IV SA/Wa 2148/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Dąbrowska Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.) sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN-u, organ) po rozpatrzeniu wniosku E. M. (dalej: skarżący) o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze. zm.). Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 6 marca 2020 r. skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: IPN) o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), dalej jako "ustawa o działaczach opozycji". Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN-u decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w zasobach archiwalnych odnalezione zostały dokumenty m.in.: mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczący E. M. oraz zapisy ewidencyjne. Powyższe dokumenty zdaniem organu spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Pismem z dnia 13 lipca 2020 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżący m.in.: zaprzeczył że w dniu [...] stycznia 1982 spotkał się w swoim domu w K. z oficerem SB por. J. K., wobec tego nie mógł przekazać żadnych informacji w dniu [...] stycznia 1982 r. Skarżący kategorycznie zaprzeczył, że kiedykolwiek współpracował z SB. Wyjaśnił, że nie spotkał się nigdy z por. SB J. K., nigdy nie prosił go o przerwanie współpracy na dwa lata. Ponadto, skarżący wskazał, że posiada dokumenty z przesłuchania por. SP J. K. przed Sądem Okręgowym w [...], które potwierdzają jego wersję. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes IPN-u decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. Organ podzielił w całości stanowisko wcześniej zaprezentowane w wydanej decyzji, że w archiwach IPN-u niewątpliwie odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego, tj. mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczący E. M. oraz zapisy ewidencyjne. Z ww. dokumentów – jak wskazał organ – wynika m.in. to, że: współpraca skarżącego z SB została rozpoczęta w dniu [...] stycznia 1982 r. w [...], gdzie skarżący podczas rozmowy pozyskaniowej przekazał informację nt. nieprawidłowości występujących w RSP "[...]" w [...], skarżący napisał własnoręcznie zobowiązanie o zachowaniu w tajemnicy treści przeprowadzonej rozmowy i wybrał sobie pseudonim, "[...]", którym zobowiązał się podpisywać przekazywane informacje. Ponadto, co istotne organ podkreślił że w ww. aktach znajduje się napisane i podpisane przez E. M. zobowiązanie do współpracy z dnia [...] stycznia 1982 r. W ocenie Prezesa IPN-u dokumenty odnalezione w archiwach (mikrofilm i zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego) spełniają kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ uznał, że zobowiązanie do współpracy z dnia [...] stycznia 1982 r. zostało wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych jako tajny współpracownik i zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy, a zapisy ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale skarżącego. Organ wyjaśnił ponadto, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN-u w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ponownie organ wskazał, że bez znaczenia w świetle art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jest późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa Polskiego, jego zasługi czy opinie osób z którymi współpracował. Z tego względu, jako nie mający znaczenia dla niniejszej sprawy organ uznał fakt wydania przez Sąd Okręgowy w [...] wyroku z dnia [...] maja 2019 r., sygn. akt [...]. Jednocześnie organ stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wyjaśnień złożonych przez funkcjonariusza SB J. K. ww. postępowaniu bowiem organ w przedmiotowym postępowaniu nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów wskazanych w dokumentach, nie bada w jakich okolicznościach powstały. Zadaniem organu jest potwierdzenie bądź odmowa potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem Prezesa IPN-u z dnia [...] sierpnia 2020 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi naruszenie: 1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 § 1 K.p.a., poprzez naruszenia zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony, - art. 7 K.p.a., poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, iż skarżący nie spełnia wymagań określonych w art. 4 Ustawy o działaczach opozycji, 2) prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, poprzez jego błędną interpretację oraz błędne zastosowanie w niniejszej sprawie. W oparciu o tak przedstawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2020 roku, w całości, zobowiązanie Prezesa IPN-u do wydania decyzji. Skarżący szczegółowo uzasadnił skargę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374). Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze. zm.). Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego możliwym jest potwierdzenie czy skarżący spełnia przesłanki (z art. 4 ust. 1 ww.) do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Natomiast, wedle ust. 2 powołanego art. 4 przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ w sposób jednoznaczny ustalił, że w archiwach IPN-u odnalezione zostały dokumenty dotyczące skarżącego, tj. mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...], w którym znajduje się m.in. napisane i podpisane przez E. M. zobowiązanie do współpracy z dnia [...] stycznia 1982 r., a także własnoręcznie podpisane przez skarżącego zobowiązanie o zachowaniu w tajemnicy treści rozmowy z dnia [...] stycznia 1982 r., w której został pozyskany jako tajny współpracownik SB oraz prośba skarżącego o zawieszenie współpracy na okres 2 lat. Ponadto, w zasobach archiwalnych odnalezione zostały zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego, które szczegółowo zostały opisane w zaskarżonej decyzji i Sąd ustalenia te przyjmuje jako własne, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. W ocenie Sądu odnalezione w archiwum dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN-u do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem zostały wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Wobec tego niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, że organ orzekając w przedmiotowej sprawie nie wziął po uwagę m. in. zeznań świadków, tj. funkcjonariusza SB J. K. (który miał pozyskać skarżącego do współpracy) i jego przełożonego Z. L. złożonych przed Sądem Okręgowym w [...][...] Wydział Karny (sygn. sprawy [...]) należy stwierdzić, że są one nieuzasadnione. Sąd wyjaśnia, że w postepowaniu prowadzonym w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, z 26 września 2019 r., II OSK 3835/18 publik. CBOSA.nsa.gov.pl). A zatem, mając na względzie powyższe, ze względu na ograniczony zakres działania Prezesa IPN-u w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ nie mógł oceniać ani analizować dowodów w postaci zeznań np. świadków ujawnionych w postepowaniu przed Sądem Okręgowym w [...], czy dokumentów przedkładanych przez samego skarżącego i w tym względzie należy przyznać rację organowi. Sąd dostrzega natomiast – analizując dokładnie przedstawione racje w uzasadnieniu skargi – że z jednej strony w IPN-ie znajdują się dokumenty m.in. własnoręcznie podpisane zobowiązanie do współpracy, prośba o zawieszenie współpracy, zapisy ewidencyjne, a z drugiej strony w prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym z zeznań świadków wynika, że "współpracy" skarżącego z SB nie było, a wszelkie notatki i raporty były "wytworzone" przez funkcjonariuszy SB i były "brane z sufitu", niemniej należy jeszcze raz podkreślić, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie bada się prawdziwości dokumentów i treści w nich zawartych, a jedynie informuje o treści materiałów znajdujących się w zasobach IPN-u. Ujawnione rozbieżności co do faktów współpracy z SB (bądź braku współpracy z SB) mogą - zdaniem Sądu - zostać rozstrzygnięte w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym w oparciu o ustawę z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 306). Wówczas to właściwy Sąd lustracyjny mając szerokie możliwości dowodowe jest w stanie wyjaśnić sytuację danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa, w szczególności Sąd może ocenić wiarygodność dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN-u (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. IV SA/Wa 2499/19, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie postepowanie – w ocenie Sądu – może zainicjować osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Na marginesie zaznaczyć trzeba, że w wyroku z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. IV SA/Wa 2509/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa PRL, winien być bezwzględnie traktowany przez Prezesa IPN-u, przy ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie ww. warunków. W obliczu powyższych rozważań – za niezasadne - należy uznać zarzuty naruszenia przepisów procesowych. Biorąc pod uwagę wymogi procesowe stwierdzić należy, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Organ nie miał obowiązku dokonywania analizy zeznań świadków ujawnionych w innym postępowaniu sądowym, bowiem ustawodawca przyjął uproszczony charakter przedmiotowego postępowania, który ogranicza się wyłącznie do kwerendy archiwum IPN. Tym samym organ uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach, przedstawiając argumentację w swoim rozstrzygnięciu. Organ szczegółowo opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, że dokumenty te spełniały kryteria wymienione w art. 4 ust. 1 pkt. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Całkowicie za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczącego tego, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie sfałszowanych dokumentów. Podkreślić trzeba, że skarżący nie przedstawił żadnego orzeczenia sądu, który potwierdzałby, że dokumenty na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności zostały sfałszowane. Sam fakt, że w postępowaniu sądowym o zadośćuczynienie ujawnione zostały zeznania świadków, które w pewnym stopniu podważają prawdziwość odnalezionych w archiwum dokumentów nie jest wystarczającą podstawą do stawiania takiego zarzutu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.