IV SA/Wa 2143/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Michał Majcher po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym: postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie z dnia 6 stycznia 2018 r. J. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w sprawie w jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazał, że pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest niezbędna w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu, który zapadł w niniejszej sprawie w dniu 30 października 2017 r. (uchylający zaskarżone decyzje). Podał również, że pełnomocnicy reprezentujący go w niniejszym postępowaniu zażądali wysokiego wynagrodzenia, którym nie dysponuje. W dniu 29 stycznia 2018 r. (data nadania) Wnioskodawca uzupełnił brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożył go na urzędowym formularzu. Podał, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 27 ha, wartej ok 600000 zł, nieruchomości zajmowanej przez prowadzone przez niego przedsiębiorstwo, jako przedmioty wartościowe wskazał sprzęt budowlany i samochody – środki trwałe firmy. Wskazał, że osiąga dochód miesięczny z prowadzonej działalności w kwocie 2000 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał na kredyt w kwocie 4000000 zł, raty leasingowe – 30000 zł miesięcznie. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. W piśmie z dnia 23 lutego wezwano Skarżącego do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej - z okresu ostatnich trzech miesięcy; odpisów zeznań podatkowych z 2016 w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych; oświadczenia, czy w 2017 r. otrzymał dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeśli tak – w jakiej wysokości, informacji, jakie są raty spłaty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup żwirowni i kiedy nastąpi spłata ostatniej raty (zgodnie z harmonogramem spłat), informacji czego dotyczy rata leasingowa w wysokości 30 000 zł miesięcznie, wyciągów z wszelkich posiadanych przez H. M. (jako pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym) rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - z okresu ostatnich sześciu miesięcy; wyciągów z wszelkich posiadanych przez K. M. (jako pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym) rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych za ostatnie 6 miesięcy. W piśmie z dnia 5 marca Skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, pit 36L z 2016 r., oświadczenie o niepobieraniu dopłat z ARiMR, informację, że rata kredytu hipotecznego za zakup żwirowni wynosi 32 760,22 zł, zaś ostania rata zostanie spłacona dnia 20 września 2029 r., informację, że rata rat leasingowych wynosi 22769,48 zł, oświadczenie, że ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową, oświadczenie, że syn nie posiada rachunków ani lokat bankowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej zwanej Ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie stosownie do art. 246 § 3 Ppsa adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą w stosunku prawnym z pełnomocnikiem pochodzącym z wyboru stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Wniosek ten pozostaje aktualny również w sytuacji, gdy profesjonalny pełnomocnik procesowy z wyboru występuje w imieniu wnioskodawcy w postępowaniu innym niż przedmiotowe, w tym w innym postępowaniu niż toczące się przed sądem administracyjnym. Fakt korzystania przez skarżącego z usług adwokata z wyboru w innej sprawie świadczy bowiem o tym, że posiada środki finansowe na opłacenie usług tego adwokata. Skarżący w postępowaniu przed sądem administracyjnym I. instancji był reprezentowany zarówno przed adwokata jak i radców prawnych. W aktach sprawy (k.144) znajduje się pełnomocnictwo udzielone w dniu 10 marca 2017 r. r.pr. J. G. do reprezentowania Skarżącego w sprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Warszawie oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponadto w dniu 6 października 2017 r. Skarżący upoważnił adwokata K. K. i r.pr. D. L. do reprezentowania go w niniejszym postępowaniu (k.170, k.177-178). Pełnomocnictwa te, jak wynika z akt sprawy nie zostały dotychczas wypowiedziane. Nie ma zatem znaczenia, na jaki etap postępowania Skarżący udzielił tych pełnomocnictw. Istotne jest, że na dzień rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje on w stosunku prawnym z profesjonalnymi pełnomocnikami. W światle art. 246 § 3 Ppsa zachodzi zatem negatywna przesłanka przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należało wskazać, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 Ppsa). Zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od tej reguły. