, których doświadczać miał skarżący i z jakimi zdarzeniami było ono związane, co uniemożliwia ocenę czy faktycznie w sprawie została ziszczona którakolwiek z przesłanek określonych w art.3 ustawy. Należy także wskazać, że pomiędzy udziałem skarżącego w wystąpieniu wolnościowym a wskazywanymi przez skarżącego represjami brak jest związku przyczyno skutkowego. Przedstawione dotychczas rozważania prowadzą do wniosku, że organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego. W świetle zaprezentowanej powyżej podstawy materialnoprawnej decyzji stanowiącej przedmiot kontroli w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej, a to ze względu na niespełnienie którejkolwiek z przesłanek, z którymi przepisy powołanej powyżej ustawy łączą potwierdzenie tego statusu. Przechodząc do oceny zarzutów natury procesowej, w ocenie Sądu - wbrew stanowisku skarżącego - orzekający w niniejszej sprawie organ dołożył wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego dopuszczając zarówno obszerne wyjaśnienia samego skarżącego, jak również oświadczenia świadków oraz przeanalizował wnikliwie sprawę w oparciu o przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Tym samym organ uczynił zadość wymogom wynikającym z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach i przedstawiając argumentację w tym zakresie. Sąd nie dopatrzył się zatem naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, jak również innych przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja skarżonego organu nie naruszyły prawa w stopniu uzasadniającym ingerencję w ich moc obowiązującą, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.