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych jak i stanu majątkowego była już przedmiotem oceny Sądu (postanowienie Referendarza z dnia 23 listopada 2016 r. oraz postanowienie Sądu z dnia 29 grudnia 2016 r. utrzymujące w mocy to postanowienie). W postanowieniach tych szczegółowo przenalizowano sytuacją majątkową Skarżącego i jego możliwości płatnicze. Zwrócono również uwagę, że posiadanie rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Na obecnym etapie postępowania Skarżący podał, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 27 ha, wartej ok 600000 zł, nieruchomości zajmowanej przez prowadzone przez niego przedsiębiorstwo, jako przedmioty wartościowe wskazał sprzęt budowlany i samochody – środki trwałe firmy. Wskazał, że osiąga dochód miesięczny z prowadzonej działalności w kwocie 2000 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał na kredyt w kwocie 4000000 zł, raty leasingowe – 30000 zł miesięcznie. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Z nadesłanych dokumentów wynika, że w 2016 r. J. M., jako podatnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą (PIT 36L), osiągnął przychód w kwocie 4 676 076 zł, zaś dochód w wysokości 20 303,91 zł. Z nadesłanych rachunków wynika, że tylko w miesiącu lutym 2018 r. operacje na koncie w Banku Spółdzielczym przekroczyły 500 000 zł. Wszystkie wypłaty zostały pokryte ze znajdujących się na koncie środków. We wcześniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał również, że jest właścicielem w sumie 21 samochodów ciężarowych (5 ciągników siodłowych) oraz 6 naczep. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej dysponuje majątkiem w postaci pojazdów i maszyn budowlanych, jest właścicielem żwirowni. Z nadesłanych oświadczeń i dokumentów wynika, że Skarżący inwestuje również w nowy sprzęt i maszyny. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że działalność prowadzona przez Skarżącego przynosi straty, czy jest niedochodowa. Skarżący posiadając zatem znaczne możliwości zarobkowe, powinien wykorzystać je na zebranie środków umożliwiających poniesienie kosztów postępowania sądowego. Podnieść także należy, że z uwagi na to, że Skarżący zadeklarował, iż nadal pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną H., został wezwany m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez H. M. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Celem wezwania Skarżącego do wykazania sytuacji majątkowej żony była zatem kwestia oceny, czy przy wsparciu małżonki jest on w stanie ponieść koszty postępowania (np. poczynić oszczędności na poczet tych kosztów). Skarżący na obecnym etapie postępowania będzie co najwyższej zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (1/2 kwoty uiszczonego wpisu – czyli 50000 zł.) W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący ponownie nadesłał jedynie informację (wraz z kopią aktu notarialnego), że posiada rozdzielność majątkową z żoną. Uchylił się zatem ponownie od wskazania stanu majątkowego żony. Stan majątkowy żony miał dla rozstrzygnięcia sprawy o tyle istotne znaczenie, bowiem jak z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, H. M. prowadzi w M. przy ul. [...], gmina M., działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe H. M.. Działalność ta obejmuje m.in. produkcję masy betonowej prefabrykatowej i produkcję wyrobów budowlanych z betonu, a także odzysk surowców z materiałów segregowanych, roboty budowlane, wynajem i zarządzenie nieruchomościami, czy transport drogowy towarów. Zadeklarowany przedmiot działalności przynajmniej częściowo łączy się więc z przedmiotem działalności prowadzonej przez Skarżącego, która obejmuje m.in. wydobywanie kruszywa naturalnego, zbieranie i transport odpadów. Założyć zatem należy, że uzyskuje dochód z tej działalności. Prawo pomocy z kolei nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka mogą wystarczyć na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczność braku środków musi jednak zostać wykazana przez Wnioskodawcę. Małżonkowie mają bowiem względem siebie, co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 187/16). Skarżący nie nadsyłając oświadczenia o stanie majątkowym żony nie wykazał, że nawet z jej pomocą nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Reasumując stwierdzić należy, że posiadany przez Skarżącego majątek i jego możliwości zarobkowe nie wskazują, że zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że nawet w przypadku przejściowych trudności z zdobyciu środków na pokrycie kosztów związanych w udziale w postępowaniu sądowych Skarżący powinien poszukać w wsparcia u członków najbliższej rodziny. Trudno bowiem przerzucać na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego w przypadku osób, którym członkowie rodziny mogliby realnie pomóc. Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 orzeczono jak w sentencji.